Definicja Wilno (Szukaj)

Wilno (lit. Vilnius) - stolica LitwyLitwa (Lietuva, Republika Litewska, Lietuvos Respublika) - państwo w północno-wschodniej Europie, jedna z republik nadbałtyckich. Graniczy od zachodu z Rosją, od południa z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą. Jest członkiem Unii Europejskiej....
[click for more] położona nad rzeką Wilją.

  • powierzchnia: 263 km2
  • liczba ludności: 541,6 tys. mieszkańców (1.1.2003)
  • położenie geograficzne: 25°10'00" szerokości geograficznej północnej 54°40'00" długości geograficznej wschodniej

Wilno dzieli się na dwie części: Stare Miasto (XIVXIII wiek XIV wiek XV wiek Lata 1300-1309 Lata 1310-1319 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more]-XVIIIXVII wiek XVIII wiek XIX wiek Lata 1700-1709 Lata 1710-1719 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more] w.) i Nowe Miasto (XIXXVIII wiek XIX wiek XX wiek Lata 1800-1809 Lata 1810-1819 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more]-XX w.). Starówka w Wilnie zajmuje około 225 hektarów i w 1994 r. została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Ludność polska wg oficjalnych danych z 2001 r. stanowi w Wilnie ok. 18,7% (w 1938 r. – ok. 65%). Litwini stanowią w Wilnie ok. 57,8%, Rosjanie - ok. 14%.

Spis treści

Historia

Osada powstała prawdopodobnie już w V wiekuX wiek p.n.e. IX wiek p.n.e. VIII wiek p.n.e. VII wiek p.n.e. VI wiek p.n.e. V wiek p.n.e. IV wiek p.n.e. III wiek p.n.e. II wiek p.n.e. I wiek p.n.e. I wiek II wiek III wiek IV wiek V wiek VI wiek VII wiek VIII wiek IX wiek X wiek XI wiek XII wiek XIII wiek XIV wiek XV wiek XVI wiek XVII wiek XVIII wiek...
[click for more]. Pierwsze wzmianki o mieścieMiasto to historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się wysoką intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia. W różnych państwach kryteria miejskości są różne, najczęściej są to kryteria ludnościowe bądź prawno-administracyjne (prawa miejskie)....
[click for more] pochodzą z 1323...
[click for more]. Wtedy Giedymin wzniósł zamek (zwany Wysokim) na Górze Zamkowej. W 1387...
[click for more] Władysław Jagiełło nadał miastu prawa magdeburskie. Wilno rozwijało się dynamicznie, powstawały liczne cechy rzemieślnicze. Wybudowano trzy zamki: Wysoki, Niski i Krzywy. W latach 1503...
[click for more]-1522...
[click for more] wybudowano mury obronne z dziewięcioma bramami i trzema basztami, które zburzono na przełomie XVIII i XIX w. z wyjątkiem Bramy Miednickiej zwanej też Ostrą BramąOstra Brama w Wilnie. W średniowiecznym Wilnie był taki obyczaj, że we wnękach wież bramnych, nad bramą, umieszczano święte obrazy. Wilno pierwotnie miało pięć bram miejskich, w tym Brama Miednicka (od drogi prowadzącej do Miednik). Brama ta nazywała się też Ostrą, od nazwy części południowego przedmieścia, które nazywało się Ostry Koniec. W przywileju Kazimierz Jagiellończyk z 6 września 1503 r. zwiększył liczbę bram do dziewięciu. Z tej liczby bram pozostała tylko Ostra Brama...
[click for more] (lit. Aušros Vartai). Najświetniejszy okres w dziejach miasta to czasy zygmuntowskie. Powstała wówczas mennica, arsenał, młyny, most na Wilejce, liczne szpitale i pałace. Pracowali tu architekci i rzeźbiarze włoscy (Jan Cini, Jan Maria Padovano). Wilno stało się miastem wielu narodowości (Polacy, Litwini, Białorusini, Ormianie, Niemcy). W 1578 Stefan BatoryStefan Batory (węg. Báthory István, ur. 27 września 1533, zm. 12 grudnia 1586) - książę siedmiogrodzki (od 1571), król Polski (od 1576), po ślubie (w tym samym roku) z Anną Jagiellonką, córką Zygmunta I Starego....
[click for more] założył akademię prowadzoną przez jezuitówJezuici, pełna nazwa Societas Jesu (SJ) - Towarzystwo Jezusowe (TJ) jest to zakon męski kościoła rzymskokatolickiego. Zakon Jezuitów założony w 1534 roku przez grupę baskijskich studentów studiujących na Sorbonie z Ignacym Loyolą na czele....
[click for more], czyli Uniwersytet Wileński. Duże zniszczenia miastu przyniosła okupacja moskiewska trwająca sześć lat do 1660...
[click for more] r. Kolejnym ciosem była III wojna północna. W 1795 miasto znalazło się w zaborze rosyjskim i stało się stolicą guberni. Podczas wojen napoleońskich również zostało zniszczone.

W XIX w. Wilno było miejscem rozwoju licznych patriotycznych organizacji np. filaretówFilareci – tajne stowarzyszenie patriotyczne młodzieży wileńskiej, założone przez filomatów, działające w latach 1820-1823. Jego prezydentem był Tomasz Zan. Zlikwidowane wskutek masowych aresztowań przez władze carskie w roku 1823....
[click for more] i filomatówFilomaci – tajne stowarzyszenie młodzieży wileńskiej, o celach społeczno-patriotycznych i samokształceniowych działające w latach 1817-1823. Słowo Filomaci pochodziło z języka greckiego i oznacza miłośników nauki. Na zebraniach dyskutowali na temat piśmiennictwa polskiego i zagranicznego, cenili dzieła starożytnych pisarzy oraz filozofów oświeceniowych. Interesowała ich literatura współczesna jak i z dawnych epok. Pragnęli upowszechnić swe zasady i idee, co doprowadziło w 1820 roku...
[click for more]. W tym czasie w Wilnie studiował i był więziony Adam Mickiewicz. Po powstaniu listopadowymPowstanie listopadowe – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło 29 listopada 1830 roku, a zakończyło się w październiku 1831 roku. Jak wynika z ostatnio odkrytych dokumentów, rosyjskie służby specjalne od początku wiedziały o planach jego wybuchu, co może wpłynąć na jego współczesną ocenę....
[click for more] władze zamknęły uniwersytet. Do 1842 działały wydziały medyczny i teologiczny.

Podczas powstania styczniowego w mieście trwały zacięte walki. Pacyfikacji Wilna dokonał rosyjski generał-gubernator Michał Mikołajewicz Murawiew, któremu nadano znaczący przydomek Wieszatiel.

W grudniu 1862...
[click for more] uruchomiono Kolej Warszawsko-Petersburską, której Wilno stało się ważnym węzłem.

W latach 1915...
[click for more]-1918 Wilno było okupowane przez Niemców. Po ustąpieniu Niemców rozgorzał polsko-litewski konflikt o Wilno. W lutym 1919 zostało proklamowane stolicą Radzieckiej Socjalistycznej Republiki Litwy i Białorusi. Wojsko polskie pod dowództwem Edwarda Rydza-Śmigłego zajęło miasto 19 kwietnia 1919. Rada Najwyższa na konferencji wersalskiej próbowała podzielić Wilno i Wileńszczyznę na zasadzie etnicznej pozostawiając samo miasto po polskiej stronie (tzw. Linia Focha). Podczas wojny 1920 roku miasto zostało zdobyte przez Armię Czerwoną. Przekazano je Litwinom gdy było jasne, że Rosjanie już się wycofywali. Aby z powrotem zająć Wileńszczyznę Józef Piłsudski posunął się do podstępu. Zlecił gen. Lucjanowi Żeligowskiemu, dowódcy Litewsko-Białoruskiej Dywizji Piechoty, upozorować "bunt" i wkroczyć do Wilna. 9 października 1920...
[click for more] oddziały Żeligowskiego weszły do miasta. Proklamowano utworzenie państwa, tzw. Litwy Środkowej. 20 lutego20 lutego jest 51. dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostało 314 (w latach przestępnych 315) dni. // ...
[click for more] 1922 jej parlament (Sejm Wileński) przyjął uchwałę o włączeniu Litwy Środkowej do Polski. Wilno stało się stolicą województwa. Republika Litewska nie pogodziła się z zajęciem miasta, choć Litwini stanowili w tym mieście zdecydowaną mniejszość (zarówno według rosyjskiego spisu ludności z 1897 jak i niemieckiego spisu z 1915 ok. 2%). Sprawa Wilna położyła się cieniem na stosunkach polsko-litewskich w dwudziestoleciu międzywojennym i w pewnym stopniu jest obecna do dziś.

We wrześniu 1939 zajęte przez Rosjan i przekazane Litwie. W czerwcu 1940 ponownie zajęte przez Armię Czerwoną. Stało się stolicą Litewskiej Socjalistycznej Republiki RadzieckiejLitewska Socjalistyczna Republika Radziecka, LSRR - twór polityczny powstały w sierpniu 1940 roku w wyniku aneksji Litwy przez ZSRR, rozwiązany ostatecznie we wrześniu 1991 roku, gdy kraje Zachodu uznały niepodległość Litwy i została ona przyjęta w poczet członków ONZ....
[click for more]. W czasie wojny prześladowania i deportacje objęły ok. 35 tys. mieszkańców Wileńszczyzny, głównie polskiego pochodzenia. W 1941 w egzekucjach przeprowadzonych przez Niemców we wsi Ponary (obecnie w granicach miasta, lit. Panierai) zginęło ok. 100 tys. mieszkańców. W lipcu 1944 wyzwolone przy współpracy Armii KrajowejArmia Krajowa (AK) - zakonspirowana siła zbrojna polskiego podziemia w czasach II wojny światowej, działająca pod okupacją niemiecką i radziecką na obszarze państwa polskiego w granicach sprzed 1 września 1939 oraz poza nimi....
[click for more] (Operacja Ostra Brama).

Od 1991...
[click for more] stolica niepodległej Litwy.

Zabytki

W Wilnie jest 40 kościołów, z których najbardziej okazały, to barokowyBarok - styl w sztuce, architekturze i literaturze; wyrósł na podłożu renesansu i panował w XVI - XVIII wieku (ok. 1580 - ok. 1730 r.). Barok odznacza się bogactwem formy, zdobnictwa, kontrastami, monumentalnością; linia prosta w sztuce i architekturze jest prawie nieobecna, jej miejsce zajmują załamania, występy, zaokrąglenia. Dzieła architektoniczne tego okresu bywają przeładowane dekoracją figuralną i ornamentyką. Nazywano go kiedyś "zwyrodniałą formą renesansu" (Jacob Burckhardt), ...
[click for more] kościół św. Piotra i Pawła na Antokolu (1668-1676) zawierajacy ponad 2.000 rzeźb oraz oczywiście Kaplica w Bramie Miednickiej (zwanej także Ostrą Bramą) ze słynnym obrazem Matki Boskiej Ostrobramskiej.
Z Ostrą Bramą w Wilnie jest związanych wiele cudów i legend. Do zabytków zaliczyć też trzeba Cmentarz na Rossie Cmentarz na Rossie - najstarsza nekropolia Wilna. Spoczywają tam polscy żołnierze polegli w bojach 1919, 1920, 1939 i 1944 roku, a także znane postacie polskiej historii, m.in.:...
[click for more] i Cmentarz Piotra i Pawła (na Antokolu).

Inne kościoły :

  • Św. Piotra i Pawła (1668)
  • Św. Michała (Bernardynek)
  • Bernardynów (XVI w.)
  • kościół i klasztor Bazylianów (XVII w.)
  • Misjonarzy (1695-1730)
  • Św. Anny (XVI w.)
  • Św. Jakuba i Filipa (1690...
    [click for more]    -1737)
  • Św. Katarzyny (1622...
    [click for more]    )
  • Św. Kazimierza (1604-1616) przebudowany XVII-XIX w.)
  • Św. Rafała (XVIII w.),
  • Św. Stefana (ok. 1600)
  • Św. Teresy (1635...
    [click for more]    -1650)
  • Trynitarzy na Antokolu (1694...
    [click for more]    -1717...
    [click for more]    ) cerkiew do 1919 r.
  • Wizytek (1715-1760...
    [click for more]    )
  • Wszystkich Świętych (1620-1631...
    [click for more]    ) rozbudowany XVIII w.)

oraz :

  • kościół ewangelicko-augsburski (XIX w.).
  • kościół ewangelicko-reformowany (XVI-XVIII w.)
  • meczet (XIX w.) zburzony w latach pięćdziesiątych
  • prawosławna katedra...
    [click for more]     metropolitalna (XVII-XIX w.)
  • synagogaSynagoga, bożnica (z gr. synagoge = 'zgromadzenie, wspólnota') - w judaizmie miejsce spotkań, modlitw i nabożeństw, których podstawę stanowi czytanie wersetów Tory. Zwoje Tory przechowywane są w specjalnej szafie (świętej skrzyni - Aron Hakodesz) wbudowanej we wschodnią ścianę synagogi zwróconej ku Jerozolimie, gdzie znajdowała się Świątynia Jerozolimska. Centralnym miejscem synagogi jest bima - podium lub pulpit służący do czytania Tory....
    [click for more]     chóralna (1903)
  • kienesa karaimska (1922)
  • Cmentarz na Rossie, gdzie pochowana jest matka Józefa Piłsudskiego oraz jego serce.

Inne ważne zabytki to m.in. Uniwersytet Wileński, Wieża Giedymina (Gedymino Bokštas), Góra Trzykrzyżna oraz Ratusz.

Słynni

  • Emilia PlaterKapitan Emilia Plater (13 listopada 1806 w Wilnie - 23 grudnia 1831 w Justianowie) – bohaterka narodowa Polski, żołnierz powstania listopadowego. Wsławiła się jako jedna z niewielu kobiet w oddziałach powstańczych. Wyróżniła ją odwaga i upór, ale także współczucie, ciepło i umiejętność pobudzenia do walki innych żołnierzy ze swojego hufca. Podczas długotrwałych walk podupadła na zdrowiu. Po ciężkiej chorobie, na którą zapadła podczas próby przebicia się ze swoim oddziałem d...
    [click for more]
  • Antoni Szackipłk. Antoni Szacki (ps. "Bohun - Dąbrowski") (1902-1992). Urodził się w Wilnie 1 marca 1902 r. Pochodził z rodziny inteligenckiej. Za udział ojca w ruchu rewolucyjnym 1905 r. cała rodzina zesłana została do Tomska na Syberii. Tam przebywała do 1910 r., kiedy zmarł ojciec Szackiego. Następnie przenieśli się do Charkowa, gdzie Szacki uczęszczał do gimnazjum. Tam też przeżył okres rewolucji bolszewickiej i wojny domowej....
    [click for more]
  • Adam Mickiewicz
  • Joachim Lelewel
  • Józef Piłsudski
  • Juliusz Słowacki
  • Jan Krzysztof GlaubitzJan Krzysztof Glaubitz (ur. ok. 1700, zm. 30 marca 1767), architekt od 1737 pracujący w Wilnie. Według jego projektów został odbudowany i zrekonstruowany kościół ewangelicki w Wilnie (wnętrza w stylu rokoko 1738–44), odbudowany kościół Św. Katarzyny (1741–1743); zbudował główną fasadę kościoła Św. Janów oraz fronton prezbiterium (lata 1738–49). Zaprojektował też barokowe wnętrza starej synagogi wileńskiej, cerkiew Św. Ducha 1749–53, kościół misjonarzy 1750-54 oraz zbudow...
    [click for more]
  • Czesław Miłosz
  • Władysław Syrokomla
  • August BecuAugust Ludwik Bécu (ur. 1771, zm. 26 sierpnia 1824), lekarz polski, wykładowca higieny i medycyny sądowej na Uniwersytecie Wileńskim. W 1817 został ojczymem ośmioletniego Juliusza Słowackiego. Był bliskim współpracownikem N. Nowosilcowa i pierwowzorem postaci doktora z III części Dziadów Adama Mickiewicza....
    [click for more]
  • Czesław Jankowski
  • Szymon KonarskiSzymon Konarski ps. Janusz Niemrawa był żołnierzem wojska polskiego, niepodległościowym działaczem, członkiem Młodej Polski i Stowarzyszenia Ludu Polskiego. Urodził się 5 marca 1808 roku we wsi Dobkiszki w pobliżu Sejn, zginął 27 lutego 1839 roku w Wilnie....
    [click for more]
  • Piotr SkargaPiotr Skarga (właściwie Piotr Powęski) (urodzony 2 lutego 1536 w Grójcu - zmarł 27 września 1612 w Krakowie) jezuita, teolog, pisarz i kaznodzieja. Był czołowym polskim przedstawicielem kontrreformacji i nadwornym kaznodzieją Zygmunta III....
    [click for more]
  • Lew Sapieha...
    [click for more]
  • Maciej Sarbiewski
  • Franciszek SmuglewiczFranciszek Smuglewicz (ur. 6 października 1745 w Warszawie – zm. 18 września 1807 w Wilnie), malarz polski....
    [click for more]
  • Jakub Jasiński
  • Wawrzyniec GucewiczWawrzyniec Gucewicz (ur. 1753, zm. 10 grudnia 1798 w Wilnie), architekt polski, najsłynniejszy przedstawiciel dojrzałego klasycyzmu na Litwie....
    [click for more]
  • Kazimierz Siemienowicz...
    [click for more]
  • Józef Ignacy Kraszewski
  • Eustachy Tyszkiewicz
  • Antoni WiwulskiAntoni Wiwulski (ur. 20 lutego 1877 r. Totmie, obw. wołogodzki (?) zm. 10 stycznia 1919 r. w Wilnie) - polski architekt i rzeźbiarz....
    [click for more]
  • Józef Łukaszewicz

Zobacz też

  • "Elektrit Towarzystwo radiotechniczne „Elektrit” było największym przedsiębiorstwem w Wilnie i na Wileńszczyznie w latach międzywojennych. Zatrudniało 1100 pracowników. Zakłady „Elektrit” produkowały ponad 50 tys. odbiorników radiowych rocznie, a wartość produkcji sprzedanej przewyszała 1 mln. dolarów USA....
    [click for more]    ".
  • Litwa
  • Miasta na LitwieMiasta na Litwie: A Abele, Akmenė B Birże (Biržai), Burbiszki (Burbiškis) D Druskienniki (Druskininkai) E Elektrėnai, Ejszyszki (Eišiškės) G Gargždai, Garliava I Ignalina J Jeziorosy (Zarasai), Jonava, Joniszki (Joniškis), Jurbarkas K Kaišiadorys, Kalvarija, Kowno (Kaunas), Kavarskas, Kelmė, Kiejdany (Kėdainiai), Kłajpeda (Klaipėda), Kretynga (Krėtinga), Kupiškis, Kuršėnai, Kybartai L Landwarów (Lentvaris) Ł Łoździeje (Lazdijai) M Mariampol (Marijampolė), Molėtai, Możejki (Mažeiki...
    [click for more]
  • Kuchnia litewska
  • Góra Trzech Krzyży

Linki zewnętrzne

Ciekawa strona internetowa o Wilnie
Wilno
Tresc udostepniana na licencji 'GNU Free Documentation License'.

Cache: OK - (Cache Hit) | Exec Czas: 0.178 | INTLinks: 158

Contakt: info AT definicja DOT com
"Wilno - klasztor,cerkiew bazylianow"
""kienesa karaimska""
"ornamentyka meczet"
"Kienesa w Wilnie"
"kienesa karaimska w Wilnie"
"kuchnia karaimska"
"linia focha - definicja"
"słynni Litwini"
"Bożnica w Ignalinie"
"panierai vilnius"