Stefan Banach (urodzony 30 marca 1892 w Krakowie - zmarł 31 sierpnia 1945 we Lwowie) - matematyk polski o światowej sławie należący do tak zwanej Lwowskiej Szkoły Matematycznej.
Urodził się w Krakowie, jego ojcem - choć nie jest to końca pewne - był Stefan Greczek, a matką Katarzyna Banach. Wychowywał się w rodzinie zastępczej (Franciszki Płowej i jej córki, Marii Puchalskiej). Uczęszczał do IV Gimnazjum w Krakowie (1902-1910).
Po maturze pracował w księgarni krakowskiej. Matematykę studiował jako samouk. W latach 1911 - 1913 zaliczył egzaminem częściowym (tzw. półdyplom) dwa lata studiów na Politechnice Lwowskiej.
Po wybuchu I wojny światowej pracował jako nadzorca przy budowie dróg. Po powrocie do Krakowa zarabiał na życie korepetycjami. Nadal studiował sam.
W 1916...
[click for more] prof. Hugo SteinhausHugo Dionizy Steinhaus (ur. 4 stycznia 1887r., zm. 25 lutego 1972r.) – wybitny matematyk polski należący to tak zwanej Lwowskiej Szkoły Matematycznej. Urodzony 14 stycznia 1887 w Jaśle w rodzinie Bogusława, dyrektora spółdzielni kredytowej, i Eweliny z Lipschitzów. W 1905 uzyskał maturę w gimnazjum klasycznym w Jaśle. Następnie rozpoczął studia matematyczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego....
[click for more] zainteresował się przypadkowo spotkanym Banachem (przechodząc Plantami w Krakowie usłyszał dwóch młodych ludzi rozmawiających o poważnej matematyce, jednym z nich był Banach). Spotkanie zaowocowało wspólną publikacją i wieloletnią współpracą. W 1920 dzięki wstawiennictwu Steinhausa Banach otrzymał asystenturę (do 1922) w Katedrze Matematyki na Wydziale Mechanicznym Politechniki Lwowskiej u prof. Antoniego Łomnickiego. W 1920 doktoryzował się na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na podstawie tezy: Sur les opérations dans les ensembles abstraits et leur application aux équations intégrales (Fundamenta Mathematicae, III, 1922), w której zawarł podstawowe twierdzenia analizy funkcjonalnej, nowej dyscypliny matematyki.
W 1922 habilitował się na Uniwersytecie Jana Kazimierza (decyzja Rady Wydziału z 30 czerwca30 czerwca jest 181. (w latach przestępnych 182.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 184 dni. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Raka....
[click for more]) i 22 lipca tego roku otrzymał nominację na profesora nadzwyczajnego, a w 1927 na profesora zwyczajnego tego uniwersytetu. W 1924...
[click for more] został członkiem PAUPolska Akademia Umiejętności (w skrócie PAU, do 1919 pod nazwą Akademia Umiejętności, w skrócie AU) - powstała po uzyskaniu niepodległości naczelna polska instytucja nauki mająca status towarzystwa naukowego ogólnego. Główną siedzibą PAU był własny gmach w Krakowie przy ul. Sławkowskiej 17....
[click for more]. W latach 1922-1939 kierował II Katedrą Matematyki na Uniwersytecie Jana Kazimierza, rozwijając - obok dużej aktywności dydaktycznej - wielką działalność naukowo-badawczą. Stał się wkrótce największym autorytetem w analizie funkcjonalnej. Dokoła niego (spotykając się w słynnej kawiarni Szkockiej) koncentruje się plejada młodych talentów; wyrasta - pod kierownictwem Steinhausa - nowa, Lwowska Szkoła Matematyczna, która wkrótce, bo już w 1929 roku, zaczyna wydawać własny organ, poświęcony analizie funkcjonalnej - Studia Mathematica. W 1932...
[click for more] ukazuje się w druku słynne dzieło Banacha Theorie des operations lineaires jako pierwszy tom nowego wydawnictwa Monografie Matematyczne, którego był jednym z założycieli. Dzieło to przyczyniło się w dużym stopniu do spopularyzowania osiągnięć Banacha wsród ogółu matematyków i do rozwoju analizy funkcjonalnej. O zainteresowaniu świata matematycznego osobą Banacha świadczy między innymi fakt powierzenia mu jednego z odczytów plenarnych na Międzynarodowym Kongresie Matematycznym w Oslo w 1936. O uznaniu zasług Banacha w kraju świadczy też i to, że był kilkakrotnie laureatem nagród naukowych, a w 1939 roku zostaje wybrany na prezesa Polskiego Towarzystwa Matematycznego.
Dzięki znajomym matematykom rosyjskim po wkroczeniu Sowietów...
[click for more] pozostał na Uniwersytecie im. Franki na stanowisku kierownika I Katedry Analizy Matematycznej (1939-1941 i 1944-1945). W latach 1939-1941 był dziekanem Wydziału Filozoficznego tego uniwersytetu.
Był wytrawnym wykładowcą, autorem wielu podręczników, także podręczników matematycznych dla szkół średnich.
Pierwsze jego prace dotyczyły szeregów Fouriera (w pierwszej opublikowanej wspólnie z Steinhausem pracy rozstrzygnął negatywnie problem przeciętnej zbieżności sum częściowych szeregu Fouriera), funkcji i szeregów ortogonalnych, równań Maxwella, funkcji pochodnych funkcji mierzalnych, teorii miaryTeoria miary - dziedzina matematyki zajmująca się bardzo szeroko pojętymi własnościami miary. W teorii miary rozważa się: miarę zbiorów punktów przestrzeni euklidesowej miarę zbiorów będących zdarzeniami losowymi Dziedzina ta, zwana również "teorią miary i całki" powstała w 1902 roku. Miała ogromny wpływ na rozwój analizy matematycznej i rachunku prawdopodobieństwa....
[click for more]. W pracy doktorskiej (opublikowanej w 1922) i w monografii Théorie des opérations linéaires podał aksjomatyczną definicję przestrzeni, nazwanych później jego imieniem (przestrzeń Banacha), ugruntował ostatecznie podstawy analizy funkcjonalnej, podał jej fundamentalne twierdzenia, wprowadził jej terminologię, którą zaakceptowali matematycy na całym świecie, podał pierwszy w świecie wykład analizy funkcjonalnej.
Był autorem ponad 60 prac naukowych i twórcą wielu twierdzeń o fundamentalnym znaczeniu dla wielu działów matematyki. Styl pracy Banacha, jego niezwykła intuicja naukowa, bezpośredniość i otwartość pozwoliły mu (wraz z Steinhausem) na stworzenie Lwowskiej Szkoły Matematycznej. W 1924 został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności, od 1931...
[click for more] członkiem zwyczajnym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, członkiem przybranym (1923) i członkiem czynnym (1927) Towarzystwa Naukowego we Lwowie, członkiem założycielem (1919) Polskiego Towarzystwa Matematycznego i jego wiceprezesem (1932-1936) oraz prezesem (1939-1945). W 1930...
[click for more] otrzymał nagrodę naukową miasta Lwowa. W latach 1936-1939 był wiceprzewodniczącym Komitetu Matematycznego Rady Nauk Ścisłych i Stosowanych. W 1939 PAU przyznała mu wielką nagrodę.
Po zajęciu Lwowa przez wojska sowieckie (22 września 1939) był profesorem Uniwersytetu Lwowskiego, dziekanem Wydziału Matematyczno-Filozoficznego, został też członkiem korespondentem Akademii Nauk Ukraińskiej SRR. Chociaż stronił od polityki, zgodził się zostać delegatem do Lwowskiej Rady Miejskiej.
W czasie okupacji niemieckiej (1941-1944) Lwowa, wraz z wieloma innymi przedstawicielami nauki, kultury, członków ruchu oporu, młodzieży gimnazjalnej i akademickiej we Lwowie zarabiał na utrzymanie rodziny (żony Łucji i syna Stefana, później wybitnego neurochirurga) jako karmiciel wszyWszy (Anoplura) - rząd owadów zaliczany do podgromady owadów uskrzydlonych, obejmujący gatunki pasożytujące na ssakach, w tym na ludziach. Do wszy należą owady niewielkich rozmiarów, od 0,35 do 6 mm długości, silnie spłaszczone, pozbawione skrzydeł, okryte skórzastym, chitynowym pancerzem o ściśle zrośniętych segmentach. Mają zredukowane oczy, krótkie czułki, kłująco-ssące narządy gębowe, odnóża przednie i środkowe wyspecjalizowane w poruszaniu się wzdłuż włosa, odnóża śr...
[click for more] w Instytucie Badań nad Tyfusem PlamistymTyfus plamisty, dur plamisty – (łac. Typhus exanthematicus) - jedna z głównych chorób zakaźnych, przyczyna ciężkich epidemii i śmierci milionów ludzi. // ...
[click for more] profesora Rudolfa WeiglaProfesor Rudolf Weigl (ur. 2 września 1883 w Přerowie na Morawach, zm. 11 sierpnia 1957 w Zakopanem) – światowej sławy polski biolog, odkrywca pierwszej w świecie skutecznej szczepionki przeciw tyfusowi plamistemu, prekursor zastosowania owadów, głównie wszy odzieżowej jako zwierzęcia laboratoryjnego do hodowli zarazka tyfusu....
[click for more], dzięki czemu posiadał dokument, który skutecznie chronił przed rozmaitymi represjami okupantów.
Jego przygotowywany powrót do Krakowa uniemożliwiła ciężka choroba. Zmarł na raka płuc 31 sierpnia 1945 w mieszkaniu zaprzyjaźnionej rodziny lwowskich kupców Riedlów we Lwowie]. Został pochowany w ich grobowcu na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie tuż obok grobu Marii Konopnickiej. Polskie Towarzystwo Matematyczne ufundowało nagrodę naukową im. Banacha (1946), jego imieniem nazwano ulice w miastach uniwersyteckich, w 1972 utworzono Międzynarodowe Centrum Matematyczne im. S. Banacha. Jest uważany za geniusza matematycznego.
Źródło: opracowanie Zofii Pawlikowskiej-Brożek dla Słownika matematyków polskich, Prószyński i S-ka (w przygotowaniu)