Statuty litewskie, to spisane w XVIXV wiek XVI wiek XVII wiek Lata 1500-1509 Lata 1510-1519 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more] wieku zbiory norm prawa litewskiego z zakresu prawa cywilnegoPrawo cywilne (łac. ius civile) - gałąź prawa obejmująca zespół norm prawnych regulujących stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i osobami prawnymi, a także sytuację prawną osób i rzeczy jako podmiotów i przedmiotów stosunków cywilnoprawnych oraz treść stosunków prawnych, na którą składają się uprawnienia i obowiązki podmiotów tych stosunków. Normy prawa cywilnego wyróżniają się spośród innych norm prawnych tym, że reprezentują cywilistyczną metodę regulacji, ...
[click for more], karnego, procesowego i w części publicznego.
Geneza
Celem statutów było ujednolicenie prawa Definicje prawa Prawo ze względu na wielość opinii jest pojęciem wyjątkowo trudnym do zdefiniowania. Dla potrzeb encyklopedii przedstawiamy kilka głównych koncepcji pojęcia prawa. W spojrzeniu pozytywistycznym prawo jawi się jako zespół norm prawnych regulujących stosunki społeczne. Koncepcje prawno naturalne podkreślają służebną rolę prawa stanowionego przez państwo w stosunku do prawa naturalnego....
[click for more] i jego przystosowanie do zmieniających się warunków społeczno - politycznych. Poszczególne ziemie posługiwały się odrębnymi przepisami, zawartymi w nadanych im przez Jagiellonów przywilejach. Duże znaczenie miało prawo zwyczajowe...
[click for more]. Rozległość Wielkiego Księstwa oraz połączenie w jednym państwie obszarów o odmiennej przeszłości historycznej i różnych wpływach kulturowych, powodowało zamęt utrudniajacy stosowanie prawa i zarządzanie państwem. Następujące po Unii z Polską przemiany, zwłaszcza emancypacja szlachtySzlachta - stan społeczny istniejący w Królestwie Polskim, Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz na polskich, litewskich i ukraińskich ziemiach w czasie rozbiorów. To określenie, wywodzące się od niem. geschlecht (ród), a zarazem od starodolnoniemieckiego slahta, co oznacza "rąbać". Do Polski słowo to przyszło z Czech, wraz z innymi słowami dotyczącymi kwestii administracyjnych państwa. Szlachta posiadała szereg przywilejów oraz obowiązków. Większość przywilejów szlacheckich zostało...
[click for more] spod dominacji kniaziów i bojarówBojarzy - z bułgarskiego boliare. boliarin, na Rusi wyższa szlachta feudalna, magnaci, wielcy właściciele ziemscy. W Księstwie Moskiewskim, w ramach Dumy Bojarskiej, współuczestniczyli w rządzeniu państwem. W Rosji tytuły bojarskie stosowano do czasów Piotra I Wielkiego, który je zniósł....
[click for more] oraz dynamiczne przekształcenia stosunków własnościowych, dodatkowo uświadomiły władcom Wielkiego Księstwa konieczność pracy nad jednolitą kodyfikacją. Pierwszą, niepełną próbą był Sudiebnik Kazimierza Jagiellończyka z 1468 roku. W 1501 roku Aleksander Jagiellończyk zapowiadał podjęcie prac kodyfikacyjnych. Ruszyły one jednak dopiero po powołaniu przez Zygmunta StaregoZygmunt I Stary (ur. 1 stycznia 1467, zm. 1 kwietnia 1548) - od 1506 król polski i wielki książę litewski. Przedostatni z dynastii Jagiellonów....
[click for more] komisji prawników kierownej przez kanclerza Olbrachta Gasztołda.
I Statut W. Ks. Litewskiego, 1529.
Zasadnicze prace komisja skończyła w 1522...
[click for more] roku. Projekt został zatwierdzony przez Zygmunta Starego 29 września 1529 roku na sejmie w WilnieWilno (lit. Vilnius) - stolica Litwy położona nad rzeką Wilją. powierzchnia: 263 km2 liczba ludności: 541,6 tys. mieszkańców (1.1.2003) położenie geograficzne: 25°10'00" szerokości geograficznej północnej 54°40'00" długości geograficznej wschodniej Wilno dzieli się na dwie części: Stare Miasto (XIV-XVIII w.) i Nowe Miasto (XIX-XX w.). Starówka w Wilnie zajmuje około 225 hektarów i w 1994 r. została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO....
[click for more]. Nazywany czasem Kodeksem Gasztołda, I Statut składał się z 13 rozdziałów podzielonych na 244 artykuły.
Rozdziały 1 - 3 zawierają normy publicznoprawne, 4 i 5 regulowały prawo rodzinne i spadkowe, rozdział 6 - prawo procesowe i ustrój sądów, 7 - prawo karne, 8 - ziemskie, 9 regulował użytkowanie lasów i polowania, 10 - prawo cywilne, 11 -13 - prawo i proces karny.
Statut był napisany w będacym urzędowym językiem kancelarii litewskiej języku ruskim (starobiałoruskim). W 1530...
[click for more] roku został przełożony na łacinę, a w 1532...
[click for more] roku na język polski.
Twórcami statutu byli prawnicy wykształceni w zachodnioeuropeskich uniwersytetach. Poznane tam prawo rzymskie starali się połączyć ze zwyczajowym prawem litewskim i ruskim. Odwoływali się również do prawa polskiego i saskiego.
Statut obejmował ogół ludności Wielkiego Księstwa. Po jego wprowadzeniu przestały obowiązywać dotychczasowe przywileje ziemskie, nadane poszczególnym ziemiom przez poprzednich książąt. Uprawnienia ziem i zobowiązania książęce, ograniczające władzę monarchów, zostały zachowane i stały się jednakowe w całym państwie. Uregulowane zostały skład i kompetencje głównych organów państwa. Unormowano prawo własności i gwarancje nietykalności osobistej dla szlachty litewskiej, na wzór polski. Uregulowano w sposób jasny i precyzyjny postępowanie sądowe. W procesie karnym wprowadzono zasadę równości stron procesowych i jawności postępowania. Dla niektórych przestępstw wprowadzono instytucję przedawnienia.
I statut był w miarę kompleksową regulacją ustroju państwa i prawa litewskiego.
II Statut W. Ks. Litewskiego, 1566.
Dość szybko okazało się, że wprowadzony statut wymaga poprawek. Głównie dlatego, że w połowie XVI wieku szlachta litewska dążyła do zdobycia przywilejów wzorowanych na polskich. Domagano się przekazania szlachcie sądownictwa i ograniczenia uprawnień wielkiego księcia, a zwłaszcza ich dokładnego określenia. W 1551...
[click for more] roku Zygmunt II AugustZygmunt II August (ur. 1 lipca 1520, zm. 7 lipca 1572) - od 1529 r. wielki książę litewski, od 1548 r. król Polski. Zygmunt II August, jedyny żyjący syn króla Zygmunta I Starego był ostatnim królem z dynastii Jagiellonów. Przebywał on od 1528 r. w Wilnie, jako wielki książę Litwy i już w 1529 r. został koronowany na króla, choć władzę tę sprawował jego ojciec jeszcze przez 19 lat....
[click for more] powołał dziesięcioosobową komisję, składającą się z pięciu katolików i pięciu prawosłwanych, mającą zająć się nowelizacją I statutu. Wielkiemu księciu nie zależało jednak na zmianach ograniczających jego władzę, stąd komisja pozostała martwym ciałem. Dopiero gdy Zygmunt August podjął reformy związane z mającą nastąpić nową unią z Koroną, powołał około 1588 roku drugą komisję, która rozpoczęła prace. W jej składzie zasiadali między innymi: kanclerz Mikołaj Krzysztof Radziwiłł Czarny, marszałek Ostafi Wołłowicz a także znani humaniści Piotr Rozjusz i Augustyn Rotundus (Mielecki). Pierwsza wersja nowego statutu powstała w 1561 roku. W 1564...
[click for more] roku projekt został w zasadzie skończony, chociaż później poprawiono jeszcze kilka artykułów. Statut został wprowadzony w życie przywilejem Zygmunta Augusta z dnia 1 lipca Święta imieniny: Aaron, Bogusław, Halina, Klarysa, Marian, Namir, Niegosława i Otton. W Kanadzie Canada Day ...
[click for more] 1566 roku.
II Statut litewski zachował strukturę i układ pierwszego. Składał się z 14 rozdziałów i 367 artykułów. Wprowadzał jednak poważne zmiany, zwłaszcza dotyczące ustroju państwa, wywołane przeprowadzanymi właśnie reformami.
W zakresie ustroju państwowego II Statut miał charakter konstytucjiKonstytucja (od łac. constituo,-ere - urządzać, ustanawiać, regulować) - akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, który zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie....
[click for more]. Ściśle regulował kompetencje poszczególnych organów państwowych. Najwyższą władzę w państwie zachował wielki książę. Statut wprowadzał jednak ograniczenia władzy hospodara wzorowane na polskich. Nie mógł on odtąd bez zgody sejmu litewskiego wypowiadać wojny ani zawierać pokoju, nakładać podatków i stanowić prawa. Władca zobowiązywał się przestrzegać wolności i praw posiadanych przez wszystkie stany. Nabyte dotychczas przywileje, prawa i tytuły zostały potwierdzone. Ustalona została lista urzędów i funkcji zastrzeżonych wyłącznie dla szlachty. Wprowadzono skierowany przeciwko Polakom zakaz piastowania urzędów i posiadania dóbr w Wielkim Księstwie przez cudzoziemców.
Poważne zmiany nastąpiły w sądownictwie. II Statut wprowadził na Litwie sądy ziemskie i podkomorskie. Władza sądownicza przeszła więc w ręce szlachty. Wprowadzona została jedność prawa dla wszystkich mieszkańców państwa (oczywiście jedność oznaczała podleganie wszystkich tym samym regulacjom, a nie równość wobec prawa).
W zakresie regulacji prawa materialnego II Statut, jeszcze bardziej od pierwszego, odwoływał się do instytucji rzymskich. Z prawa rzymskiego przejęto tak ważne dla szlachty pojęcie nieograniczonej własności. Dokonano zmian w prawie spadkowym, między innym ograniczając hospodarskie prawo kadukaKaduk (łac. caducus - bezpański) – spadek pozostawiony bez dziedziców. Instytucja prawna wywodząca się z prawa rzymskiego (ius caducum). Związana jest z ograniczeniem dziedziczenia do określonego kręgu osób i ograniczeniami testamentowymi. W przypadku braku uprawnionych osób i braku testamentu spadek przypada władcy....
[click for more]. W prawie karnym zlikwidowano zbiorową odpowiedzialność rodziny przestępcy oraz wprowadzono zakaz karania osób poniżej 14 roku życia.
III Statut W Ks. Litewskiego, 1588.
Znaczenie statutów
w trakcie