Taras Szewczenko ( ukr.: Тарас Григорович Шевченко) (ur. 9 marca9 marca jest 68. (w latach przestępnych 69.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 297 dni. // ...
[click for more] 1814...
[click for more] we wsi Moryńce na Kijowszczyźnie, zm. 10 marca...
[click for more] 1861...
[click for more] w Petersburgu Sankt Petersburg (ros. Санкт-Петербург) to miasto w Rosji, położone w delcie rzeki Newy oraz na przyległej wyspie; ma dostęp do Zatoki Fińskiej. Liczba mieszkańców miasta w obecnym roku wynosi 4,7 miliona ludzi, a jego powierzchnia to ponad 670 kilometrów kwadratowych (powierzchnia zespołu miejskiego jest jeszcze większa i wynosi 1439 kilometrów kwadratowych]. Zespół miejski ok. 5 550 000 mieszkańców....
[click for more]) - poeta ukraiński.
Życie
Poddaństwo
- Urodził się w rodzinie pańszczyźnianego chłopa na wsi należącej do zrusyfikowanego NiemcaNiemcy (nazwa oficjalna Republika Federalna Niemiec, niem. Bundesrepublik Deutschland) to kraj leżący w środkowej Europie, będący członkiem Unii Europejskiej, Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8 oraz NATO. Do 1970 r. (do traktatu pomiędzy RFN a Polską) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna (NRF)....
[click for more], Wasilija Engelhardta.
- W 1816...
[click for more] rodzice Szewczenki przenieśli się do wsi Kiryłówka, należącej również do Engelhardta.
- W dziewiątym roku życia stracił matkę, w jedenastym — ojca. Ojciec przed śmiercią posyłał go do cerkiewnej szkoły w Kiryłówce, później zaś na naukę do miejscowego diakaDiak, odmiana tyrystora, dwukierunkowy półprzewodnikowy element wyzwalający, składający się z dwóch antyrównolegle (równolegle i przeciwsobnie) diód Schottky'ego. Diak przełącza się ze stanu blokowania do stanu przewodzenia na ogół przy napięciu około 30 V (w zależności od modelu – napięcie to nie przekracza kilkuset volt), typowa wartość prądu przewodzenia nie przekracza kilkudziesięciu amperów. Używane są zazwyczaj w układach wyzwalających triaki....
[click for more].
- Po dwu latach służby u pierwszego despoty, z którym zetknął się w życiu — jak określał potem tę szkołę u diaka — Szewczenko zbiegł do sąsiedniego miastaczka Łysianki, do malarza ikon, gdyż od dzieciństwa interesował się malarstwem. Tam również nie było warunków do prawdziwej nauki.
- W trzynastym roku życia wrócił do Kiryłówki i został gromadzkim pastuchem. Spotykał wędrownych ślepców — kobzarzy, bandurzystówBandura - (prawdopodobnie z gr. pandóra = wszystko dająca) ukraiński ludowy instrument muzyczny należący do chordofonów, w którym struny szarpie się palcami lub plektronem....
[click for more] i lirników, którzy za kromkę chleba śpiewali pieśni o przeszłości Ukrainy, o walkach z Tatarami i Polakami, o Sahąjdacznym, Chmielnickim, Goncie i Zaliźniaku. Starał się o ponowne przyjęcie do pracy u malarza, zwrócił się o zezwolenie do administratora majątku Engelhardta. Zamiast tego został oddany do pracy we dworze, początkowo do pomocy kucharzowi, później w charakterze kozaczka. We dworze Szewczenko dużo czytał i rysował. Talent malarski zwrócił na niego uwagę Engelhardta, który zapragnął mieć w nim swego pańszczyźnianego malarza.
- W czasie pobytu w WilnieWilno (lit. Vilnius) - stolica Litwy położona nad rzeką Wilją. powierzchnia: 263 km2 liczba ludności: 541,6 tys. mieszkańców (1.1.2003) położenie geograficzne: 25°10'00" szerokości geograficznej północnej 54°40'00" długości geograficznej wschodniej Wilno dzieli się na dwie części: Stare Miasto (XIV-XVIII w.) i Nowe Miasto (XIX-XX w.). Starówka w Wilnie zajmuje około 225 hektarów i w 1994 r. została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO....
[click for more] pozwolił Szewczence uczyć się u głośnego malarza Rustema. Niestety, nauka u tego mistrza nie trwała długo. W Polsce wybuchło powstanie i przerażony Engelhardt przeniósł się pospiesznie do Petersburga.
- W Petersburgu siedemnastoletni Szewczenko został oddany na systematyczną naukę malarstwa do mistrza cechowego Szyriajewa. W wolnych chwilach Szewczenko udawał się do Ogrodu Letniego i tam, najczęściej w białe petersburskie noce, rysował posągi antycznych bogów.
- W 1836...
[click for more] został zauważony przez rodaka z Ukrainy, absolwenta Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, Soszenkę. Wprowadził on Szewczenkę do swego domu, przedstawił przebywającemu w stolicy Jewhenowi Hrebince, kilku malarzom i rosyjskiemu poecie Wasilijowi Żukowskiemu. Rozpoczęli oni starania o dopuszczenie Szewczenki do studiów w Akademii Sztuk Pięknych. Niestety, chłopi pańszczyźniani pozbawieni byli prawa wstępowania do szkół tego typu. Postanowiono więc wykupić Szewczenkę. Znakomity malarz rosyjski Karol Briułłow namalował portret Żukowskiego, portret ten sprzedano na licytacjii i za zdobyte w ten sposób pieniądze uzyskano u Engelhardta zgodę na zwolnienie Szewczenki z poddaństwa.
Wolność
- 22 kwietnia 1838 Szewczenko uzyskał wolność. W Szkole Sztuk Pięknych pracował pod kierownictwem Karola Briułłowa. Równocześnie zdobywał intensywną pracą wykształcenie literackie oraz studiował nauki przyrodnicze i fizykę.
- W 1843, już jako znany malarz i poeta, wybrał się na Ukrainę, odwiedził rodzinną Kiryłówkę, był w Kijowie, zetknął się z tamtejszym społeczeństwem. Wrócił do Petersburga pełen rozczarowania i żalu.
- W połowie 1845 ukończył studia i wrócił na Ukrainę. W Kijowie Szewczenko został współpracownikiem Komisji Archeograficznej, której zadaniem byio badanie przeszłości Ukrainy. Na jej zlecenie odbył podróż po Wołyniu, PodoluPodole – kraina historyczna nad środkowym Dniestrem i Bohem. Historia Podole zamieszkałe było już od prehistorii. W neolicie zasiedlała go ludność kultury pucharów lejkowatych i kultury amfor kulistych....
[click for more], Kijowszczyźnie i Połtawszczyźnie w celu sporządzenia rysunków pamiątek historycznych. Podróż dała poecie możność bliższego poznania kraju, ludzi oraz doli wsi pańszczyźnianej. Wrażenia te znalazły odbicie w jego ówczesnej bogatej i różnorodnej twórczości poetyckiej.
- W kwietniu 1846 wstąpił do Bractwa Cyrylo-Metodyjskiego.
Więzienie
- W marcu 1847, po rozgromieniu Bractwa, został aresztowany zamknięty w twierdzy Pietropawłowskiej w Petersburgu i skazany na wcielenie do karnego korpusu orenburskiego jako szeregowiec, z zastosowaniem najściślejszego nadzoru i zakazem pisania i rysowania. Inni członkowie Bractwa, zwłaszcza z prawego skrzydła liberalnego, zostali skazani na kary bez porównania łagodniejsze, które rychło im darowano. Dowódca korpusu orenburskiego, generał Obruczew, skierował Szewczenkę do twierdzy w Omsku, na południowym stoku Uralu. Tam poeta odbywał codziennie długie musztry, wieczory i noce spędzał w cuchnących koszarachKoszary - budynki przeznaczone dla pomieszczenia wojska. Pierwsze koszary znane były już w czasach cesarstwa rzymskiego. W czasach nowożytnych koszary budowano liczniej dopiero od XVII wieku, wraz z rozwojem wojsk stałych, a w Polsce od wieku XVIII (koszary gwardii pieszej w Warszawie)....
[click for more] nabitych ludźmi, tylko w niedziele wykradał się w pole, wspina się na osamotnione wśród stepu wzgórza i marzył o Ukrainie.
- Wiosną 1849 Szewczenko został przydzielony do ekspedycji, która pod dowództwem znanego rosyjskiego geografa kapitana Butakowa badała wybrzeża Morza Aralskiego. Zadaniem poety było sporządzenie rysunków tego wybrzeża. Spędził tam półtora roku.
- Po zakończeniu prac ekspedycji wrócił do Orenburga dla wykończenia albumu z rysunkami i akwarelami. Do pomocy przydzielono mu utalentowango malarza, Polaka Bronisława Zaleskiego, członka kół rewolucyjnych. Razem z Zaleskim poznał i zaprzyjaźnił się z innymi polskimi rewolucjonistami zesłanymi do szeregów wojskowych. Sytuacja poety uległa wówczas poprawie. Zwolniono go od obowiązku codziennej musztry, zezwolono na zamieszkanie poza obrębem koszar, dano też możność swobodnego pisania i rysowania. Niestety, nie długo cieszył się tymi pozorami wolności. Skutkiem donosu przeprowadzono w mieszkaniu poety rewizję, aresztowano go i ponownie zamknięto w koszarach, a po zakończeniu śledztwa przeniesiono do batalionu w twierdzy Nowopietrowskiej, położonej na półwyspie Mangyszłak nad Morzem Kaspijskim, i pozbawiono możności pracy literackiej. W twierdzy tej spędził Szewczenko siedem lat. Codziennie gnano go na uciążliwą musztrę i do prac fortecznych, kilka razy dziennie przetrząsano kieszenie w poszukiwaniu ołówka i papieru, aby przypadkiem nie pisał lub rysował. W tych ciężkich warunkach Szewczenko zbliżył się i serdecznie zaprzyjaźnił z kilku Polakami, współtowarzyszami niedoli. Sytuacja poety uległa pewnej poprawie dopiero w 1853, gdy stanowisko komendanta twierdzy objął major Iraklij Uskow, człowiek szlachetny i inteligentny, dzięki któremu Szewczenko odzyskał z czasem utraconą możność pisania i rysowania. Tymczasem przyjaciele poety w Petersburgu, wykorzystując pewne złagodzenie sytuacji politycznej po klęsce Rosji w wojnie krymskiej, rozpoczęli starania o przywrócenie mu wolności. Starania te zostały uwieńczone powodzeniem.
Ostatnie lata
- W lipcu 1857...
[click for more] poeta otrzymał oficjalną wiadomość że jest wolny i może opuścić batalion. Po dziesięciu latach zesłania udał się statkiem przez Morze Kaspijskie i Wołgę do Niżnego Nowogrodu.
- W marcu 1858...
[click for more] otrzymał zezwolenie na pobyt w Petersburgu. Po drodze do stolicy zatrzymał się w Moskwie u swego przyjaciela, aktora rosyjskiego, Szczepkina. W Petersburgu powitano go niezwykle serdecznie. Spotkał tam też swoich polskich przyjaciół, Zygmunta Sierakowskiego i poetę Edwarda Witolda Żeligowskiego (Antoniego Sowę) * W Petersburgu zabrał się Szewczenko do pracy zarówno w uwielbianym malarstwie (uprawiał zwłaszcza akwafortęAkwaforta, kwasoryt (wł. acquaforte – mocna woda czyli kwas azotowy) – technika graficzna wklęsła, także odbitka otrzymana tą techniką....
[click for more]), jak też do poezji.
- W 1860...
[click for more] otrzymał tytuł członka rzeczywistego rosyjskiej Akademii Sztuk Pięknych. Zbliżył się tam również do rosyjskich rewolucyjnych demokratów skupiających się wokół Czernyszewskiego i redakcji czasopisma „Sowriemiennik".
- Wiosną 1859 zezwolono Szewczence, po długich staraniach, wyjechać na Ukrainę. Odwiedził wówczas Kiryłówkę i Moryńce, był u braci i siostry, którzy pracowali jeszcze jako pańszczyźniani chłopi. Pewien czas spędził na Ukrainie lewobrzeżnej. Często wtedy spotykał się i rozmawiał z chłopami, co spowodowało donosy, że szerzy bluźniercze teorie i podburza lud. Na skutek tych donosów Szewczenko został aresztowany i osadzony w więzieniu w Czerkasach, skąd przewieziono go do Kijowa. Kijowski generał-gubernator Wasilczikow zwolnił go, zakazał dalszego pobytu na Ukrainie i polecił udać się do Petersburga. Tam niedługo już dane mu było pracować. Organizm, wycieńczony długimi latami zesłania, nie zniósł pierwszej poważnej choroby.
- Zmarł 10 marca 1861 w czterdziestym siódmym roku życia, z czego:
- 24 lata spędził w poddaństwie,
- 10 lat na zesłaniu,
- 3,5 roku pod nadzorem policji
- 9 lat na wolności.
- Pochowano na cmentarzu Smoleńskim w Petersburgu, w maju 1861 przewieziono jego zwłoki, zgodnie z życzeniem, pod Kaniów na wysokie wzgórze, skąd rozlega się szeroki widok na Dniepr i pola Ukrainy. Mogiła Szewczenki pod Kaniowem stała się świętością narodową Ukrainy.
Twórczość
Twórczość literacka Tarasa Szewczenki była różnorodna i nadzwyczaj bogata.
Składa się na nią:
- lirykaLiryka - jeden z trzech głównych rodzajów literackich (obok dramatu i epiki). Obejmuje utwory, których głównym przedmiotem przedstawienia są przeżycia wewnętrzne przekazywane za pośrednictwem wypowiedzi monologicznej, odznaczającej się subiektywizmem, podporządkowanej funkcji ekspresywnej języka. Centralnym elementem utworu lirycznego jest tzw. podmiot liryczny....
[click for more],
- poematy liryczno-epickie i historyczno-epickie,
- dramaty,
- powieści i pamiętnik (napisane po rosyjsku).
Poezje
- Pierwsze próby poetyckie Szewczenki przypadają jeszcze na rok 1837...
[click for more], czyli na okres poddańczy. W tym czasie powstała jego ballada Urzeczona.
- Po wykupieniu z poddaństwa rozpoczął okres niezwykle intensywnej pracy poetyckiej. Zaczął pisać w swoim rodzimym języku wiersze zupełnie odmienne od wszystkiego, co dotychczas pisano.* Swój pierwszy utwór poetycki oddał Szewczenko Hrebince, aby go zamieścił w projektowanym dodatku ukraińskim do czasopisma Otieczestwiennyje Zapiski. Dodatek ten nie ukazał się, wiersz wydrukowano dopiero w 1841 w almanachu Łastiwka.
- W 1840...
[click for more] wyszedł w Petersburgu pierwszy zbiorek poetycki Szewczenki Kobzar. Składał sie on z siedmiu utworów, z których każdy był nową i nowatorską wartością literatury ukraińskiej.
- W 1841 ogłosił drukiem poemat Hajdamacy. Rozpętał nim żywą dyskusję i spowodował wiele nieporozumień.
- Motyw walki wyzwoleńczej znalazł się w wielu utworach Szewczenki z pierwszego okresu jego twórczości. Spotykamy go w takich utworach, jak Iwan Pidkowa (1839), Tarasowa noc (1839) i Gamalej (1842), poświęcony wyprawom kozackim do TurcjiTurcja (Türkiye, Republika Turecka - Türkiye Cumhuriyeti), państwo położone w Azji na półwyspie Azja Mniejsza, a częściowo również w Europie ze stolicą w Ankarze. Część azjatycka zwana jest Anatolią. Część europejska (Tracja) stanowi 3% powierzchni i oddzielona jest Morzem Marmara i cieśninami Bosfor i Dardanele. Turcja jest krajem czterech mórz, gdyż dodatkowo od północy otacza ją Morze Czarne, od zachodu Morze Egejskie, a od południa Morze Śródziemne. Graniczy z 8 państwami, c...
[click for more].
- Po powrocie z Ukrainy w 1843 pisze rewolucyjny poemat Sen, jedną z najostrzejszych w literaturze światowej satyr na monarchię feudalnoFeudalizm (z łaciny feudum - prawo do rzeczy cudzej) - ustrój społeczno-polityczny opierający się na hierarchicznej zależności (wasalności) jednostek pomiędzy sobą. Feudalizacja stosunków społecznych rozpoczęła się jeszcze w epoce starożytnej, przybrała na sile w średniowieczu w VII-IX w. by osiągnąć swą klasyczną postać w X-XIII w Europie Zachodniej. Ślady feudalizmu w postaci pańszczyzny przetrwały w Polsce do XIX wieku, a w niektórych regionach Węgier i należących wówczas ...
[click for more]-pańszczyźnianą. Modernizuje także wiersz ukraiński, wprowadzając nowe formy.
- Do najwybitniejszych utworów należy poemat Kaukaz, napisany w 1845, oraz Heretyk, poświęcony pamięci Jana Husa.
- Uwięziony w twierdzy Pietropawłowskiej, mimo zakazu, kontynuował pracę literacką. W kazamatachKazamata: 1. Na dawnych okrętach wojennych - zamknięte opancerzone pomieszczenie, w którym znajdowało się działo wraz z obsługą. Kazamaty pojawiły się wkrótce po wprowadzeniu pancerza do konstrukcji okrętów, w latach 60. XIX wieku i umieszczone były na burtach lub w nadbudówkach okrętu. Działa umieszczone w kazamatach miały zwykle niewielki kąt ostrzału w płaszczyźnie poziomej (do kilkudziesięciu stopni), oraz jeszcze mniejszy kąt ostrzału w płaszczyźnie pionowej. Mogły więc one...
[click for more] tej twierdzy powstały prawdziwe perły jego liryki. Później, na zesłaniu, oderwany od centrów kulturalnych, skazany na milczenie, myśli swoje zapisywał w tajemnicy przed władzami w maleńkich zeszytach. Sam nadał im miano poezji niewolniczej. Składały się na nią wiersze liryczne i poematy.
Powieści
- W ostatnich latach zesłania napisał po rosyjsku kilka powieści, tematem których było życie RosjiFederacja Rosyjska ( оссийская Федерация, Rossijskaja Federacija), lub Rosja ( оссия, Rossija), państwo rozciągające się od wschodniej Europy poprzez północną część Azji aż po Ocean Spokojny. Rosja jest największym państwem na świecie, jej powierzchnia jest prawie dwa razy większa od Stanów Zjednoczonych czy Chin. Pod względem liczby ludności jednak zajmuje dopiero 7. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii i Pakistanie)...
[click for more] carskiej lat trzydziestych—pięćdziesiątych XIX wieku, losy chłopów, a przede wszystkim dzieje talentów artystycznych, zrodzonych w masach ludowych i przebijających się z ogromnym wysiłkiem ku kulturze. W niektórych z nich nietrudno odnaleźć elementy autobiograficzneAutobiografia - gatunek literacki (rodzaj biografii) w której autor opisuje swoje życie. Na napisanie autobiografii decydują się zazwyczaj osoby publiczne, np. artyści, politycy. To jest tylko zalążek artykułu. Jeśli możesz, rozbuduj go. Zobacz też: przegląd zagadnień z zakresu literatury....
[click for more]:
- Najemnica,
- Warnak,
- Księżna,
- Muzykant,
- Artysta i inne.
- Po powrocie z zesłania napisał poemat Neofici (1857), w którym ukazał życie pierwszych chrześcijan i prześladowanie ich przez Rzymian. Cechą charakterystyczną utworów Szewczenki z ostatniego okresu życia jest widoczne wyzwalanie się spod wpływu folkloru, częste nawroty do tematyki biblijnejBiblia (z gr. lp biblion - księga, lm biblia - księgi), Pismo Święte, jest zbiorem ksiąg żydowskich i chrześcijańskich, które uznawane są za natchnione przez Boga. Biblia i poszczególne jej części posiadają odmienne religijne znaczenie zarówno dla judaizmu jak i wyznań chrześcijańskich....
[click for more].
Dramaty
- W latach czterdziestych Szewczenko wystąpił w literaturze rosyjskiej i ukraińskiej jako dramaturgDramat to przede wszystkim jeden z trzech, obok liryki i epiki, rodzajów literackich. Jest to właściwie rodzaj sztuki na granicy teatru i literatury. Jako utwór literacki charakteryzuje się przede wszystkim tym, że jest tworzony w celu realizacji scenicznej, jednak występują też dramaty niesceniczne, których autorzy skupili się bardziej na rozbudowie samego tekstu. Ale i te granice są płynne, na początku uważano dramaty romantyczne za niesceniczne, podczas gdy dziś Dziady Adama Mickiewicza t...
[click for more]. Znamy dziś urywki jego dramatu Nikita Hajdaj oraz pełny tekst sztuki o tematyce obyczajowej Nazar Stodoła (1844) nawiązujący do tradycji Kotlarewskiego. Dramaty te pisał Szewczenko po rosyjsku i sam tłumaczył je później na język ukraiński.
Tłumacze utworów Szewczenki na język polski
Utwory Szewczenki były tłumaczone na język polski przez:
Źródło: Literatura ukraińska. Wypisy. Redakcja Marian Jakóbiec. PWN 1962...
[click for more]
|