Unix Time-Sharing System (pisane również jako UNIX, choć nie jest to skrót - nazwa "UNIX" jest kalamburem określenia MULTICS, który był wzorem dla Uniksa) to system
operacyjny napisany w 1969 w Bell LabsBell Telephone Laboratories lub w skrócie Bell Labs - oddział badawczy i wdrożeniowy telekomunikacyjnej korporacji amerykańskiej Bell System. Powstał w 1925 z inicjatywy Waltera Gifforda, prezesa American Telegraph and Telephone (AT&T) z wydziału rozwojowego firmy Western Electric. Laboratoria należały w 50 proc. do Western Electric i 50 proc. do AT&T....
[click for more]
(UNIX System Laboratories, USL) przez Dennisa RitchieDennis MacAlistair Ritchie (urodzony 9 września 1941 w Bronxville w stanie Nowy Jork), haker, jeden z pionierów nowoczesnego programowania. Skończył matematykę i fizykę na Harvardzie. W 1967 rozpoczął pracę dla Bell Telephone Laboratories w Komputerowym Centrum Badań Naukowych, gdzie nadal pracuje. Pracował nad BCPL i ALTRAN, zanim zajął się językiem programowania B i Uniksem....
[click for more] i Kena Thompsona. Rozwijany później w bardzo dynamiczny sposób, co zaowocowało
powstaniem wielu odmian i implementacji.
Jednym z najważniejszych założeń projektowych Uniksa jest reguła
KISS. Najbardziej charakterystycznym tego przejawem jest traktowanie wszystkiego w Uniksie jako pliku.
Dziedzictwo Uniksa w informatyce
Unix wywarł wielki wpływ na dzisiejszą informatykę, tak bezpośredni jak i pośredni. To jemu zawdzięczają swoją popularność
język C i reguła KISS, a ślady Uniksa mozna znaleźć nawet w zapisie katalogów w DOS-ie (znak "/" został tylko zastąpiony
podobnym symbolem "\").
Współcześnie Unix - choć jest nazwą zastrzeżoną dla Open Group - stał się synonimem całej rodziny systemów wywodzących się od pierwotnego pnia lub klonów zgodnych ze zestandaryzowanymi normami (POSIX, Single UNIX Specification): GNU/LinuxGNU/Linux - tym mianem określa się często uniksopodobny system GNU z jądrem Linux. Na razie projekt GNU nie wydał na świat własnego jądra. W przyszłości będzie nim, oparty o mikrokernel, Hurd, lecz na razie korzysta się z monolitycznego Linuksa....
[click for more], IBM OS/390,
GNU/HurdGNU/Hurd - tym mianem nazywamy system GNU z jądrem Hurd (opartym obecnie na mikrojądrze Mach). Ponieważ sam Hurd jest częścią projektu GNU (inaczej niż Linux, który jest rozwijany samodzielnie) można także mówić o GNU OS, czyli po prostu o systemie operacyjnym GNU....
[click for more]. W obrębie Uniksów wywodzących się z pierwotnego wydania wyróżnia się dwie
zasadnicze gałęzie: pochodne Systemu VSystem V (SysV) - nazwa systemu Unix rozwijanego w Bell Labs (Unix System Laboratories, USL) firmy AT&T. Nazwą tą określa się komercyjne wersje Uniksa wydawane przez AT&T począwszy od 1983 roku....
[click for more] oraz rodzinę BSDBSD (ang. Berkeley Software Distribution) - odmiana systemu operacyjnego Unix wywodząca się ze stworzonych na Uniwersytecie Kalifornijskim Berkeley rozszerzeń dla systemu rozwijanego przez firmę AT&T. Także potoczna nazwa licencji BSD, na której te systemy są wydawane, oraz pokrewnych licencji tego typu (np. licencja MIT)....
[click for more], choć z czasem ten podział staje się coraz mniej wyraźny.
Z Uniksa wywodzi się wiele bardzo ważnych dla informatyki technologii, m.in.: TCP/IPTCP/IP to wspólna nazwa dwóch podstawowych protokołów sieci Internet. Powstała oczywiście przez połączenie nazw TCP i IP....
[click for more], rekursywny system plików, NFS...
[click for more], pamięć stronicowa, DNS,
poczta elektronicznaPoczta elektroniczna (e-mail) to jedna z usług internetowych, służąca do przesyłania wiadomości tekstowych (listów elektronicznych). Obecnie do przesyłania e-maili używany jest protokół SMTP. E-mail jako taki został wymyślony w roku 1965, autorami pomysłu byli Louis Pouzin, Glenda Schroeder i Pat Crisman - wówczas jednak usługa ta służyła jedynie do przesyłania wiadomości od jednego użytkownika danego komputera do innego użytkownika tej samej maszyny, a adres e-mailowy w zasadzie jesz...
[click for more] czy FTPFTP czyli File Transfer Protocol (Protokół Transmisji Plików) jest protokołem typu klient-serwer, który umożliwia przesyłanie plików z i na serwer poprzez sieć TCP/IP. FTP jest standardem określonym przez IETF w RFC 959....
[click for more].
Sytuacja formalno-prawna
Sytuacja formalno-prawna Uniksa jest obecnie złożona i nie w pełni ustalona, co wynika z jego długiej historii oraz burzliwego
rozwoju w postaci wielu osobnych, nieskoordynowanych pomiędzy sobą wersji wydawanych przez różne firmy. Na trudną sytuację
składają się głównie kwestie praw do nazwy, posiadania kodu źródłowego oraz praw autorskich i patentowych, rozsiane między wiele
podmiotów i często zmieniające właścicieli, i dlatego będące przedmiotem różnych sporów prawnych Definicje prawa Prawo ze względu na wielość opinii jest pojęciem wyjątkowo trudnym do zdefiniowania. Dla potrzeb encyklopedii przedstawiamy kilka głównych koncepcji pojęcia prawa. W spojrzeniu pozytywistycznym prawo jawi się jako zespół norm prawnych regulujących stosunki społeczne. Koncepcje prawno naturalne podkreślają służebną rolę prawa stanowionego przez państwo w stosunku do prawa naturalnego....
[click for more].
Nazwa UNIX jest zastrzeżonym znakiem handlowymZnak handlowy jest niepowtarzalną nazwą, frazą, symbolem, logo, projektem, obrazem lub motywem użytym przez przedsiębiorstwo, aby ono oraz jego produkty mogły być identyfikowane przez konsumentów....
[click for more] Open Group, przemysłowego konsorcjum zajmującego się standaryzacją rodziny kompatybilnych
systemów. USL stanowią dziś część Lucent Technologies (wcześniej należały także do HP...
[click for more]).
Oryginalny kod źródłowy opracowany w AT&T długo krążył między kolejnymi właścicielami. W 1993 został kupiony przez NovellaNovell Inc. (spółka publiczna notowana na NASDAQ - skrót NOVL) to jeden z największych na świecie producentów oprogramowania sieciowego. Firma została założona w 1979 roku w Utah jako Novell Data Systems, a w 1983 przyjęła swoja obecną nazwę. Dziesięć lat później otworzyła swoje biuro w Polsce. W czerwcu 1994 roku przejęła od zamykanej firmy WordPerfect Corporation tworzone przez nią popularne oprogramowanie biurowe, jednak już w styczniu 1996 roku odsprzedała je kanadyjskiej firmie C...
[click for more], a od 1995 należy do firmy Santa Cruz Operations (SCOSCO, Santa Cruz Operation - amerykańska korporacja informatyczna. Postała w 1979 założona przez Douga i Larry'ego Michelsów jako jedna z pierwszych firm oferujących komercyjne wsparcie dla rozwiązań opartych na systemie Unix....
[click for more]). W wyniku nierozstrzygniętego do
dziś procesu...
[click for more] w sprawie LinuksaLinux jest to jądro będące podstawą jednej z wersji uniksowych systemów operacyjnych. Nazwa Linux jest też powszechnie używana do określenia całego systemu opartego o to jądro, choć niektórzy (m.in. projekt GNU oraz Debian) używają w tym celu nazwy GNU/Linux....
[click for more], jaki SCO
nieoczekiwanie wytoczyło IBM-owi 6 marca 2003...
[click for more], Novell oświadczył, że umowa nie obejmowała przekazania praw autorskich, których pozostaje dysponentem. Zdają się to potwierdzać późniejsze próby ich uzyskania od
Novella przez SCO. Dodatkową komplikację w sprawie stanowi fakt, że różne części kodu Uniksa były nieraz publikowane na różnych
licencjach.
W czerwcu 1994...
[click for more] został zakończony ugodą istotny dla rozwoju wolnych Uniksów (tzw.
freenix) spór między AT&T (a później Novellem) a Uniwersytetem Kalifornijskim w Berkeley Berkeley - miasto w USA (stan Kalifornia, hrabstwo Alameda), należące do zespołu miejskiego San Francisco. Założone w 1853 r., prawa miejskie uzyskało w 1878. Od południa graniczy z siedzibą hrabstwa, Oakland, od wschodu z parkiem regionalnym (regionalny odpowiednik parku narodowego) Tildena. Miasto znane jest z kampusu Uniwersytetu Kalifornijskiego, a także lewicowości i liberalizmu, wieloetniczności i wielokulturowości oraz wyszukanej kuchni....
[click for more], na mocy której BSD (wówczas w wersji 4.4BSD Lite) zostało uznane za wolne od roszczeń.
Polecenia
Zobacz artykuł Polecenia
systemu operacyjnego UnixZestaw najważniejszych poleceń systemu operacyjnego Unix: cat - wypisywanie i łączenie plików (patrz niżej) chattr - ustawianie dodatkowych atrybutów dla systemów plików ext2/ext3 chgrp - zmiana grupy pliku chmod - zmiana praw dostępu do pliku chown - zmiana właściciela/grupy pliku cd - zmiana bieżącego katalogu cp - kopiowanie plików df - wypisywanie wolnej przestrzeni (patrz niżej) du - wyświetla ilość miejsca zajmowanego przez pliki/katalogi echo - druk na standardowe wyjście find - p...
[click for more]
Podział
Dawne Uniksy
- System VSystem V (SysV) - nazwa systemu Unix rozwijanego w Bell Labs (Unix System Laboratories, USL) firmy AT&T. Nazwą tą określa się komercyjne wersje Uniksa wydawane przez AT&T począwszy od 1983 roku....
[click for more]
- BSD
Ważniejsze współczesne Uniksy
Legenda: (B) - pochodne BSD, (V) - pochodne Systemu V, (x) - klony Uniksa, napisane od podstaw
- AIXAIX (ang. Advanced Interactive eXecutive) to odmiana systemu Unix tworzona przez firmę IBM na podstawie zarówno SysV jak i BSD. Rodzimą platformą systemu AIX jest rodzina procesorów IBM Power....
[click for more] - system stworzony w firmie IBM (VB)
- ASV - Atari System V, derywat Systemu V
opracowany przez Atari...
[click for more] dla komputera Atari
TT
- A/UX - pierwszy Unix firmy Apple Computer
- BSD/OSBerkeley Software Design Inc. - była to firma sprzedająca licencje oraz wsparcie techniczne dla komercyjnych wariantów systemów z rodziny BSD (głównie BSD/OS). Została założona przez członków Computer Sciences Research Group Uniwersytetu w Berkeley. Nazwa została zaczerpnięta z "Berkeley Software Distribution" - głównego produktu BSDI....
[click for more] - wcześniej znany jako BSD/386, opracowany w firmie BSDI, bliski krewny FreeBSD, NetBSD i OpenBSD (B)
- Darwin - uniksowa podstawa systemu
Mac OS XMac OS X - jest to złożony system operacyjny dla komputerów Macintosh powstały w 2000 roku w amerykańskiej firmy Apple Computer. X w nazwie oznacza 10 wersję systemu Mac OS, jednak Mac OS X jest systemem o kompletnie innej budowie i korzeniach niż poprzednie wersje Mac OS....
[click for more], oparta na mikrojądrze Mach pochodna NeXTStep, Rhapsody oraz FreeBSD (B)
- FreeBSDFreeBSD - popularny system operacyjny typu uniksowego, wywodzący się historycznie z systemu BSD (4.3BSD do wersji 2.0, potem 4.4BSD Lite2) powstałego na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. Podobnie jak NetBSD jest bezpośrednim derywatem 386BSD, systemu będącego pierwszą próbą stworzenia Uniksa typu BSD dla PC. Początkowo znany pod nazwą Unofficial 386BSD Patchkit....
[click for more] - powstaje w ramach wolnego projektu (B)
- GNU/Hurd - oparty na jądrze Mach...
[click for more],
tworzony w ramach projektu GNUGNU (rekurencyjny akronim od GNU's Not UNIX) to projekt Free Software Foundation mający na celu stworzenie wolnodostępnego (ang. Free (as in speech) Software - wolnego jak "wolność słowa") systemu operacyjnego kompatybilnego z systemem Unix....
[click for more] fundacji FSF (x)
- GNU/Linux - Linux jest uniksopodobnym
jądrem napisanym przez Linusa Torvalds, opakowanym w narzędzia GNU (x)
- HPUXHP-UX (Hewlett Packard UniX) to wersja systemu Unix tworzona przez firmę Hewlett Packard. Używany jest głównie na komputerach PA-RISC, choć dostępny jest też na innych architekturach, takich jak Itanium. Najnowsza wersja to HP-UX 11i....
[click for more] - odmiana Uniksa powstała w firmie Hewlett-Packard (V)
- IRIXIRIX to kompatybilny z Uniksem system operacyjny dostępny na 64-bitowej architukturze MIPS, tworzony przez SGI. Najnowsza wersja to 6.5.14. Istnieją dwie podwersje: maintenance 6.5.14m oraz feature 6.5.14f. Odpowiadają one z grubsza wersjom stable i devel innych programów....
[click for more] - multimedialny 64-bitowy Unix stworzony dla komputerów Silicon Graphics (V)
- MinixMinix był komercyjną, okrojoną wersją Uniksa na platformę x86, która istniała w latach 80. i 90. XX wieku. Obecnie Minix to w pełni funkcjonalny system operacyjny dostępny na licencji BSD, co umożliwia swobodną (z kilkoma zastrzeżeniami) dystrybucję i modyfikację kodu źródłowego systemu Minix....
[click for more] - klon Uniksa napisany od podstaw dla komputerów PC przez Andiego Tannenbauma,
nierozwijany (x)
- MiNT - klon Uniksa (hybryda Uniksa i TOS-u)
napisany od podstaw dla komputerów Atari
ST przez Erica R. Smitha,
rozwijany do tej pory (x)
- NetBSDNetBSD - wysoce przenośny, dostępny na wiele architektur system operacyjny z uniksowej rodziny BSD, zgodny z normą POSIX. Maskotką NetBSD - podobnie jak całej rodziny BSD - jest daemon, bardzo często przedstawiany w kasku inżynierskim. Oficjalnym zawołaniem jest Of course it runs NetBSD, ang. Oczywiście, że działa na tym NetBSD - nawiązujące do rekordowej liczby architektur, na które przeniesiono system. Często wykorzystywanym motywem graficznym jest obraz opiekacza do tostów zarządzanego p...
[click for more] - wysoce przenośny system tworzony w ramach otwartego projektu, jak FreeBSD
(B)
- NeXTStep - opracowany w firmie NeXT na bazie jądra Mach, obecnie w AppleApple Computer - firma komputerowa założona 1 kwietnia 1976 roku przez Steve'a Jobs'a i Steve'a Wozniaka w Cupertino w Kalifornii. W roku powstania jeden z pierwszych na świecie producentów komputerów osobistych....
[click for more] (B)
- OpenBSDOpenBSD - wolnodostępny system operacyjny typu UNIX z rodziny BSD zgodny z normą POSIX. Projekt powstał w 1996 roku jako efekt rozłamu w zespole NetBSD, jego inicjatorem był kanadyjski programista Theo de Raadt....
[click for more] - wywodzi się z NetBSD, także otwarty projekt (B)
- Plan9Plan 9 jest rozproszonym systemem operacyjnym, który powstał w Computing Sciences Research Center w AT&T Bell Laboratories (obecnie Lucent Technologies, Bell Labs). Miał to być system wysokiej jakości przeznaczonym do rozwoju oprogramowania i obliczeń, używając do tego celu heterogenicznego sprzętu i minimalnego oprogramowania. Powstał pod koniec lat 80. XX wieku, a w roku 2003 ukazała się najnowsza, 4 wersja tego systemu, darmowa wraz z pełnym kodem źródłowym (rozprowadzana na licencji ...
[click for more] - koncepcyjny derywatyw Uniksa powstały w pracowniach Bell Labs (V)
- QNXQNX jest to system operacyjny czasu rzeczywistego zaliczany do klasy Unix, tworząc w drzewie rozwoju Uniksa własną i niezależną gałąź. QNX został stworzony przez firmę QNX Software Systems Ltd.. Niemal od początku istnienia QNX oparty jest o założenia mikrojądra (microkernel), dzięki czemu może być szeroko stosowany jako system wbudowany. Firma produkująca QNX przewiduje go jako rozwiązanie do takich właśnie zastosowań, a QNX jest udostępniany w wersjach dla wielu różnych platform s...
[click for more] - klon Uniksa powstały z myślą o systemach wbudowanych (x)
- Sinix - wersja Uniksa opracowana przez
niemiecką firmę Siemens-Nixdorf na bazie XeniksaXenix to stworzona na początku lat 80. przez firmę Santa Cruz Operations (SCO) na zlecenie Microsoft odmiana systemu operacyjnego Unix, oparta na kodzie kupionym od firmy AT&T i przeznaczona dla komputerów IBM PC z procesorami 8086 i 8088....
[click for more] (V)
- Solaris - Unix powstały w Sun Microsystems, zastąpił SunOS (V)
- SunOSSolaris - system operacyjny z rodziny Unix opracowany przez Sun Microsystems pierwotnie dla rodzimej architektury SPARC (pierwotnie versje 8 później 9) - obecnie także dla IA32 i X86-64. Kod został zoptymalizowany dla maszyn wieloprocesorowych. System stosowany jako platforma dla rozwiązań serwerowych i stacji roboczych....
[click for more] - nierozwijany już Unix Sun Microsystems dla systemów z procesorami SPARCSPARC - ang. Scalable Processor ARChitecture - architektura mikroprocesorów RISC zaprojektowana początkowo przez firmę Sun Microsystems, a od roku 1989 rozwijana przez organizację SPARC International. // ...
[click for more] (B)
- Tru64 - rozwojowa wersja Digital UNIX z
DEC dla 64-bitowych procesorów Alpha (B)
- UltrixUltrix - wersja systemu Unix dla minikomputerów firmy DEC. Pierwotnie maszyny DEC pracowały na systemie Unix (szczególnie znane to PDP-7 PDP-11 (Programmable Data Processor), Unix został też zaimplementowany na maszynach VAX, jednak potem DEC zdecydował się wdrożyć własny system operacyjny VMS....
[click for more] - odmiana Uniksa stworzona w firmie DEC,
zastąpił go Digital UNIX (B)
- UNICOS - system stworzony dla superkomputerów CrayCray - marka superkomputerów produkowanych przez firmę Cray Research. Nazwa pochodzi od nazwiska konstruktora komputerów Seymoura Craya, który projektował superkomputery przez ponad 20 lat pracując i zakładając firmy, które produkowały i sprzedawały te superkomputery....
[click for more]
- UnixWare - bezpośredni derywat Systemu
V powstały w Novellu, obecnie kod należy do SCO (V)
- Xenix - pierwszy Unix na PC i8088, opracowany dla MS przez SCO (V)
Zobacz też
- Historia systemu operacyjnego
UnixUnix jest przenośnym systemem operacyjnym na wiele architektur komputerowych i mający wiele odmian i modyfikacji. Więcej: Unix. // ...
[click for more]
- kalendarium rozwoju Uniksa // Kalendarium systemu Unix lata 60 1966 - rozpoczęcie prac na Multicsem, zespół naukowców z Bell Labs, MIT i General Electric, wśród tych pierwszych Ken Thompson 1969 AT&T porzuca projekt Multicsa pierwsza wersja Unix napisana w asemblerze w ośrodku Bell Labs firmy AT&T (stan New Jersey, USA) przez Dennisa Ritchie i Kena Thompsona ...
[click for more]
- wywołania systemowe Uniksa
- fortunkiFortunki (ang. fortunes, znaczenie pierwotne wróżby) to zbiory cytatów popularne na Uniksie. Do czytania ich służy program fortune, który wybiera losowo jedną fortunkę (można ograniczyć zakres, np. tylko do krótkich fortunek lub fortunek na jakiś konkretny temat). Zestawy fortunek tworzą często informatyczne kanały na IRC-u....
[click for more]
- vi
- EMACS
Zobacz w sieci