Uniwersytet Lwowski - jedna z najstarszych uczelni wyższych Europy środkowej
Historia
Kolegium Jezuickie (1608-1758)
- 1608...
[click for more] - założenie kolegium jezuickiego we Lwowie
- 20 stycznia 1661 król polski Jan KazimierzJan II Kazimierz (ur. 22 marca 1609 w Krakowie - zm. 16 grudnia 1672 w Nevers we Francji) - król Polski, z dynastii Wazów. Panował w latach 1648-1668. Syn króla polskiego Zygmunta III Wazy i Konstancji Habsburżanki, arcyksiężniczki austriackiej. Przyrodni brat Władysława IV....
[click for more] ogłosił: Zgodziliśmy się łatwo i chętnie ażeby kolegium ojców jezuitów we Lwowie godność akademii i tytuł uniwersytetu został nadany. I pozwalamy, aby w tymże kolegium generalne studium w każdym dozwolonym fakultecie ustanowione było, tj. teologii scholastycznej i moralnej, filozofii, matematyki, obojga praw, medycyny, sztuk wyzwolonychSiedem sztuk wyzwolonych (łac. septem artes liberales, właściwie siedem umiejętności godnych człowieka wolnego), podstawa wykształcenia w okresie późnej starożytności oraz średniowiecza. Owe siedem sztuk dzielone było na dwie mniejsze grupy – trivium i quadrivium....
[click for more] i nauk zgoła wszystkich, według przyjętego akademii i uniwersytetu zwyczaju i praktyki.
- Ze względu na obowiązujące wówczas w Polsce prawa, oprócz dekretu królewskiego do utworzenia Akademii niezbędna była uchwała sejmowa i aprobata papieża. Mimo wielokrotnych prób Sejm na kolejnych sesjach w latach 1661-1665...
[click for more] nie wyraził zgody na utworzenie we Lwowie Akademii (wobec silnego sprzeciwu ze strony Akademii KrakowskiejUniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna) - najstarsza polska wyższa uczelnia, jeden z najstarszych w Europie uniwersytetów, mieszczący się w Krakowie. Należy do największych i najlepszych uczelni wyższych w Polsce. Powstał w 1364 roku z inicjatywy Kazimierza III Wielkiego, odnowiony i unowocześniony przez Jadwigę i Władysława Jagiełłę. W XIX wieku nadano mu nazwę Jagielloński by podkreślić jego związki z tą dynastią....
[click for more] i Zamojskiej), zaś papież Aleksander VII zezwolił jedynie na nadawanie stopni doktorskich z teologii i filozofii, do czego kolegium jezuickie miało już prawa nadane w 1552...
[click for more] przez papieża Juliusza III.
Akademia Lwowska (1758-1773)
- 18 kwietnia 1758 król polski August III podpisał dyplom potwierdzający całkowicie przywilej Jana Kazimierza z 1661, nadając lwowskiej Akademii prawa takie, jakie posiadała Akademia Krakowska.
- 24 marca // Święta imieniny: Dziesława, Dzirżysława, Dzierżysław, Gabriel, Katarzyna, Marek, Sewer i Szymon Światowy Dzień Walki z Gruźlicą ...
[click for more] 1759 Papież Klemens VII wydał bullęBulla – list lub dokument papieski. Wyraz bulla pochodzi z łaciny, w której oznacza niewielkie rzeczy okrągłe: bańkę powietrza na wodzie, klamkę drzwi, guzik do zapinania pasa, medalion z amuletem. Stąd bullą nazwano okrągłą pieczęć urzędu papieskiego z podobiznami świętych Piotra i Pawła, a w dalszej kolei – każdy dokument papieski opatrzony tą pieczęcią. Od XV wieku mianem tym określano ważniejsze dokumenty papieskie, a wiec np. decyzje kanonizacyjne i dyspensy. Decyzje o mniej...
[click for more], zatwierdzającą Akademię Lwowską i podnoszącą ją do godności uniwersytetu. Uzyskano prawo do wykładania: gramatyki, retoryki, filozofii, teologii scholastycznej i moralnej, dogmatycznej i pozytywnej, kanonów świętych i prawa kanonicznego, prawa cywilnego, i innych nauk.
- 11 grudnia 1759 odbyło się uroczyste otwarcie Akademii Lwowskiej i pierwsza promocja doktorska. Wsród pierwszych doktorów był znany poeta Franciszek Karpiński, wśród wykładowców - m.in. Grzegorz Piramowicz
- Od 1761 trwały procesy sądowe przeciwko Akademii Lwowskiej, wytoczone przez Akademie: Krakowską i Zamojską, nie przyniosły one jednak ostatecznego rozstrzygnięcia sporu.
- W 1765, na sejmie konwokacyjnym...
[click for more], nowo wybrany król Stanisław August Poniatowski, zatwierdził konstytucję, która potwierdziła przywileje Akademii krakowskiej, zamojskiej i wileńskiej, o lwowskiej nie wspominając.
- Od 1767 na Akademii Lwowskiej istniał (do 1804...
[click for more]) prowizoryczny instytut z językiem wykładowym ruskim.
- W 1773, po pierwszym rozbiorze Polski, władze austriackie rozwiązały zakon jezuitów, prowadzący Akademię Lwowską. Akademia została przekształcona w szkołę średnią (kształcącą w zakresie filozofii i prawa). Oprócz niej na bazie Akademii powstały: Kolegium Medyczne i Kolegium Teologii Katolickiej (tzw. Akademia Stanowa) dla młodzieży szlacheckiej.
Uniwersytet Józefiński (1784-1805)
- 21 października 1884 cesarz austriacki Józef II podpisał dyplom fundacyjny dla świeckiego uniwersytetu we Lwowie, zwanego józefińskim. Podstawowym językiem nauczania była łacina, pomocniczymi: język polski i niemiecki. Zadaniem uczelni było kształcenie Austriaków, Polaków i Rusinów z różnych stanów (duchowieństwo, szlachta, mieszczanie), głównie do zawodów urzędniczych. Siedzibą uniwersytetu stał się klasztor potrynitarski przy ul. Krakowskiej. Uniwersytet miał cztery wydziały: teologiczny, filozoficzny, prawny i medyczny. Uniwersytet ten funkcjonował przez 21 lat.
- W 1805...
[click for more], z uwagi włączenie do zaboru austriackiego tzw. Galicji Zachodniej z Krakowem, zarządzono przeniesienie uniwersytetu lwowskiego do Krakowa.
Liceum (1805-1817)
- 1805 - Uniwersytet Lwowski przekształcono w liceum - wyższy zakład naukowy z wydziałami: prawa, filozofii, teologii i chirurgii. Różnił się on od uniwersytetu mniejszą liczbą katedr, krótszym okresem nauki, brakiem uprawnień (lecz tylko do 1806) do nadawania promocji doktorskich. Liceum lwowskie istniało 12 lat.
Uniwersytet Lwowski (1817-1920)
- 7 sierpnia 1817...
[click for more], po Kongresie Wiedeńskim wyłączającym Kraków spod jurysdykcji Austrii, cesarz austriacki Franciszek I podpisał powtórny akt fundacji uniwersytetu lwowskiego z niemieckim językiem wykładowym, z trzema fakultetami (bez medycznego).
- W okresie powstania listopadowego młodzież studencka Uniwersytetu Lwowskiego tłumnie uciekała do Królestwa Kongresowego, by walczyć w szeregach powstańców.
- Od 1833...
[click for more] rozpoczęła się na uniwersytecie era konspiracyjna. Powstały wówczas organizacje konspiracyjne: Związek Przyjaciół Ludu, Węglarstwo polskie, Stowarzyszenie Ludu Polskiego itd., w których działali aktywnie studenci: Franciszek SmolkaFranciszek Smolka (ur. 5 listopada 1810 w Kałuszu, zm. 5 listopada 1895 we Lwowie) - polski patriota, polityk, rewolucjonista, działacz społeczny....
[click for more], Kazimierz Grocholski, Albin Dunajewski, Karol Szajnocha i in. Organizacje te były zwalczane przez policję zaborczą, zaś konspiratorzy zamykani w ciężkich więzieniach.
- 6 kwietnia 1848...
[click for more], w okresie Wiosny Ludów uniwersytet uzyskał pełną autonomię i pozwolenie na prowadzenie wykładów po polsku, podpisane przez gubernatora austriackiego Stadiona.
- 2 listopada 1848 generał austriacki Hammerstein rozkazał zbombardować zbuntowane miasto. W wyniku bombardowania spłonęły budynki uniwersyteckie wraz z biblioteką. Z ok. 51 tys. tomów uratowano jedynie ok. 13 tys.
- Po półrocznej przerwie na uspokojenie nastrojów uniwersytet wznowił wykłady w 13 salach lwowskiego ratusza.
- 2 stycznia2 stycznia jest 2. dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostało 363 (w latach przestępnych 364) dni. Święta imieniny: Abel, Achacy, Achacjusz, Bazyli, Grzegorz, Izydor, Makary, Odilon i Strzeżysław. ...
[click for more] 1851...
[click for more] na,miestnik Galicji hr. Agenor Gołuchowski przekazał dla uniwersytetu gmach obok kościoła św. Mikołaja, który zajmował do czasu kasaty konwikt jezuicki, później zaś wojsko.
- W dziesięcioleciu 1851-1860...
[click for more] Austriacy w myśl zasady divide et impera przyznali Rusinom uprzywilejowane stanowisko, wprowadzając częściowe wykłady w języku ruskim na wydziałach teologicznym i prawniczym, Polakom zezwalając jedynie na stworzenie katedry języka polskiego.
- Od 1867...
[click for more], kiedy w cesarstwie austro-węgierskim zapanowała era konstytucyjna, rozpoczęła się walka o polski charakter uniwersytetu lwowskiego, która przyniosła stopniowo wzrost liczby wykładów w języku polskim.
- w 1870...
[click for more] prowadzono 46 wykładów w języku niemieckim, 13 po łacinie, 13 po polsku i 7 po rusku
- w 1874...
[click for more] prowadzono 59 wykładów w języku polskim, 13 po łacinie, 11 po niemiecku i 7 po rusku
- w 1906 prowadzono 185 wykładów w języku polskim, 19 po łacinie, 5 po niemiecku
- W 1882...
[click for more] Uniwersytet został częściowo spolonizowany (po długiej walce społeczności polskiej, która obroniła uczelnię przed likwidacją na rzecz niemieckiego uniwersytetu w CzerniowcachCzerniowce (ukr. Чернівці, Czerniwci, rum. Cernăuţi, niem. Czernowitz) - miasto w południowo-zachodniej części Ukrainy, nad Prutem. Stolica obwodu czerniowieckiego. Ma 228 tys. mieszkańców (2004)....
[click for more]). Wtedy to rozpoczął się okres świetności uniwersytetu, który na przełomie XIX i XX wieku był największą uczelnią Galicji i drugą w Austrii (w 1913 miał blisko 5 tysięcy studentów, w tym kobiety, które dopuszczono na medycynę i filozofię w 1897...
[click for more] roku).
- W 1894...
[click for more] Uniwersytet otrzymał Wydział Lekarski, stając się uczelnią czterowydziałową. Większość wykładów prowadzono w języku polskim, ale były także wykłady po ukraińsku i łacinie. Wraz z rozwojem ruchu narodowego ukraińskiego narastał jednak konflikt społeczności polskiej i ukraińskiej o język uczelni (Ukraińcy żądali obowiązkowego wykładowego języka ukraińskiego).
- W latach 1906-1908...
[click for more] na uniwersytecie wybuchały bijatyki studentów ukraińskich i polskich, w których byli ranni i zabici.
Uniwersytet Jana Kazimierza (1920-1939)
- W 1920 uniwersytetowi nadano imię założyciela - króla Jana Kazimierza. Była to jedna z największych i najbardziej zasłużonych placówek naukowych odrodzonej Polski, gdzie wykładali słynni, światowej sławy naukowcy, gdzie powstawały i działały słynne lwowskie szkoły naukowe: Lwowska Szkoła Matematyczna, Lwowsko-Warszawska Szkoła Filozoficzna, Lwowska Szkoła Antropologiczna, Lwowska Szkoła Zoologiczna, Lwowska Szkoła Geograficzna i in., gdzie dokonywano ważnych odkryć naukowych i publikowano prace naukowe na światowym poziomie.
- Uniwersytetowi Jana Kazimierza przekazano nowe budynki, w tym okazały gmach Sejmu Krajowego Galicji, który stał się gmachem głównym uczelni.
Uniwersytet Iwana Franko (1939-1941)
- W 1939...
[click for more] po anektowaniu Lwowa przez wojska sowieckie uniwersytet działał nadal do czerwca 1941...
[click for more], częściowo z przedwojenną polską kadrą naukową jako ukraiński uniwersytet im. Iwana FrankoIwan Franko, ukr. Іван Франко (ur. 27 sierpnia 1856 we wsi Nahujewice koło Drohobycza, zm. 28 maja 1916 we Lwowie), poeta i pisarz ukraiński, działacz społeczny. Uważany jest obok Tarasa Szewczenki za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli myśli politycznej i literatury ukraińskiej....
[click for more]. Wykłady odbywały się po polsku i ukraińsku. Z uniwersytetu wydzielono wydział medyczny, stwarzając z niego odrębną uczelnię. Zamknięto wydział teologiczny.
Podziemny Uniwersytet Jana Kazimierza (1941-1944)
- W okresie okupacji hitlerowskiej Lwowa (czerwiec 1941-lipiec 1944) uniwersytet został przez okupantów zamknięty. Już w pierwszych dniach okupacji hitlerowcy dokonali mordu kilkudziesięciu profesorów lwowskich uczelni, głownie Uniwersyetu. Funkcjonowały jedynie oficjalnie kursy medyczne. Działalność uniwersytetu prowadzona była nielegalnie w mieszkaniach prywatnych.
Uniwersytet Iwana Franko (od 1944)
- Od września 1944, po ponownym zajęciu Lwowa przez wojska sowieckie, wznowiono działalność naukową uniwersytetu. Zmuszeni do ekspatriacji polscy naukowcy stopniowo opuszczali Lwów udając się na zachód, zaś nowa kadra naukowa napływała z Ukrainy i całego ZSRR.
- W 2001 na Uniwersytecie zatrudniano 3301 osób, w tym 1042 wykładowców prowadzących wykłady w 61 dziedzinach: pedagogicznych, naukowych i inżynieryjnych na 100 katedrach, w centrum obliczeniowym i w ponad 100 laboratoriach oraz w muzeach: geologicznym, minearologicznym, zoologicznym, numizmatycznym, archeologicznym. Liczba studentów w roku akademickim 1997/1998 wynosiła: dla studiów dziennych 11 649 osób, zaocznych 3 680 osób. Pełne studia uniwersyteckie trwają 5 lat.
Kadra naukowa
W okresie przed pierwszą wojną światową na Uniwersytecie Lwowskim wykładali m.in. : Julian Ochorowicz, Piotr ChmielowskiPiotr Chmielowski (ur. 9 lutego 1848 w Zawadyńcach na Podolu, zm. 22 kwietnia 1904 we Lwowie), polski historyk literatury, profesor Uniwersytetu Lwowskiego....
[click for more], Jan Kasprowicz, Adam Kryński, Stanisław Zakrzewski, Oswald BalzerOswald Balzer (1858 - 1933), historyk ustroju i prawa polskiego. // Życie i działalność Urodził się w Chodorowie 23 stycznia 1858 w rodzinie austriackiego urzędnika Franciszka Balzera. Po uzyskaniu doktoratu z prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie przenosi się do Lwowa. W 1887 zostaje mianowany profesorem zwyczajnym na Uniwersytecie Lwowskim, gdzie pracuje w latach 1887 – 1933. Z jego inspiracji wydanych zostaje szereg wydawnictw źródłowych z zakresu historii prawa. W 1901 roku zosta...
[click for more].
Pośród naukowców, którzy związani byli z tym uniwersytetem, były takie osobistości jak:
- Grzegorz Piramowicz – sekretarz Komisji Edukacji Narodowej
- Szymon Aszkenazy – dyplomata
- Oswald Balzer – prawnik
- Benedykt DybowskiBenedykt Dybowski (ur. 30 kwietnia 1833 w Adamarynie, powiat Mińsk – zm. 30 stycznia 1930 we Lwowie) – znakomity przyrodnik, podróżnik i odkrywca polski. Badacz jeziora Bajkał, południowej Azji i Kamczatki, profesor Uniwersytetu Lwowskiego i Szkoły Głównej w Warszawie uważany za jednego z ojców polskiej limnologii. Pochowany na "górce powstańców styczniowych" na Cmentarzu Łyczakowskim....
[click for more] – zoolog, badacz fauny Bajkału i Kamczatki
- Józef Kallenbach - profesor historii literatury polskiej
- Antoni Małecki – wybitny historyk i filolog
- Jan Kasprowicz – poeta
- Ksawery Liske – historyk, organizator nauki historycznej
- Ludwik Rydygier – chirurg, pionier operacji na otwartym żołądku
- Kazimierz TwardowskiKazimierz Twardowski (1866-1938) - filozof polski, uczeń Franza Brentany, twórca słynnej lwowsko-warszawskiej szkoły filozofii....
[click for more] - słynny filozof, psycholog i pedagog, twórca lwowsko-warszawskiej szkoły filozoficznej,
z której wyszły takie znakomitości jak Tadeusz Kotarbiński, Kazimierz Ajdukiewicz i in.
- Mścisław Wartenberg – filozof metafizyk
- Józef Nusbaum-Hilarowicz – twórca znakomitej lwowskiej szkoły zoologicznej, do której należeli: Rudolf WeiglProfesor Rudolf Weigl (ur. 2 września 1883 w Přerowie na Morawach, zm. 11 sierpnia 1957 w Zakopanem) – światowej sławy polski biolog, odkrywca pierwszej w świecie skutecznej szczepionki przeciw tyfusowi plamistemu, prekursor zastosowania owadów, głównie wszy odzieżowej jako zwierzęcia laboratoryjnego do hodowli zarazka tyfusu....
[click for more] – odkrywca szczepionki przeciw tyfusowi plamistemu, Leonard Jakubski, Benedykt Fuliński i in.
- Władysław Abraham – historyk prawa kościelnego
- Maurycy Allerhand – wybitny prawnik
- Wilhelm BruchnalskiWilhelm Adolf Bruchnalski (ur. 21 maja 1859 we Lwowie, zm. 6 grudnia 1938 we Lwowie), polski historyk literatury, profesor Uniwersytetu Lwowskiego....
[click for more] – wybitny historyk literatury
- Edward Porębowicz - romanista
- Marian Smoluchowski – wybitny fizyk
- Juliusz KleinerJuliusz Kleiner (ur. 24 kwietnia 1886 we Lwowie, zm. 23 marca 1957 w Krakowie) - historyk literatury polskiej. Profesor Uniwersytetu Lwowskiego, kierownik Oddziału Filologii Polskiej Nowszej Zakładu Filologii Polskiej UJK. Członek PAU i Polskiej Akademii Literatury, od 1951 PAN. Autor monografii o Adamie Mickiewiczu, Juliuszu Słowackim i Zygmuncie Krasińskim. W czasie okupacji przebywał we Lwowie. Po wojnie wyjechał do Lublina: profesor KUL, następnie Uniwersytetu Jagiellońskiego....
[click for more] - znakomity historyk literatury polskiej
- Witold Taszycki – polonista, współautor wielokrotnie wznawianych "Zasad pisowni polskiej".
- Eugeniusz RomerEugeniusz Romer, herbu Romer (ur. 3 lutego 1871 we Lwowie, zm. 28 stycznia 1954 w Krakowie) – polski geograf i kartograf. W 1889 ukończył gimnazjum klasyczne w Nowym Sączu. Studia uniwersyteckie w zakresie historii, geologii, geografii, meteorologii odbył w Uniwersytecie Jagiellońskim, studiował też w Halle n/S i we Lwowie. W 1894 gdzie obronił doktorat z filozofii na Uniwersytecie Lwowskim....
[click for more] – kartograf
- twórcy lwowskiej szkoły matematycznej - Hugo SteinhausHugo Dionizy Steinhaus (ur. 4 stycznia 1887r., zm. 25 lutego 1972r.) – wybitny matematyk polski należący to tak zwanej Lwowskiej Szkoły Matematycznej. Urodzony 14 stycznia 1887 w Jaśle w rodzinie Bogusława, dyrektora spółdzielni kredytowej, i Eweliny z Lipschitzów. W 1905 uzyskał maturę w gimnazjum klasycznym w Jaśle. Następnie rozpoczął studia matematyczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego....
[click for more] i Stefan BanachStefan Banach (urodzony 30 marca 1892 w Krakowie - zmarł 31 sierpnia 1945 we Lwowie) - matematyk polski o światowej sławie należący do tak zwanej Lwowskiej Szkoły Matematycznej....
[click for more] – światowej sławy matematyk,
- Jan CzekanowskiJan Czekanowski (ur. 6 października 1882 roku w Głuchowie niedaleko Grójca, zm. 20 lipca 1965 w Szczecinie) – antropolog, etnograf, statystyk i językoznawca....
[click for more] – światowej sławy antropolog
- Jakub Parnas – wybitny biochemik
- Karolina Lanckorońska – historyk sztuki
- Tadeusz Boy Żeleński – pisarz i tłumacz literatury francuskiej
W 20-leciu międzywojennym uczelnia nosiła nazwę Uniwersytetu Jana Kazimierza.
Obecnie Uniwersytet imienia Iwana Franko.
Zobacz też
Odnośniki zewnętrzne
|