Definicja ZSRR (Szukaj)

Союз Советских Социалистических Республик
Flaga ZSRR Godło ZSRR
(o fladze) (o godle)
DewizaDewiza (fr. devise - "godło, zawołanie") - krótka sentencja, mająca wyrazić cel lub sposób zachownia spajający jakąś społeczność lub przyświecająca poczynaniom danej osoby....
[click for more]: Пролетарии всех стран, соединяйтесь!
(Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się!)
Lokalizacja ZSRR
Język urzędowy rosyjski oraz regionalne języki poszczególnych SRR
Stolica Moskwa
Ustrój polityczny socjalistyczna republika federalna
Powierzchnia 22 402 200 km²
Liczba ludności
 - ogółem (1991...
[click for more])
 - gęstość zalud.
293 047 571
13/km²
Data utworzenia 30 grudnia 1922
Waluta rubel radziecki
Strefa czasowa UTC +3 do +11
Hymn państwowy Гимн Советского Союза(Gimn Sawietskawo Sajuza)...
[click for more]
Domena internetowa .su
Kod samochodowyLista międzynarodowych kodów samochodowych Pogrubieniem oznaczono kody oficjalne stosowane obecnie. Kursywą oznaczono kody nieoficjalne lub nieużywane powszechnie. A B C D E F G H I J K L Ł M N O P R S Ś T U W Z Ź Ż ...
[click for more]		 SU

ZSRR - skrót nazwy: Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ros. Союз Советских Социалистических Республик - CCCP, alternatywnie: Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich - ZSRS, w skrócie Związek Radziecki lub Związek Sowiecki) - państwo komunistyczneKomunizm (łac. communis - wspólny, powszechny) - ruch społeczno-polityczny dążący do przebudowy społeczeństwa w myśl zasad ideologii komunistycznej. Współcześnie jest to rewolucyjny kierunek oparty na teorii marksizmu i leninizmu...
[click for more] w EuropieEuropa (gr. i łac. Europa, może związane z gr. europos, 'łagodnie wznoszący się', względnie od asyr. ereb 'zachód') – część świata (a według niektórych kontynent), która rozciąga się od Oceanu Atlantyckiego na zachodzie, do gór Ural włącznie na wschodzie, oraz od Morza Śródziemnego, Morza Czarnego i obniżenia Kumsko-Manyckiego na południu do Morza Arktycznego na północy. Dokładny przebieg wschodniej granicy geograficznej przedstawiony jest w haśle granica Europa-Azja....
[click for more] wschodniej i północnej oraz północnej i środkowej Azji. Obejmowało obszar od Morza Bałtyckiego i CzarnegoMorze Czarne (w starożytności : Pontus Euxinus co znaczy Morze Gościnne) jest morzem śródlądowym Oceanu Atlantyckiego rozciągającym się pomiędzy Azją mniejszą na południu, Kaukazem na wschodzie , Niziną Wschodnioeuropejską na północy i Półwyspem Bałkańskim na zachodzie....
[click for more] do PacyfikuOcean Spokojny, Pacyfik to ocean znajdujący się pomiędzy Azją, Ameryką Północną i Ameryką Południową, Antarktydą i Australią. Ocean ten jest największym, najgłębszym i najstarszym na świecie zbiornikiem wodnym. Z powierzchnią równą 179,7 mln km&sup2 zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Południkowo rozciąga się pomiędzy Morzem Beringa, a Antarktycznym Morzem Rossa na około 15,500 km. Największą rozpiętość równoleżnikową Pacyfik osiąga między Indonezją, a wybrzeżem Ko...
[click for more]. Państwo to istniało od 30 grudnia 1922 do 8 grudnia 1991.

Nazwa i ideologia

O utworzeniu państwa i jego nazwie zadecydowały władze Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewików)Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза - КпСС), ostatnia nazwa partii komunistycznej (monopartia), rządzącej w Rosji i ZSRR od 1917 do 1991 roku. Partia powstała - pod nazwą Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików) SDPRR(b) - jako odłam socjaldemokracji rosyjskiej SDPRR na jej II Zjeździe w 1903, na którym zwolennicy Lenina uzyskali większość; pozostali delegaci dali początek partii...
[click for more] w 1921...
[click for more] roku i w nazwie tej nie ma żadnego odniesienia do geografii, ani do tradycji narodów je zamieszkujących. Dlatego często unikano oficjalnej nazwy, używając innych określeń: Sowiety, Bolszewia a nawet Rosja. Nazwa streszczała ideologię państwową:

  • Związek (Союз) - władze komunistyczne głosiły internacjonalizm oraz samostanowienie i równe prawa narodów. ZSRR został utworzony jako federacja (państwo związkowe) formalnie niepodległych państw narodowych (republik związkowych), mających prawo wystąpienia ze Związku. Kiedy władza partii komunistycznej - KPZR - upadła wszystkie republiki związkowe uzyskały niepodległość.
  • Socjalistycznych (Социалистических) - ideologią państwową był marksizmMaterializm dialektyczny - kierunek filozoficzny zapoczątkowany w drugiej połowie XIX wieku przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa, a następnie rozwinięty przez Lenina....
    [click for more]    , który głosił zastąpienie społeczeństwa kapitalistycznegoKapitalizm to system gospodarczy opierający się na zasadach: wolnego obrotu towarami i usługami wolnej konkurencji pomiędzy podmiotami wolnego obrotu kapitałem oraz środkami produkcji Nazwa kapitalizm jest często używana dla określenia systemu społecznego, gospodarczego i politycznego występującego w krajach zachodnich....
    [click for more]     przez socjalistyczne...
    [click for more]     (oparte o zasadę każdemu według jego pracy), a następnie komunistyczne (oparte o zasadę każdemu według jego potrzeb); w komunizmie państwo i własność prywatna miały zostać zniesione, ale w okresie przejściowym rządzić miała klasa robotnicza (tzw. dyktatura proletariatu), a właściwie jej awangarda, tzn. partia komunistyczna (do 1925...
    [click for more]     Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików) РКП(б), 1925-1952 Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików) ВКП(б), od 1952 - Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego КПСС).
  • Radzieckich a. Sowieckich (Советских) - republiki radzieckie i ich związek zostały formalnie powołane przez zdominowane przez bolszewików zjazdy rad (w jęz. ros. sowiety советы) deputowanych robotniczych, chłopskich i żołnierskich. Tłumaczenie tego przymiotnika na jęz. polski jest sporne. Forma sowiecki podkreśla rosyjski (więc niepolski) charakter tych ciał, chociaż zjawisko rad dotyczyło wielu krajów (powstawały także w Polsce). Spolszczona forma radziecki była także używana w dawnej Polsce w odniesieniu do rad miejskich. W okresie PRL...
    [click for more]     przez oficjalne publikacje była stosowana wyłącznie nazwa radziecki, podczas gdy użycie formy sowiecki sygnalizowało wrogość lub przynajmniej dystans wobec ZSRR.
  • Republik (Республик) - republikańska forma rządów; w rzeczywistości władza ustawodawcza miała fasadowy charakter, a władza wykonawcza i sądownicza była podporządkowana Partii; lider partii (sekretarz generalny albo pierwszy sekretarz KC) dysponował ogromną - nierzadko nieograniczoną - władzą.

Niektórzy uważają, że powinno używać się jedynie nazwy Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich, Sowieci.

Polityka

To jest artykuł z cyklu
Historia RosjiHistoria Rosji od pierwszych państw ruskich do czasów najnowszych // Narodziny Rusi (774-1240) Najazdy Pieczyngów, Ruś Kijowska, Złota Orda, Aleksander Newski....
[click for more]
Narodziny Rusi // Najazdy Pieczyngów Ziemie wschodniej Europy między Bałtykiem a Morzem Czarnym zamieszkałe były w VIII w. przez rozproszone plemiona wschodniosłowiańskie, zorganizowane w federacje i księstwa. Ludność słowiańska trudniła się łowiectwem i rolnictwem, karczując lasy pod grunty orne. Dlatego skupiała się przede wszystkim na lesistych terenach od środkowego Dniepru na północ. Natomiast stepowe obszary, bliżej Morza Czarnego, zasiedlone zostały w IX w. przez pasterskie plemiona Pieczyng...
[click for more]
Podboje Mongołów
Księstwo Moskiewskie
Wielkie Księstwo Moskiewskie
Rosja w XVI wieku
Rosja w XVII wieku
Rosja w XVIII wieku
Rosja w XIX wieku
Rosja w XX wieku
Rosja w XXI wieku...
[click for more]

Ustrój

ZSRR zgodnie z konstytucją z 1924...
[click for more] roku było państwem federalnym, w których władze lokalne sprawowały Rady (Sowiety) Deputowanych Robotniczych i Żołnierskich (na wsi Rady Deputowanych Chłopskich). Na poziomie władz gubernialnych (obwodowych, krajowych), w republikach autonomicznych, w republikach związkowych i na poziomie związkowym formalną władzę stanowiły zjazdy delegatów deputowanych, przy czym deputowani chłopscy mieli prawo do wybierania kilkakrotnie mniejszej liczby delegatów, niż deputowani robotniczy. Członkowie dawnych tzw. klas wyzyskujących, duchowni itp. byli pozbawieni praw wyborczych (tzw. лишенцы liszeńcy). Rady oraz ich zjazdy wybierały komitety wykonawcze; na najwyższym szczeblu był to Centralny Komitet Wykonawczy ZSRR (Центральный Исполнительный Комитет СССР), którego przewodniczącym byli kolejno reprezentanci republik związkowych.

Konstytucja z 1936 roku zmieniła ten system, nadając prawa wyborcze liszeńcom, oraz wprowadzając formalne zasady równych i bezpośrednich wyborów do rad na szczeblu lokalnym i ponadlokalnym (nazywanych Radami Deputowanych Pracujących), a także władz republikańskich i centralnych, nazywanych radami najwyższymi. Rada Najwyższa ZSRR (Верховный Совет СССР) była formalnie typowym dwuizbowym parlamentem państwa federalnego, w którym deputowani do Izby Związku byli wybierani proporcjonalnie do liczby ludności, a do Izby Narodowości - po równo z republik związkowych, a także od republik autonomicznych, obwodów i okręgów autonomicznych. Stałym organem Rady Najwyższej ZSRR było Prezydium. Konstytucja z 1977 roku dokonała w tym systemie niewielkich zmian.

W Radach (podobnie jak we wszystkich ciałach społecznych w ZSRR) członkowie Partii byli w większości i tworzyli odrębną frakcję, poddaną partyjnej dyscyplinie. Do wyborów dopuszczano tylko kandydatów rekomendowanych przez partię. Rząd (do 1946...
[click for more] Rada Komisarzy Ludowych - Совет Народных Комиссаров, następnie Rada Ministrów) był odpowiedzialny przed parlamentem, a faktycznie przed Biurem Politycznym KC. Także resorty rządowe były dublowane przez biurokrację partyjną, nadzorującą ich pracę.

Realną najwyższą władzę w państwie sprawowało, w imieniu klasy robotniczej, kierownictwo partii bolszewików. Również w partii istniały ciała fasadowe - Zjazd partii i konferencje partyjne oraz posiadające faktyczną władzę. Centrum partii stanowił Komitet Centralny pojmowany dwojako: jako plenum - wybierany przez Zjazd rodzaj partyjnego parlamentu, ale także urząd, na który składał się Sekretariat oraz wydziały, którzy przygotowywali i wykonywali postanowienia partyjne. Realna władza ogniskowała się w Biurze Politycznym (Политическое бюро) (w latach 1952-1966 Prezydium), do którego należeli reprezentanci różnych sił. Z reguły do Biura Politycznego należał i odgrywał w nim kluczową rolę sekretarz generalny KC (którego władza wynikała z kierowania aparatem partyjnym), ponadto ważniejsi sekretarze KC (zwłaszcza zajmujący się ideologią oraz sprawami organizacyjno-kadrowymi), ministrowie zajmujący się siłami zbrojnymi, bezpieczeństwem państwowym, szef rządu oraz sekretarze najważniejszych komitetów partyjnych - Moskiewskiego, Leningradzkiego, Ukrainy. Z reguły w kilka lat po obraniu nowego sekretarza generalnego KC kumulował on w swoim ręku władzę nad aparatem partyjnym i zmieniał się prawie we władcę absolutnego, a Biuro Polityczne stawało się ciałem doradczym.

Szczególnym aparatem władzy był organ bezpieczeństwa państwowego (noszący nazwy: ВЧК CzeKa Czeka, CzK, WCzK (ros.: ЧК, ВЧК) - akronim nazwy radzieckiego ogranu czuwającego nad bezpieczeństwem państwa, odpowiedzialnego za represje w Rosji Sowieckiej w latach 1917 - 1922. Początkowo nosiła pełną nazwę Wsierossijska Czriezwyczajnaja Komissija po Bor'bie s Kontrriewolucyjej i Sabotażom (Wszechrosyjska Komisja Nadzwyczajna do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem), od sierpnia 1918 roku Wsierossijska Czriezwyczajnaja Komissja po Bor'bie s Kontrriewolucyjej, Spiekulacyjej i Priestupleniam...
[click for more] - Nadzwyczajna Komisja do walki z kontrrewolucją, ГПУ GPU - Główny Zarząd Polityczny, ОГПУ OGPUOGPU (Obiedinionnoje Gosudarstwiennoje Politiczeskoje Uprawlenije) - Zjednoczony Państwowy Zarząd Polityczny - policja polityczna, zajmująca się również wywiadem i kontrwywiadem, działająca w Rosji Sowieckiej w latach 1922 - 1934....
[click for more] - Zjednoczony Główny Zarząd Polityczny, НКВД NKWDNKWD - Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRR (ros. Narodnyj Komissariat Wnutriennich Dieł) – centralny organ państwowy prowadzący działalność w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego, wywiadu i kontrwywiadu, istniejący w Związku Radzieckim w latach 1934–1946, następnie przemianowany w ministerstwo. NKWD było głównym narzedziem wrękach władz radzieckich którym posłużono się do represji wobec własnych obywateli w i poza granicami byłego ZSRR a także masowych deportacji różnych ...
[click for more] - Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych, НКГБ NKGB - Ludowy Komisariat Bezpieczeństwa Państwowego, КГБ KGBKGB - "Комите́т Госуда́рственной Безопа́сности";Komitiet Gosudarstwiennoj Biezopastnosti (Komitet Bezpieczeństwa Państwowego) - radziecka struktura administracyjna czuwająca nad bezpieczeństwem państwa i kontrolująca większość służb specjalnych ZSRR. Istniała w okresie marzec 1954 - październik 1991 i realizowała liczne zadania - od zdobywania informacji wywiadowczych i ochrony kontrwywiadowczej po ochronę dostojników i granic państwowych, nadzór nad ob...
[click for more] - Komitet Bezpieczeństwa Państwowego). Oprócz wykrywania i zwalczania przeciwników politycznych, do jego zadań należała walka z przestępstwami urzędniczymi oraz kontrolowanie sił zbrojnych i innych służb państwowych. Czekistów określano jako miecz i tarczę Partii - nie byli oni siłą niezależnie działającą, ale wykonywali polecenia władzy. Ważną rolę nie tylko jako siły zbrojne ale także jako środek represji odgrywała armia: do 1946 Robotniczo-Chłopska Armia CzerwonaArmia Czerwona, ros. Красная Армия, pełna nazwa Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona (od 1946 Armia Sowiecka, stosowane również polskie tłumaczenie: Armia Radziecka). Siły zbrojne Związku Radzieckiego. 23 lutego 1918 roku dotychczasowe siły zbrojne Rosji Radzieckiej, zwane Gwardią Czerwoną, na mocy dekretu Rady Komisarzy Ludowych zostały przekształcone w Robotniczo-Chłopską Armię Czerwoną. Początkowo była to formacja ochotnicza, bez stopni i rang, a oficerowie przez krótki okres...
[click for more] (Рабоче-крестьянская Красная Армия), następnie Armia Radziecka (Советская Армия).

W systemie politycznym ZSRR nie było miejsca na niezależne organizacje. Związki zawodowe i organizacje społeczne były ściśle kontrolowane przez frakcje partyjne w ich władzach. Ważną rolę wśród nich odgrywały skupiający młodzież Wszechzwiązkowy Leninowski Komunistyczny Związek Młodzieży (Всесоюзный Ленинский Коммунистический союз молодёжи Komsomoł), a także dziecięca organizacja pionierska. Także media z gazetą "Prawda" na czele były podporządkowane władzy. W latach 30. próbowano zlikwidować związki wyznaniowe (tzw. bezbożna pięciolatka), później poddano je ścisłej kontroli.

Republiki związkowe ZSRR

Pod koniec swojego istnienia (grudzień 1991) ZSRR składało się z dwunastu republik (Karelofińską zlikwidowano w 1956...
[click for more], a państwa bałtyckie społeczność międzynarodowa uznała za niepodległe jesienią 1991). Największą z republik, zarówno pod względem ludności, powierzchni, jak i siły polityczno-ekonomicznej, była Rosja Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka, zwana również Rosyjską Federacyjną Socjalistyczną Republiką Sowiecką - największa powierzchniowo i ludnościowo z 15 republik dawnego Związku Sowieckiego Rosja Sowiecka powstała jako państwo w 1917 roku i potwierdzenie swego istnienia uzyskała poprzez konstytucję z 1918 roku. W wyniku porozumienia z 30 grudnia 1922 stała się jedną z czterech części składowych ZSRR i pozostała nią aż do rozwiązania Związku umową z 8 grudnia 19...
[click for more]. W skład ZSRR oprócz republik związkowych wchodziły też republiki, okręgi i obwody autonomiczne, ponadto kraje i obwody.

republiki ZSRR // Zgodnie z konstytucją W porządku zawartym w Konstytucji ZSRR....
[click for more]		 Nazwa państwa
  • Rosyjska FSRR,
  • Ukraińska SRR,
  • Białoruska SRR,
  • Uzbecka SRR,
  • Kazaska SRRKazachska SRR była drugą co do wielkości (po Rosyjskiej FSRR) i jednocześnie z najmniejszą gęstością zaludnienia republiką ZSRR od 1936 r. W 1991 r. odzyskała niepodległość jako Kazachstan. Stolica Kazachskiej SRR, Ałma Ata była do 1998 r. stolicą niepodległego Kazachstanu....
    [click for more]    ,
  • Gruzińska SRR,
  • Azerbejdżańska SRR,
  • Litewska SRRLitewska Socjalistyczna Republika Radziecka, LSRR - twór polityczny powstały w sierpniu 1940 roku w wyniku aneksji Litwy przez ZSRR, rozwiązany ostatecznie we wrześniu 1991 roku, gdy kraje Zachodu uznały niepodległość Litwy i została ona przyjęta w poczet członków ONZ....
    [click for more]    ,
  • Mołdawska SRR,
  • Łotewska SRR,
  • Kirgiska SRRKirgiska SRR była republiką ZSRR w latach 1936-1991. W 1991 odzyskała niepodległość jako Kirgistan, a nazwa stolicy kraju, Frunze została przemianowana na Biszkek. Prezydent Kirgiskiej SRR (od 1990 r.), Askar Akajew był także prezydentem niepodległego Kirgistanu do 2005 r....
    [click for more]    ,
  • Tadżycka SRR,
  • Armeńska SRR,
  • Turkmeńska SRR,
  • Estońska SRR.
  • ArmeniaArmenia (Հայաստան - Hajastan, Republika Armenii) – państwo położone na południowych zboczach Kaukazu (Azja), graniczące od północy z Gruzją, od południa z Iranem i z azerbejdżańską enklawą Nachiczewan, od wschodu z Azerbejdżanem, od zachodu z Turcją. Niepodległość uzyskała w 1991 r. w związku z rozpadem ZSRR. Armenia nie ma dostępu do morza. Stolica Armenii to obecnie Erewan, jest też największym miastem w kraju. Od 1991 roku należy do Wspólnoty Niepodległych Państw...
    [click for more]
  • Azerbejdżan
  • Białoruś
  • EstoniaEstonia (Eesti, Republika Estońska - Eesti Vabariik) - państwo w północno-wschodniej Europie, powstałe po I wojnie światowej. Graniczy z Łotwą od południa i z Rosją od wschodu....
    [click for more]
  • GruzjaGruzja to państwo na Zakaukaziu. Obszar 67,7 tys. km². Graniczy na północy i wschodzie z Rosją, na południu z Azerbejdżanem, Armenią, Turcją, na zachodzie granice kraju wyznacza wybrzeże Morza Czarnego. Stolica Tbilisi....
    [click for more]
  • Kazachstan
  • KirgistanKirgistan (Кыргызстан, Republika Kirgiska - Кыргыз еспубликасы) – państwo w Azji Środkowej. Graniczy z Chinami (dł. granicy 858 km), Kazachstanem (1.051 km), Tadżykistanem (870 km) i Uzbekistanem (1.099 km)....
    [click for more]
  • Łotwa
  • Litwa
  • Mołdawia
  • RosjaFederacja Rosyjska ( оссийская Федерация, Rossijskaja Federacija), lub Rosja ( оссия, Rossija), państwo rozciągające się od wschodniej Europy poprzez północną część Azji aż po Ocean Spokojny. Rosja jest największym państwem na świecie, jej powierzchnia jest prawie dwa razy większa od Stanów Zjednoczonych czy Chin. Pod względem liczby ludności jednak zajmuje dopiero 7. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii i Pakistanie)...
    [click for more]
  • Tadżykistan
  • TurkmenistanTurkmenistan – państwo położone w Azji Środkowej, na północ od gór Kopet-Dag, pomiędzy Morzem Kaspijskim a Amu-darią. Kraj rozciąga się na 1110 km od wschodu do zachodu oraz na 650 km z północy na południe....
    [click for more]
  • UkrainaUkraina (ukr. Україна) jest państwem położonym w Europie Wschodniej. Graniczy od północy z Białorusią, od zachodu z Polską, Słowacją i Węgrami, od południa z Rumunią i Mołdawią oraz Morzem Czarnym, od wschodu zaś z Rosją. Ukraina uzyskała niepodległość w 1991 po rozpadzie ZSRR....
    [click for more]
  • UzbekistanUzbekistan (O'zbekiston, Republika Uzbekistanu - O'zbekiston Respublikasi) - państwo położone w Azji Środkowej, członek Wspólnoty Niepodległych Państw. ...
    [click for more]

Polityka zagraniczna

Do 1943...
[click for more] radziecka polityka zagraniczna toczyła się dwutorowo: przez oficjalną dyplomację, oraz przez funkcjonariuszy KominternuMiędzynarodówka Komunistyczna (zwana także III Międzynarodówką) w skrócie Komintern (od ros. Kommunisticzeskij Internacjonał) to międzynarodowa organizacja, która powstała z inicjatywy Lenina w Moskwie w marcu 1919 roku. Została ona założona przez 19 partii komunistycznych, a wśród nich także KPP....
[click for more].

Ponieważ rewolucja październikowa dokonana została przy znacznym wsparciu NiemiecNiemcy (nazwa oficjalna Republika Federalna Niemiec, niem. Bundesrepublik Deutschland) to kraj leżący w środkowej Europie, będący członkiem Unii Europejskiej, Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8 oraz NATO. Do 1970 r. (do traktatu pomiędzy RFN a Polską) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna (NRF)....
[click for more], liczących na wygraną w I wojnie światowej celem dyplomacji radzieckiej, kierowanej do 1930...
[click for more] roku przez Gieorgija Cziczerina była jak najściślejsza współpraca z Niemcami, przy stopniowym wychodzeniu ZSRR z izolacji. ZSRR nawiązał ścisłą gospodarczą i wojskową współpracę z Niemcami na podstawie traktatu z Rapallo z 1922 roku. W tym samym czasie Komintern wspierał w wielu krajach (także w Niemczech) bojówki komunistyczne, licząc na wybuch światowej rewolucji. Zmiana na stanowisku ludowego komisarza spraw zagranicznych na anglofila Maksyma Litwinowa w 1930 zbiegła się ze stopniowym przeorientowaniem kursu: odbudowano relacje z krajami dawnej ententyEntenta (z franc. entente - porozumienie) to państwa walczące przeciw Państwom Centralnym w czasie I wojny światowej. Państwa ententy nie były związane formalnym sojuszem wojskowym (oprócz Rosji i Francji oraz Wielkiej Brytanii i Japonii) i dopiero w czasie wojny uzgodniły wspólne stanowisko. Z kolei Państwa Centralne cementował sojusz zwany Trójprzymierzem (do 1915 r., kiedy Włochy opuściły sojusz), po przystąpieniu do wojny Turcji i Bułgarii - tzw. Poczwórne Przymierze....
[click for more]: Wielką Brytanią, Francją Francja, Republika Francuska (France, République Française) - państwo położone w Europie zachodniej, członek Unii Europejskiej. Graniczy z Hiszpanią, Andorą, Monako, Włochami, Szwajcarią, Niemcami, Luksemburgiem i Belgią....
[click for more] i USA. Ukoronowaniem tych starań było przyjęcie ZSRR do Ligi Narodów. Również Komintern zrezygnował z agresywnej polityki: jego deklarowanym celem było włączenie komunistów na całym świecie do walki z faszyzmemFaszyzm (wł. fascismo, od fascio - wiązka, związek) - doktryna polityczna zakadająca omnipotencję państwa, solidaryzm spoleczny oraz podkreślająca niechęć wobec zarówno kapitalizmu jak i komunizmu. Doktryna faszystowska została ogłoszona przez Benito Mussoliniego, który w roku w 1919 założył partię znaną jako Fasci di Combattimento (Związek Bojowników), przekształconą w Narodową Partię Faszystowską (Partito Nazionale Fascista). W wydaniu włoskm faszyzm w założeniu miał być dok...
[click for more] w ramach tzw. Frontów Ludowych, czego przykładem była wojna domowa w HiszpaniiHiszpańska wojna domowa to wojna domowa pomiędzy lewicowym rządem hiszpańskim a prawicową opozycją, jaka toczyła się w latach 1936-1939 r. Obie strony wojny miały wsparcie z zagranicy, przy czym rebeliantów wspierały bezpośrednio oddziały wojskowe przysłane przez III Rzeszę i Włochy, siły rządowe mogły liczyć na znacznie mniejsze wsparcie (m.in. z ZSRR i Polski - brał w niej udział Karol Świerczewski "Walter"). W marcu 1939 wojna domowa zakończyła się zwycięstwem rebeliantów....
[click for more].

Kolejna, nagła zmiana polityki zagranicznej nastąpiła w 1939 roku, kiedy Litwinowa zastąpił Wiaczesław Mołotow. Pakt Ribbentrop-Mołotow był planem podziału Europy i wznowienia ścisłej współpracy radziecko-niemieckiej. Realizację tego planu przerwała dopiero niespodziewana napaść Niemiec 22 czerwca 1941 roku, w wyniku której ZSRR stał się członkiem antyhitlerowskiej koalicji. Konferencje z sojusznikami w Teheranie, Jałcie i Poczdamie nakreśliły nowy podział Europy, w którym usankcjonowano obecność Armii Czerwonej w strefie wpływów, obejmującej PolskęPolska - państwo położone w środkowej części Europy nad Morzem Bałtyckim, należące do Unii Europejskiej oraz NATO. Graniczy z Niemcami, Czechami, Słowacją, Ukrainą, Białorusią, Litwą i Rosją....
[click for more], Czechosłowację, Węgry, RumunięRumunia (România) – państwo położone we wschodniej Europie Południowej nad Morzem Czarnym. // ...
[click for more] i Bułgarię. Ponadto ZSRR objął strefy okupacyjne w Niemczech i Austrii.

W roku 1948 doszło do pierwszego poważnego konfliktu z USA (kryzys berliński), a po wybuchu radzieckiej bomby atomowej oraz komunizacji ChinIstnieją dwa państwa, których oficjalna nazwa zawiera wyraz "Chiny". Są to: Chińska Republika Ludowa czyli Chiny kontynentalne Republika Chińska czyli Tajwan Podział taki utrzymuje się od 1949 roku, kiedy to członkowie Kuomintangu pod przewodnictwem Czang Kaj-szeka po przegranej wojnie domowej 1945-1949 z komunistami Mao Zedonga wraz z 2 milionami zwolenników uciekli na wyspę Tajwan, gdzie ustanowili rząd kontynuujący tradycję Republiki Chińskiej powstałej w 1912. Od 1949 aż do swojej śmie...
[click for more] w 1949...
[click for more] potęga ZSRR zaczęła budzić powszechny niepokój na zachodzie, zaś USA na wschodzie. Relacje między ZSRR a USA (określane jako zimna wojnaZimna wojna to określenie na okres stosunków między państwami zachodnimi, na czele z USA, a potem NATO i ZSRR, a później także całym blokiem socjalistycznym. Do rozpadu koalicji antyhitlerowskiej i rozwoju zimnej wojny doszło wkrótce po zakończeniu drugiej wojny światowej....
[click for more]) stały się najważniejszym czynnikiem polityki na świecie. Na relacje te składały się: obustronne dążenie do uzyskania przewagi militarnej, tendencje do rozszerzenia strefy wpływów i zwalczania wpływów drugiej strony w każdym miejscu globu oraz powstrzymywanie się od bezpośredniej konfrontacji oraz użycia broni masowego rażenia. W efekcie w wojnach, w których uczestniczyły USA (wojna koreańska, wojna wietnamskaWojną wietnamską (drugą wojną indochińską) określa się działania militarne na Półwyspie Indochińskim w latach 1957-1975. Głównymi stronami konfliktu były z jednej strony Demokratyczna Republika Wietnamu (wspierana przez inne kraje komunistyczne) oraz kontrolowane przez to państwo organizacje komunistyczne w Wietnamie Południowym, Laosie i Kambodży. Z drugiej strony Republika Wietnamu i wspierająca ją międzynarodową koalicja obejmująca: Stany Zjednoczone, Koreę południową, Tajlandi...
[click for more]) ZSRR uczestniczył tylko pośrednio, poprzez dostawy sprzętu i pomoc doradców, a interwencje Armii Radzieckiej również wywoływały ograniczoną reakcję USA. W relacjach amerykańsko-radzieckich następowały cykliczne okresy osłabienie napięcia (odprężenie), kiedy zawierano traktaty rozbrojeniowe oraz okresy zaostrzenia kursu. Jednak tylko raz w 1964...
[click for more] roku ZSRR stanął na krawędzi konfliktu zbrojnego z USA (kryzys kubański). Stosunkową niezmienność powojennej polityki zagranicznej ZSRR symbolizował długi okres kierowania radziecką dyplomacją (1957...
[click for more]-1985...
[click for more]) przez Andrieja Gromyko.

Kraje należące do strefy wpływów ZSRR zostały zmuszone do skopiowania ustroju politycznego oraz gospodarczego ZSRR - wprowadzano dyktaturę partii komunistycznej i gospodarkę planową. Margines suwerenności tych krajów był tak niewielki, że strefę wpływów nazywano czasem imperium zewnętrznym ZSRR. Ambasador ZSRR w tych krajach miał często silniejszą pozycję niż nominalny przywódca. Kiedy w tych krajach wybuchały powstania, albo władze zaczynały prowadzić nadmiernie niezależny kurs dochodziło do interwencji Armii Radzieckiej: w NRD w 1953...
[click for more], na Węgrzech w 1956 oraz w Czechosłowacji w 1968...
[click for more]. Po okresie stalinowskim państwa te uzyskały większą suwerenność. Również w Polsce w 1981 planowano interwencję (choć zaawansowanie planów jest przedmiotem sporu historyków). Ostatnia interwencja ZSRR, który miał wspomóc komunistyczny zamach stanu w AfganistanieAfganistan, Islamskie Państwo Afganistanu (De Afgānıstān Eslāmi Daulat, Daulat-e Eslāmi-ye Afgānıstān) – śródlądowe państwo położone w Azji Środkowej. // ...
[click for more] rozpoczęła przegraną wojnę (wojna afgańska). Państwa strefy wpływów ZSRR jednoczył istniejący w latach 1955...
[click for more]-1991 wojskowy pakt - Układ Warszawski oraz organizacja współpracy ekonomicznej o nazwie Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej.

Opozycja w ZSRR

Społeczeństwo radzieckie

Klasy społeczne

W wyniku rewolucji październikowej, wojny domowej, obustronnego terroru (na który składał się instytucjonalny terror CzeKa, ale w jeszcze większym stopniu rewolucyjne pogromy ze strony zrewoltowanych żołnierzy), klęski głodu oraz emigracji zasadniczo zmienił się skład społeczny Rosji. Dawni posiadacze ziemscy, przedsiębiorcy, carscy urzędnicy oraz działacze społeczni znikli, natomiast dominującą pozycję zajęli bolszewiccy dowódcy wojskowi, czekiści oraz działacze.

Klasa robotnicza była formalnie hegemonem nowego państwa, ale już w kilka dni po rewolucji CzeKa była zmuszona stłumić strajk kolejarzy. Wielu działaczy bolszewickich było autentycznymi robotnikami i władza podejmowała wysiłki w kierunku polepszenia warunków pracy, ale państwo jako główny pracodawca do realizacji swoich celów musiał zwiększać wyzysk. Kolejne cele polityki były realizowane kosztem robotników: NEPNEP – akronim utworzony od rosyjskich słów Nowaja ekonomiczeskaja politika (Nowa Polityka Ekonomiczna) określający zmianę podejścia reżimu sowieckiego do własności prywatnej w gospodarce. Została wprowadzona przez Lenina w 1921 roku, jako jedno z działań mających stłumić narastające niezadowolenie społeczne z powodu tragicznej sytuacji gospodarczej....
[click for more] spowodował falę bezrobocia, natomiast forsowna industrializacja lat 30. - śrubowanie norm, pogorszenie sytuacji socjalnej (olbrzymie budowy obiektów przemysłowych i skromne - mieszkań dla robotników), kary za naruszenia dyscypliny, utrata prawa do zmiany zakładu pracy. Partycypację we władzy często dotyczyła tylko robotników bedących aktywnymi członkami partii, jeżeli zostali wysunięci przez lokalnych działaczy. Robotników nie ominął również stalinowski terror lat 30. Dopiero rządy ChruszczowaNikita Siergiejewicz Chruszczow, (Ники́та Серге́евич Хрущёв) (urodzony 17 kwietnia 1894 - zmarł 11 września 1971) - polityk radziecki, działacz partyjny i państwowy, I Sekretarz Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR) w latach 1953 - 1964 i premier ZSRR w latach 1958 - 1964....
[click for more] przyniosły polepszenie sytuacji socjalnej: masowe budownictwo i wzrost spożycia (symbolizowały je bezpłatna kiszona kapusta i chleb w pracowniczych stołówkach). Mimo to poprawa była za mało satysfakcjonująca i stale dochodziło do dzikich strajków.

Polityka wobec chłopów w latach 20. według znanej formuły Lenina miała polegać na zwalczaniu zamożnych chłopów (kułaków), pozyskiwanie średniozamożnych (średniaków) i opieranie się na najbiedniejszych (biedniakach). Preferencje dla tych ostatnich, a także zwalczanie cerkwi wywoływały jednak ciągłe napięcia. Koniec lat 20. przyniósł krach dotychczasowej polityki, który próbowano rozwiązać przez politykę kolektywizacji. Z chłopów przymusem uczyniono spółdzielców (kołchoźników), ale produkcja była niska, a zarządzanie niekompetentne, co zmusiło w końcu do utworzenia tzw. działek przyzagrodowych. Dopiero w latach 70. zdecydowano się na wydanie kołchoźnikom paszportów, umożliwiających im swobodne podróżowanie (w efekcie wieś wyludniła się).

Inteligencja była w większości nastawiona antybolszewicko i była równie wrogo i pogardliwie traktowana przez nowe władze. Uważani byli w latach 20. za część burżuazji, niezbędną tylko do czasu wykształcenia nowej, ludowej inteligencji. Nie mieli wielu podstawowych praw: np. nie mogli posyłać dzieci na studia. Sytuację zmienił program industrializacji, do realizacji którego profesjonaliści stali się niezbędni. Profesor, inżynier i lekarz stali się pozytywnymi bohaterami propagandy, ich zarobki zostały podniesione. Duża część inteligencji poczęła utożsamiać się z państwem i brała udział w jego przedsięwzięciach. Znaczna część jednak sympatyzowała z dysydentami.

System radziecki stworzył nową elitę - nomenklaturę, obejmującą osoby na stanowiskach wymagających rekomendacji partyjnej. Nomenklatura dzieliła się na centralną (rekomendacja należała do kompetencji KC), republikańską, obwodową etc. Aparat partyjny i nomenklatura po terrorze lat 30. zmieniła się w kastę w pewnym stopniu dziedziczną, uprzywilejowaną materialnie (specjalne zaopatrzenie, tzw. sklepy za żółtymi firankami; sanatoria) oraz społecznie. Od początku spodziewano się lub obawiano dążenia kadry kierowniczej do zamienienia swojego statusu społecznego na własność (uwłaszczenie nomenklatury) i wydaje się, że dążenie to odegrało znaczną rolę w kryzysie i transformacji ustrojowej, która doprowadziła do upadku ZSRR.

Narodowości

W rewolucji październikowej brali udział przedstawiciele wszystkich narodów dawnego Imperium Rosyjskiego. Nieproporcjonalnie duży udział mniejszości narodowych można tłumaczyć dyskryminacją w czasach carskich. Lenin nie ufał Rosjanom, wolał opierać się na Łotyszach (z których złożona była jego gwardia przyboczna), Żydach, Gruzinach, albo PolakachPolacy - zachodniosłowiańska grupa etniczna zamieszkująca głównie Polskę i posługująca się językiem polskim. Oprócz 36,8 mln Polaków w Polsce, jak się ocenia ponad 20 mln osób polskiego pochodzenia żyje poza granicami państwa....
[click for more]. Sam zresztą jako delegat na zjazd partyjny demonstracyjnie w rubryce narodowość wpisał: "bez narodowości". Taka polityka spowodowała dość duży udział przedstawicieli mniejszości we władzach, w CzeKa, w nowym aparacie państwowym i nomenklaturze. W obszarach, w których dominowały mniejszości narodowe prowadzono politykę korienizacji, tzn. wprowadzania języków narodowych do szkół i urzędów w miejsce rosyjskiego. M.in. utworzono dwie polskie autonomie: Marchlewszczyznę i Dzierżyńszczyznę. Polityka ta uległa zmianie w latach 30. w obliczu planów wojennych. Stalin nawiązując do tradycji carów polecił przywrócić część rosyjskiej tradycji w wojskowości, kulturze i życiu społecznym. Akcja ta osiągnęła kulminację w latach 40. jako kampania antykosmopolityczna: skierowana w pierwszym rzędzie przeciwko Żydom, ale także obejmująca wynajdywanie rzekomego pierwszeństwa i wyższości Rosjan w różnych dziedzinach nauki i kultury. Rozpoczęto także preferowanie szkolnictwa rosyjskojęzycznego i rusyfikację.

W okresie kolektywizacji okazało się, że chłopi niektórych narodowości stawiali większy opór niż rosyjscy. Wywołało to odwet ze strony władz: głód na Ukrainie miał charakter eksterminacji, wielu działaczy partyjnych stracono pod zarzutem burżuazyjnego nacjonalizmu, rozstrzelano lub zastraszono wielu ukraińskich artystów. Również Polacy stali się obiektem prześladowań: wielu zesłano, polskie okręgi autonomiczne, gazety i szkoły zamknięto. Prześladowanie całych narodów stało się ważnym elementem polityki wewnętrznej w latach II wojny światowej. W całości aresztowano i zesłano narody, które zdaniem władz wykazywały się niedostatecznie lojalną postawą: Niemców nadwołżańskich, Tatarów krymskich, Czeczenów, Inguszy i innych. Zdziesiątkowano świeżo przyjętych w skład ZSRR Estończyków, Łotyszy i Litwinów, a także Polaków na ziemiach przyłączonych do ZSRR w 1939.

Kultura

Początkowo z nowym państwem utożsamiali się zarówno artyści awangardowi (futuryzm, konstruktywizm, abstrakcjonizm Abstrakcjonizm to kierunek współczesnej sztuki plastycznej, charakteryzujący się antyrealizmem, przeciwstawiający się odtwarzaniu lub naśladowaniu zewnętrznej rzeczywistości. Tematem staje się gra linii, kolorów, brył, płaszczyzn, faktur itp. W sztuce abstrakcyjnej wykształciły się 2 główne nurty: - abstrakcjonizm geometryczny (różnorodne formy geometryczne), - abstrakcjonizm organiczny (różnorodne formy organiczne). Sztuka abstrakcyjna powstała na bazie impresjonizmu, futuryzmu i ku...
[click for more]), którzy byli przekonani, że rewolucja w sztuce jest związana z rewolucją społeczną, jak i twórcy o przekonaniach komunistycznych, preferujących tradycyjne formy (określający się jako "proletariaccy"). Na początku lat 30. władze potępiły zbyt daleko idące poszukiwania jako formalizm i określiły preferowany wzorzec jako realizm socjalistyczny...
[click for more] (według formuły socjalistyczna w treści, ludowa w formie). Utworzono wtedy oficjalne związki pisarzy, kompozytorów, architektów itp., zrzeszające uznanych artystów - partyjnych oraz tolerowanych poputczików. Artyści, których prace miały wydźwięk niezgodny z państwową ideologią, albo krytykujących władze pozbawiano możliwości tworzenia.

Gospodarka planowa w ZSRR

W ZSRR powstał na początku lat 30. unikalny system gospodarowania, którego teoretyczną podstawą była idea Marksa o zarządzaniu gospodarką "jak jedną fabryką" bez udziału rynku. W systemie tym przedsiębiorstwa (państwowe lub spółdzielcze) były ubezwłasnowolnione i zarządzane z centrum. Pieniądz nie został całkowicie wyeliminowany, ale odgrywał drugorzędną rolę. Kierunki polityki gospodarczej wyznaczały władze centralne, preferując wydatki wojskowe, prestiżowe projekty (m.in. program kosmiczny) oraz przemysł środków produkcji; minimalizowano natomiast wydatki na konsumpcję.

System określano jako "gospodarkę planową" lub "nakazowo-rozdzielczą", to znaczy gospodarka miała działać według całościowego planu, który wyznaczał poszczególnym przedsiębiorstwo zadania i przydzielał środki na ich realizację. Głównym narzędziem był plan roczny (plany pięcioletnie piatiletki miały głównie orientacyjno-prognostyczny charakter). Sporządzenie planu realizował Państwowy Komitet Planowania Gospłan, a jego rozwinięcia dokonywały branżowe ministerstwa (w latach 1957-1965 lokalne rady gospodarcze tzw. sownarchozy). System ten jednak był od początku nieefektywny, a w miarę komplikowania się więzi gospodarczych i powiększania asortymentu produkcji zdolność do zbudowania spójnego i optymalnego planu stawała się coraz mniejsza. Narastające problemy i niepowodzenie reform spowodało dekompozycję całego systemu, która w latach 80. przybrała formę permanentnego kryzysu.

Historia

Utworzenie ZSRR

Rewolucja październikowa 1917 roku przeprowadzona przez bolszewików spowodowała ustrojową i terytorialną dezintegrację Rosji. Niepodległość ogłosiły kraje, których terytorium częściowo lub całkowicie wchodziło w skład tego państwa do I wojny światowej, w tym: Polska, FinlandiaFinlandia, Republika Finlandii (Suomen Tasavalta) - państwo w północnej Europie, członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją....
[click for more], Ukraina, Gruzja, Armenia, Azerbejdżan. Bolszewicy uznając formalnie zasadę "samostanowienia narodów" dążyli do światowej rewolucji i wkrótce zaczęli instalować i wspierać w tych państwach lokalne partie komunistyczne. Poparcie to najczęściej sprowadzało się do interwencji Armii Czerwonej. Na zajętych obszarach proklamowano "władzę radziecką", sprawowaną formalnie przez robotników i chłopów - faktycznie przez partyjnych "komisarzy", konfiskowano zakłady przemysłowe i nieruchomości, a chłopom zabierano "nadwyżki" żywności. Zaprowadzano także terror (CzeKa) wobec przeciwników politycznych i przedstawicieli "klas posiadających": ziemian, przedsiębiorców, zamożnych chłopów. Proklamowano kilka "republik" o takim ustroju, z których większość wkrótce upadła. Największa z tych republik nosiła od 1917 roku (do 1991) nazwę Rosyjska Socjalistyczna Federacyjna Republika Radziecka - RSFSR...
[click for more]. W tym samym roku powstała republika ukraińska, a w 1919 - białoruska. W latach 1920-1921 bolszewicy zajęli Azerbejdżan, Armenię i Gruzję i powołali na tym obszarze Zakaukaską Federacyjną Socjalistyczną Republikę Radziecką.

Początkowo bolszewicy sądzili, że rewolucja rosyjska jest tylko wstępem do rewolucji światowej. Po stłumieniu ruchów rewolucyjnych (którym udało się przejściowo, zwłaszcza na Węgrzech i częściowo w Niemczech przejąć władzę), nieudanej wyprawie na Zachód (wojna polsko-bolszewickaWojna polsko-bolszewicka (zwana również wojną polsko-rosyjską 1919-1921,wojną 1920 r., wojną bolszewicką i - niepoprawnie - wojną polsko-sowiecką) to określenie wojny pomiędzy nowo powstałą Drugą Rzecząpospolitą Polską a znajdującą się w środku wojny domowej bolszewicką Rosją, przekształcającą się w ZSRR....
[click for more]) oraz załamania gospodarki rosyjskiej wskutek eksperymentów tak zwanego komunizmu wojennego a także zniszczeń wojennych bolszewicy zostali zmuszeni do zmiany kursu. W 1921 wprowadzono w życie nową gospodarkę rynkową (tak zwany NEP - Nowa Polityka Ekonomiczna), ograniczono terror, zachowując jednak zasadę dyktatury partii (zwanej dyktaturą proletariatu). Jednocześnie postanowiono dokonać umocnienia państwowości.

LeninWłodzimierz Lenin (Ленин), właściwie Władimir Ilicz Uljanow (Владимир Ильич Ульянов), urodzony 22 kwietnia 1870 (wg kalendarza juliańskiego 10 kwietnia) w Symbirsku, zmarł 21 stycznia 1924 w Gorkach Leninowskich pod Moskwą – organizator i przywódca rewolucji październikowej, a następnie Rosji Radzieckiej, jej pierwszy dyktator, współzałożyciel i przywódca partii bolszewickiej. Teoretyk i ideolog komunizmu....
[click for more] wymógł przekształcenie czterech republik radzieckich: Ukrainy, Białorusi, Rosji i Federacji Zakaukaskiej w konfederację, występując przeciwko planowi Stalina włączenia pozostałych republik do RSFSR jako republik autonomicznych. Związek republik powołano do życia 30 grudnia 1922. Pierwszym szefem rządu ZSRR został Lenin, a funkcje nominalnej głowy państwa sprawować mieli rotacyjnie przedstawiciele wszystkich republik.

Stalinowski ZSRR

Choroba i śmierć (21 stycznia 1924) niekwestiowanego przywódcy partii - Lenina spowodowały zaciętą walkę o władzę w partii. Najbliżsi współpracownicy Lenina - Grigorij Zinowiew i Lew Kamieniew w sojuszu z Józefem Stalinem usunęli uważanego za drugą osobę w partii i następcę wodza - organizatora i głównodowodzącego Armii Czerwonej Lwa TrockiegoLew Dawidowicz Trocki, właściwie Lejba Bronstein, (urodzony 26 października 1879- zmarł 21 sierpnia 1940) rewolucjonista rosyjski, jeden z twórców i przywódców Rosji Radzieckiej. Bliski współpracownik Włodzimierza Lenina, uczestnik rewolucji 1905-1907; był przewodniczącym Rady Delegatów Robotniczych w Petersburgu, po jej upadku na emigracji do wybuchu rewolucji lutowej....
[click for more]. Następnie Stalin zawarł sojusz ze zwolennikami rozszerzania gospodarki rynkowej oraz pewnej liberalizacji politycznej - ideologiem NEPu Nikołajem Bucharinem, szefem rządu Aleksiejem RykowemAleksiej Iwanowicz Rykow (Алексей Иванович ыков) (urodzony 25 lutego 1881, stracony 15 marca 1938), polityk radziecki. Rykow przyszedł na świat w Saratowie. Do SDPRR wstąpił w 1898 roku, popierał frakcję bolszewików, organizował strajki i demonstracje. Pracował jako działacz partyjny w Moskwie, St. Petersburgu. Odegrał aktywną rolę w Rewolucji 1905 roku. Wielokrotnie aresztowany i zsyłany....
[click for more] i przywódcą związków zawodowych Michaiłem Tomskim. Sojusz ten przetrwa do "roku wielkiego przełomu" - 1929, w którym zapada decyzja o zasadniczej zmianie polityki. Zmianę tę wymusiły z jednej strony stagnacja ekonomiczna, powszechna krytyka "biurokratyzacji" partii oraz nierówności społecznych. Z drugiej strony Stalin i jego zwolennicy w aparacie postanowili rozprawić się z opozycją i dokończyć budowę państwa totalitarnego. Po eliminacji przeciwników w toku czystek w partii, armii i administracji Stalin przejął władzę dyktatorską, zgodnie z przewidywaniami Trockiego. Najważniejszym posunięciem władz była kolektywizacja rolnictwa - przymusowe połączenie gospodarstw chłopskich w quasi-spółdzielcze przedsiębiorstwa (kołchozy). Spowodowało to klęskę głodu oraz załamanie produkcji rolnej (z powodu uwięzienia wielu opornych chłopów, chronicznego niedofinansowania państwowego rolnictwa oraz braku motywacji chłopów do pracy), ale poprzez terror i zajadłą propagandę demonizującą bogatych chłopów - tzw. kułaków - fakt ten spotkał się ze słabą reakcją ludności miejskiej oraz był niedoceniany przez międzynarodową opinię publiczną. Drugą kampanią było forsowne uprzemysłowienie w ramach państwowych planów pięcioletnich. Motorem uprzemysłowienia był sterowany za pośrednictwem propagandy entuzjazm (wyścig pracy, ruch stachanowskiRuch Stachanowski czyli inaczej rzecz ujmując socjalistyczny wyścig pracy. Polegało to na biciu rekordów np. wydobycia węgla kamiennego przez jednego z górników. Przekraczał on normę wydobycia (jaka obowiązywała w danym sektorze) o 300 - 400%, tym samym udowadniając ,że to jest możliwe w gospodarce socjalistycznej. Ruch ten rozpoczął się pod koniec lat 20 w związku ze wzmożoną industrializacją ZSRR. Samo pojęcie 'ruch stachanowski' pochodzi od nazwiska zapoczątkowującego ruch - ukrai...
[click for more]), obawa przed uznaniem za "szkodnika" albo "bumelanta" i uwięzieniem (GUŁAG) oraz napływ wywłaszczonych chłopów, zapewniających tanią siłę roboczą. W efekcie pierwsze pięciolatki przyniosły zbudowanie wielu obiektów przemysłowych i rozwój gospodarczy. Poziom życia pozostał jednak niski, ponieważ gospodarka pozostała nieefektywna i marnotrawna, a głównym kierunkiem uprzemysłowienia była budowa przemysłu zbrojeniowego i gałęzi o znaczeniu militarnym (górnictwo, hutnictwo, energetykaEnergetyka to gałąź przemysłu przetwarzająca energię na postać łatwą do wykorzystania, którą można stosować do zasilania wszelkich procesów przemysłowych, a także do napędzania maszyn i urządzeń używanych w życiu codziennym. W praktyce energetyka dostarcza energii w dwóch postaciach:...
[click for more], budowa maszyn).

W wyniku kolektywizacji oraz masowego terroru ZSRR stał się państwem totalitarnym. Proces ten ukoronował XVII zjazd partii bolszewików, w którym wszyscy mówcy wychwalali Stalina i politykę władz. Jednak władca postanowił usunąć także potencjalną opozycję, do czego pretekstu dostarczyło zabójstwo popularnego działacza - Siergieja Kirowa (popełnione najprowdopodobniej na rozkaz samego Stalina). Aresztowano i rozstrzelano prawie wszystkich byłych opozycjonistów, następnie zaś represjami objęto posłusznych zwolenników Stalina, którym przypisywano rzekome szpiegostwo i sabotaż. Zapanował powszechny strach, podsycany propagandowymi relacjami o procesach pokazowych oraz wezwaniami do "czujności" i denuncjacji (bohaterem stał się donosiciel na ojca-kułaka Pawlik Morozow). Represje, których kulminacja nastąpiła w 1937 (Wielka Czystka) doprowadziły do częściowej eksterminacji tzw. starych bolszewików - działaczy z czasów rewolucji, korpusu dowódczego Armii Czerwonej (rozstrzelano 35 z 80 tys. oficerów), a także pracowników NKWD (jako szkodników rozstrzelano za czasów komisarza Nikołaja Jeżowa protegowanych poprzednika - Genricha JagodyGienrich Grigorijewicz Jagoda (Herszel Jehuda, ros. Генрих Григорьевич Ягода), (1891 - 1938) - wysoki funkcjonariusz policji politycznej i bezpieczeństwa. Od 1934 roku szef OGPU. Po reorganizacji organów bezpieczeństwa szef NKWD w latach 1934 - 1936....
[click for more], a za czasów Berii - protegowanych Jeżowa). Wzmożony terror Stalin tłumaczył tezą o "zaostrzaniu się walki klasowej wraz z postępami w budowie socjalizmu". Postępy owe ukoronowało przyjęcie 25 listopada 1936 tzw. "stalinowskiej Konstytucji ZSRR". Na jej mocy z RSFSR wyodrębniono republiki radzieckie: KazachskąKazachska SRR była drugą co do wielkości (po Rosyjskiej FSRR) i jednocześnie z najmniejszą gęstością zaludnienia republiką ZSRR od 1936 r. W 1991 r. odzyskała niepodległość jako Kazachstan. Stolica Kazachskiej SRR, Ałma Ata była do 1998 r. stolicą niepodległego Kazachstanu....
[click for more] i Kirgiską, a Zakaukazką SFSR podzielono na Azerbejdżańską SRR, Gruzińską SRR i Armeńską SRR (1936). Republiki Turkmeńska, Uzbecka i Tadżycka powstały już w latach dwudziestych (1925-1929). Decyzje te miały jednak małe znaczenie ze względu na ciągłe ograniczanie niezależności ich władz.

ZSRR po okresie ożywionej współpracy z Niemcami w latach 20. stopniowo reorientował swoją politykę zagraniczną na państwa dawnej ententy. ZSRR zawarł traktaty o nieagresji z Francją i Polską (w 1932), nawiązał stosunki dyplomatyczne z USA (w 1933...
[click for more] roku), Czechosłowacją, Rumunią i Bułgarią oraz został przyjęty do Ligi Narodów w 1934...
[click for more]. ZSRR poprzez Komintern wspierał zaangażowanie komunistów na świecie we wspólną walkę z faszyzmem w ramach tzw. Frontu Ludowego i zbrojnie wspierał republikanów w Hiszpanii (wojna domowa w Hiszpanii) 1936-1939. Nieoczekiwaną woltę wykonała radziecka dyplomacja 23 sierpnia 1939, kiedy został podpisany pakt Ribbentrop-Mołotow. W zgodzie z jego postanowieniami Armia Czerwona 17 września przekroczyła granicę z Polską i zajęła znaczną część terytorium. Na zajętych obszarach przeprowadzono fikcyjne wybory i obwieszczono o wcieleniu tych ziem do republik: białoruskiej i ukraińskiej. Pod presją siły i w zgodzie z traktatem Ribbentrop-Mołotow wymuszono także wejście (w 1940) Armii Czerwonej do Litwy, Łotwy i Estonii i w tych krajach proklamowano republiki radzieckie, które "przystąpiły" do ZSRR. Również Rumunia została zmuszona do zwrotu BesarabiiBesarabia - kraina historyczna położona między Dniestrem a Prutem, będąca obecnie częścią Mołdawii i Ukrainy. W średniowieczu Besarabia stanowiła część Rusi Kijowskiej, a później innych księstw ruskich. Od XIV wieku należała do Hospodarstwa Mołdawii, głównym ośrodkiem gospodarczym było miasto Kiszyniów. Nazwę Besarabia nadano prowincji na cześć hospodara Besaraba I. Na przełomie XV i XVI wieku wraz z całą Mołdawią poddano ją zwierzchnictwu Turcji. W 1812 roku zajęta przez ...
[click for more] - na tym terytorium powstała Mołdawska SRR. Tylko próba zajęcia Finlandii (tzw. wojna zimowaWojna radziecko-fińska 1939-1940 – wojna, zwana również wojną zimową lub Talvisotą, tocząca się w okresie od 30 listopada 1939 r. do 13 marca 1940 r. Jej przyczyną była odmowa dzierżawy lub przyłączenia fińskiego pogranicza do ZSRR, które miało przygotować Stalinowi pole do działań wojennych z Niemcami na północnej linii przyszłego frontu....
[click for more]) nie powiodła się wskutek zaciętego oporu wojsk fińskich.

22 czerwca 1941 wojska niemieckie, być może uprzedzając planowany atak radziecki, rozpoczęły realizację Planu "Barbarossa"Plan Barbarossa (Fall Barbarossa) był kryptonimem planu ataku nazistowskiej III Rzeszy na Związek Radziecki w trakcie II wojny światowej, zaplanowanego na 22 czerwca 1941 r., przygotowana i podpisana przez Adolfa Hitlera 18 września 1940 (dyrektywa nr 21). Była to największa i najważniejsza operacja niemiecka w czasie wojny, której porażka zdecydowała ostatecznie o niemieckiej przegranej w całej wojnie. Bitwy na froncie wschodnim, gdzie realizowano plan Barbarossa, okazały się być jednymi z na...
[click for more] - wojny błyskawicznej w ZSRR. Zdemoralizowane przez represje i słabo wyszkolone do obrony oddziały stawiały słaby opór i wkrótce wojska niemieckie znalazły się na przedpolach Moskwy. Nie udało się jednak Niemcom ani zająć stolicy, ani sparaliżować gospodarki, a przewaga demograficzna i patriotyzm Rosjan sprawił, że w 1943 roku (bitwa pod StalingrademBitwa stalingradzka to jedna z decydujących batalii II wojny światowej, która rozgrywała się w okresie między 22 lipca 1942 a 2 lutego 1943. Celem wojsk niemieckich było zdobycie miasta Stalingrad nad Wołgą (dziś Wołgograd), ważnego ze względu na plany zajęcia Kubania i Kaukazu. W rejonie Stalingradu 23 listopada 1942 Rosjanie zamknęli w kotle 6 Armię Polową generała Friedricha Paulusa, część 4 Armii Pancernej oraz jednostki rumuńskie (łącznie około 260-270 tysięcy żołnierzy, tym...
[click for more]) Armia Czerwona osiągnęła strategiczną przewagę i zmusiła Niemców nie tylko do wycofania się z terytorium ZSRR, ale także z Rumunii, Bułgarii, Węgier, Polski, znacznej części Czechosłowacji, Austrii i Niemiec. Konferencje Stalina z zachodnimi sojusznikami w Teheranie, Jałcie i PoczdamieKonferencja poczdamska (17 lipca 1945 - 2 sierpnia 1945 w Poczdamie) - spotkanie przywódców koalicji antyhitlerowskiej (tzw. Wielkiej Trójki) - prezydenta USA Harry'ego Trumana (który zastąpił zmarłego w kwietniu tego roku Franklina Delano Roosevelta), premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla, którego w trakcie konferencji zastąpił od 28 lipca nowy premier tego państwa Clement Attlee i ZSRR Józefa Stalina....
[click for more] stały się podstawą powojennego ładu międzynarodowego.

Po zakończeniu wojny w ZSRR nie zmieniono systemu politycznego ani gospodarczego. Przywrócono przedwojenny terror: masowe deportacje objęły narody oskarżone o kolaborację: Tatarów krymskich, Czeczeńców, Niemców nadwołżańskich. W przeddzień śmierci Stalina przygotowywano także czystkę antyżydowską. Wysiłki władz skoncentrowały się na uzyskaniu militarnej przewagi nad państwami zachodnimi, co doprowadziło do tzw. zimnej wojny. ZSRR zbudował własną bombę atomową (z pomocą szpiegów) i termojądrową (samodzielnie). Jednocześnie trwała budowa systemów komunistycznych w krajach podporządkowanych ZSRR. W krajach tych polityka została podporządkowana interesom ZSRR, a system gospodarczy i polityczny oraz terror i propaganda zostały skopiowane według wzorców radzieckich.

ZSRR 1953-85

Śmierć Stalina 5 marca5 marca jest 64. (w latach przestępnych 65.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 301 dni. // ...
[click for more] 1953 zapoczątkowała okres zaciętej walki o władze. Najbardziej liberalny program polityczny zaproponował paradoksalnie szef MVDMinisterstwo Spraw Wewnętrznych ZSRR - Ministierstwo Wnutriennych Dieł (MWD) - radziecki organ policji politycznej i służby bezpieczeństwa funkcjonujący w latach 1946 - 1960. // ...
[click for more] Ławrientij Beria: z jego inicjatywy ogłoszono amnestię, wstrzymano druk dzieł Stalina, rozpoczęto odprężenie w stosunkach międzynarodowych (negocjacje pokojowe w wojnie koreańskiej, przywrócenie stosunków z Jugosławią, obiecywano decentralizację i liberalizację gospodarczą. Jego obalenie (czerwiec 1953) i rozstrzelanie zostało jednak przyjęte powszechnie jako krok w stronę destalinizacji, gdyż kojarzył się ze stalinowskimi represjami. Stopniowo umacniała się pozycja nowego pierwszego sekretarza KC KPZR Nikity ChruszczowaNikita Siergiejewicz Chruszczow, (Ники́та Серге́евич Хрущёв) (urodzony 17 kwietnia 1894 - zmarł 11 września 1971) - polityk radziecki, działacz partyjny i państwowy, I Sekretarz Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR) w latach 1953 - 1964 i premier ZSRR w latach 1958 - 1964....
[click for more], który pozbył się w 1955 roku potężnego premiera Gieorgija Malenkowa, a w 1957 udaremnił próbę obalenia jego władzy przez "starą gwardię" stalinowców. Chruszczow oparł się na aparacie partyjnym, jednocześnie próbując przeprowadzić destalinizację: w 1956 na zjeździe partii wygłosił sławny referat, wyliczający zbrodnie i pomyłki Stalina. Destalinizację ograniczały jednak ważne okoliczności: po pierwsze współwinnym zbrodni był sam Chruszczow i wielu popierających go działaczy; po drugie - czasy stalinowskie uformowały mentalność milionów obywateli ZSRR; po trzecie - w interesie aparatu partyjnego było utrzymanie ukształtowanego w czasach Stalina modelu politycznego i gospodarczego.

Polityka Chruszczowa była pełna sprzeczności. Z jednej strony zniósł masowy terror, przywrócił podstawowe prawa pracownicze i podstawy praworządności (nowy kodeks karny), unikał zamykania dysydentów i dopuścił do publikacji dzieła Sołżenicyna, z drugiej strony walczył ze sztuką abstrakcyjną, wzmógł prześladowania cerkwi i nakazał strzelać do demonstujących robotników w Nowoczerkassku w 1962. W polityce zagranicznej z jednej strony pogodził się z niezależnością Jugosławii i mniejszym obciążeniem państw satelickich, głosił hasła rozbrojenia i "współistnienia" dwóch systemów - z drugiej brutalnie stłumił powstanie na Węgrzech w 1956 roku, sprowokował kryzys kubański. Chruszczow doprowadził w 1961 roku do uchwalenia nowego programu Partii, obiecując zbudowanie komunizmu w ciągu 20 lat. Utrzymanie wydatków zbrojeniowych oraz utrzymująca się nieefektywność gospodarki planowej powodowały niski poziom życia i malejącą popularność przywódcy. Rządy Chruszczowa zakończył spisek najbliższych współpracowników, który pozbawił go władzy 14 października 1964 roku. Na czele nowej ekipy stanął Leonid Breżniew, a stanowisko premiera objął Aleksiej KosyginAleksiej Nikołajewicz Kosygin, Алексей Николаевич Косыгин (ur. 1904 - zm. 18 grudnia 1980), radziecki polityk i działacz komunistyczny. W latach 1940-1946 był wiceprzewodniczącym Rady Komisarzy Ludowych ZSRR a od 1943 jednocześnie przewodniczącym Rady Komisarzy Ludowych Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Od 1942, w oblężonym Leningradzie, pełnił funkcję pełnomocnika Komitetu Obrony Państwa. Od 1946 był członkiem Biura Polityczego KC KPZR, a ...
[click for more].

Ekipa Breżniewa doszła do władzy na fali sprzeciwu aparatu partyjnego wobec eksperymentów poprzedniej ekipy i udało jej się ustabilizować system polityczny i gospodarczy tak skutecznie, że lata 1964-1985 uzyskały miano "epoki zastoju". Konserwację systemu umożliwiły trzy czynniki: skuteczna walka z ruchem dysydenckim, prowadzona przez KGB pod sprężystym kierownictwem Jurija AndropowaJurij Władimirowicz Andropow (Юрий Владимирович Андропов) (ur. 15 czerwca 1914, zm. 9 lutego 1984) - działacz Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, polityk ZSRR, dyplomata....
[click for more], równowaga w wyścigu zbrojeń z USA, zmuszający Zachód do ustępstw oraz wysokie ceny eksportowych towarów (zwłaszcza ropy naftowej), które pozwoliły odroczyć kryzys gospodarczy (m.in. poprzez import zboża). Następcy Breżniewa - Jurij Andropow rządzący od 11 listopada11 listopada jest 315. (w latach przestępnych 316.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 50 dni. // ...
[click for more] 1982...
[click for more] do 9 lutego 1984...
[click for more] oraz Konstantin CzernienkoKonstantin Ustinowicz Czernienko (Константин Устинович Черненко) (24 września 1911 we wsi Bolszaja Tieś, Kraj Krasnojarski - 10 marca 1985 w Moskwie), działacz partyjny i państwowy ZSRR....
[click for more] sprawujący władzę od 13 lutego 1984 do 10 marca 1985 kontynowali w zasadzie politykę Breżniewa. Najważniejszymi wydarzeniami lat 1980-1985 były zgony całej generacji polityków, do których obok trzech kolejnych sekretarzy generalnych należał także premier Kosygin, główny ideolog Michaił Susłow oraz wpływowy lider kompleksu wojenno-przemysłowego Dymitr Ustinow.

"Przebudowa" i rozpad

Michaił Gorbaczow, który objął władzę w 1985 roku stanął w obliczu narastającego kryzysu gospodarczego, toczącej się bez szans na zwycięstwo wojny afgańskiej, przegranego wyścigu zbrojeń (tzw. wojny gwiezdne) oraz korupcji władzy. Jego celem były kardynalne reformy, które umocniłyby system polityczny ZSRR pod hasłami ustrojowej przebudowy (pierestrojkaPieriestrojka (ros. przebudowa) - potoczna nazwa procesu przekształceń systemu komunistycznego w ZSRR w latach 1985-1991. Początkowo pierestrojka wraz z hasłami głasnosti (ros. jawności) i uskorienia (ros. przyspieszenia) stanowiły symbol nowego kursu politycznego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR). Został on zapoczątkowany przez Michaiła Gorbaczowa w 1985 po objęciu przezeń stanowiska sekretarza generalnego Komitetu Centralnego KPZR. Podstawowe zasady pierestrojki określił Gor...
[click for more], "перестройка") ustrojowej, przyspieszenia ("ускорение") rozwoju gospodarczego oraz jawności ("гласность") życia społecznego. Jego wysiłki jednak zakończyły się fiaskiem i nie tylko nie umocniły, ale raczej przyspieszyły upadek totalitarnego państwa. Szczególnie niekonsekwentny charakter miały reformy ustrojowe, które miały doprowadzić do "demokratyzacji" społeczeństwa, ale bez naruszenia "kierowniczej roli" KPZR. W ekipie Gorbaczowa znaleźli się zarówno przedstawiciele "reformatorów" o poglądach demokratycznych (ich przywódcami byli nowy sekretarz KC KPZR ds. ideologii Aleksandr N. Jakowlew nazywany "ojcem pierestrojki", minister spraw zagranicznych Eduard SzewardnadzeEduard Szewardnadze (gruz. ედუა დ შევა დნაძე) (ur. 25 stycznia 1928) gruziński polityk, minister spraw zagranicznych ZSRR za rządów Michała Gorbaczowa (1985-1990), prezydent Gruzji od 1995 do 23 listopada 2003, gdy ustąpił po nieudanej próbie sfałszowania wyniku wyborów....
[click for more] i popularny sekretarz obwodu swierdłowskiego, potem Moskwy Borys Jelcyn), jak i przeciwnicy daleko idących zmian, których przywódcą był sekretarz KC KPZR ds. organizacyjnych Jegor Ligaczow. Wskutek polaryzacji poglądów w partii oraz coraz mniejszej popularności społecznej autorytet Gorbaczowa stale malał. Najważniejsze realne znaczenie miało uwolnienie więźniów politycznych (w tym Andrieja SacharowaAndriej Dmitriewicz Sacharow (Андрей Дмитриевич Сахаров, 21 maja 1921 – 14 grudnia 1989) - radziecki fizyk jądrowy, działacz polityczny, laureat pokojowej nagrody Nobla. Długoletni szef radzieckiego programu nuklearnego, twórca tamtejszej bomby wodorowej. Widząc skutki dokonywanych prób odmówił dalszych badań stając sie dysydentem. Pozbawiony wszelkich tytułów przez caly czas aktywnie działał na rzecz rozbrojenia, ograniczenia potencjałów nuklearnych, demokracji i po...
[click for more]) oraz "jawność", tj. ograniczenie cenzury i liberalizacja polityki kulturalnej, która nieuchronnie prowadziła do pluralizmu politycznego. Także ograniczone reformy gospodarcze (kierowane przez premiera Nikołaja Ryżkowa) nie zahamowały narastającego kryzysu. Największe sukcesy Gorbaczow odniósł w dyplomacji, zwłaszcza w negocjacjach rozbrojeniowych z USA.

Od 1988...
[click for more] "odgórna rewolucja" zaczyna rozwijać się według własnych praw. Ujawniły się tłumione dotąd konflikty narodowościowe, których najkrwawszym przejawem był pogrom Ormian w Sumgaicie 28 lutego tego roku. Wkrótce w większości republik powstały tzw. fronty ludowe, domagające się uwzględnienia praw narodowych. Jako pierwszy niepodległość ogłosił parlament litewski 11 marca 1990 (co sprowokowało interwencję Armii Radzieckiej). 29 maja 1990 prezydentem republiki rosyjskiej zostaje Borys Jelcyn. Gorbaczowa, który usiłuje zachować ZSRR poprzez negocjowanie nowego traktatu związkowego tzw. nowo-ogariowskiego, który miał zamienić leninowski z 1922 roku, opuszczają zwolennicy reform (Jelcyn, Szewardnadze), natomiast od grudnia 1990 otaczają przeciwnicy reform (szef KGB Władimir Kriuczkow, szef MSW Borys Pugo, premier Walentin Pawłow i wiceprezydent ZSRR Giennadij Janajew - którzy 19 sierpnia19 sierpnia jest 231. (w latach przestępnych 232.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 134 dni. // ...
[click for more] 1991 dokonują nieudanego zamachu stanu. Zamachowcy aresztują przebywającego na Krymie Gorbaczowa i ogłaszają o wprowadzeniu stanu wyjątkowego oraz przejęciu władzy w państwie przez Janajewa. Próba zdobycia siedziby władz rosyjskich kończy się niepowodzeniem gdy przez budynkiem gromadzą się tłumy mieszkańców Moskwy, do których przemawia Jelcyn. Spiskowcy niepewni poparcia żołnierzy nie decydują się na użycie siły i po trzech dniach oddają władzę Gorbaczowowi. Głównym wygranym puczu jest jednak Borys Jelcyn, na którego wniosek 29 sierpnia 29 sierpnia jest 241. (w latach przestępnych 242.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 124 dni. Święta imieniny: Beata, Flora, Jan, Racibor i Sabina. Słowacja - Rocznica Wybuchu Słowackiego Powstania Narodowego Kościół katolicki - Uroczystość Męczeństwa św. Jana Chrzciciela ...
[click for more] parlament rosyjski zakazuje działalności KPZR i konfiskuje jej majątek. 6 września rząd rosyjski uznaje niepodległość Litwy, Łotwy i Estonii, a 8 grudnia przywódcy pozostałych republik ZSRR podpisują umowy białowieskie o likwidacji ZSRR i utworzeniu Wspólnoty Niepodległych Państw. 25 grudnia25 grudnia jest 359. (w latach przestępnych 360.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 6 dni. // ...
[click for more] 1991 podaje się do dymisji całkowicie już pozbawiony władzy prezydent ZSRR - Michaił Gorbaczow, i akt ten ostatecznie kończy istnienie prawie 70-letniego państwa.

Przywódcy Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR) - faktyczni przywódcy państwa:

Inne ważne postacie w historii Związku Radzieckiego:

Zobacz też

Wikicytaty, nasz siostrzany projekt, zawiera kolekcję cytatów o ZSRR.
Artykuł ten, po głosowaniu na stronie "propozycje do artykułów na medal" został uznany za godny umieszczenia na liście artykułów na medal.
ZSRR
Tresc udostepniana na licencji 'GNU Free Documentation License'.

Cache: OK - (Cache Hit) | Exec Czas: 0.469 | INTLinks: 420

Contakt: info AT definicja DOT com
"okręgi przemysłowe w indiach"
"traktaty pokojowe 1919-1921"
"Industrializacja w ZSRR w latach 1920 - 1930"
"Armenia+potencjalna potęga"
"czy Związek Radziecki był państwem totalitarnym"
"terror stalinowski- definicja"
""historia rosji" wielka smuta"
"czy związek radziecki była państwem totalitarnym?"
"Borys Jelcyn polityka zagraniczna wobec Niemcy"
"KC SDPRR(b),"