Socjalizm - wieloznaczne pojęcie, odnoszące się do prób zmniejszenia nierówności społecznych i upowszechnienia świadczeń socjalnych, albo (i) poddania gospodarki kontroli społecznej (poprzez instytucje państwowe, samorządowe, korporacyjne lub spółdzielcze).
Socjalizmem w szczególności określa się:
- Rodzaj ideologii politycznej, wywodzącej się z utopijnej filozofii politycznej rozwijanej w latach 30. i 40. XIX wiekuXVIII wiek XIX wiek XX wiek Lata 1800-1809 Lata 1810-1819 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more] we Francji Francja, Republika Francuska (France, République Française) - państwo położone w Europie zachodniej, członek Unii Europejskiej. Graniczy z Hiszpanią, Andorą, Monako, Włochami, Szwajcarią, Niemcami, Luksemburgiem i Belgią....
[click for more] (np. Saint-Simon, Pierre Leroux) i Anglii (Charles FourierCharles Fourier (ur. 7 kwietnia 1772, zm. 10 października 1837) – francuski socjalista utopijny. Pochodził z kupieckiej rodziny francuskiej. W czasie rewolucji francuskiej cudem uniknął gilotyny. Wkrótce potem zaczął tworzyć własną koncepcję budowy nowego, szczęśliwego świata, którą rozbudowywał do końca życia. W 1808 roku wydał dzieło pt. Teoria czterech mechanizmów i przeznaczeń ogólnych, prospekt i ogłoszenie odkrycia. Ogłaszał w gazetach, że ma receptę na zbawienie świata...
[click for more], Robert OwenRobert Owen (ur. 14 maja 1771 w Newtown, Montgomeryshire - zm. 17 listopada 1858) - walijski działacz socjalistyczny, pionier ruchu spółdzielczego. Odrzucał własność prywatną. Uważał, że robotnicy z danego terenu powinni łączyć się w organizacje związkowe bądź spółdzielcze i w ich ramach rozdysponowywać między siebie owoce swej pracy. Znana jest również jego działalność filantropijna - w zorganizowanej przez siebie kolonii robotniczej uzwględniał potrzeby dzieci robotników i za...
[click for more]). Celem socjalistów było zbudowanie społeczeństwa bez ubóstwa, gdzie siły rynkowe nie są głównym mechanizmem podziału bogactwa oraz w którym funkcjonowanie społeczeństwa opiera się na wspólnej własności, wzajemnej współpracy i altruizmie. Teoretykami socjalizmu połowy XIX w. byli: Karol MarksKarol Marks (niem. Karl Heinrich Marx) (ur. 5 maja 1818 r. w Trewirze, w Prusach - zm. 14 marca 1883 r. w Londynie) - filozof i ekonomista niemiecki. Pochodził z zeświecczonej rodziny żydowskiej, która wydała w przeszłości wielu wybitnych rabinów. Jego ojciec, by uniknąć ograniczeń ustawy uniemożliwiającej Żydom dostęp do stanowisk prawniczych i lekarskich przeszedł z całą rodziną na luteranizm....
[click for more], Fryderyk EngelsFryderyk Engels, Friedrich Engels, (ur. 28 listopada 1820, Barmen - zm. 5 sierpnia 1895, Londyn) - niemiecki filozof i ideolog komunizmu, jeden z organizatorów i przywódców I i II Międzynarodówki....
[click for more], Pierre ProudhonPierre Joseph Proudhon (urodzony 15 stycznia 1809 w Besançon - zmarł 19 stycznia 1865 w Passy), socjalista francuski, ekonomista, socjolog i dziennikarz....
[click for more] i Michał Bakunin twórcy marksizmuMaterializm dialektyczny - kierunek filozoficzny zapoczątkowany w drugiej połowie XIX wieku przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa, a następnie rozwinięty przez Lenina....
[click for more] i anarchizmuAnarchizm - (gr. anarchia - brak władzy, bezrząd) ideologia i ruch polityczny postulujące zniesienie wszelkich form władzy. Klasyczny anarchizm ukształtował się w XIX wieku wokół poglądów kilku myślicieli europejskich. Za pierwszego nowożytnego myśliciela wolnościowego uważa się Williama Godwina. Pierwszym człowiekiem, który określał się mianem anarchisty i jest autorem samej definicji, jest Pierre Joseph Proudhon....
[click for more] i anarchosyndykalizmuAnarchosyndykalizm to doktryna polityczna stworzona przez Fernand Pelloutier. AnarchoSyndykaliści uważają, tak jak wszyscy anarchiści, iż możliwe jest życie bez państwa....
[click for more]. Wkrótce na gruncie marksistowskiej wersji socjalizmu powstała totalitarna ideologia komunistycznaKomunizm (łac. communis - wspólny, powszechny) - ruch społeczno-polityczny dążący do przebudowy społeczeństwa w myśl zasad ideologii komunistycznej. Współcześnie jest to rewolucyjny kierunek oparty na teorii marksizmu i leninizmu...
[click for more] oraz demokratyczna ideologia socjaldemokratycznaSocjaldemokracja, ruch społeczny zapoczątkowany przez robotników zmierzający początkowo do zastąpienia kapitalizmu socjalizmem, a następnie do uspołecznienia gospodarki rynkowej i zmniejszenia nierówności społecznych....
[click for more]. Ideologia socjalistyczna była także łączona z nacjonalizmemNacjonalizm - postawa społeczno-polityczna uznająca interes własnego narodu za najważniejszy. Ideologia ta uznaje państwo narodowe za najwłaściwszą formę organizacji społeczności złączonej wspólnotą pochodzenia, języka, historii i kultury. Skrajną formą nacjonalizmu jest szowinizm....
[click for more] (nazizmNarodowy socjalizm (niem. Nazionalsozialismus), zwany również nazizmem (niem. Nazi) i hitleryzmem (od nazwiska Adolfa Hitlera), to totalitarna ideologia NSDAP obowiązująca w Niemczech w czasie panowania tej partii 1933-1945. Głównymi ideologami narodowego socjalizmu był Hitler (Mein Kampf), a także Alfred Rosenberg i Joseph Goebbels....
[click for more]), chrześcijaństwem , islamemIslam (arab. الإسلام) — religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców. Szacuje się, że obecnie 1,2 miliarda ludzi (około 20% ludności świata) to wyznawcy islamu - głównie w Azji i Afryce....
[click for more] etc.
- Ruch polityczny inspirowany ideologiami socjalistycznymi i partie polityczne określające się jako socjalistyczne. Partie te zostały zjednoczone w 1864 roku w ramach I Międzynarodówki (Międzynarodowego Stowarzyszenia Robotniczego). Później ruch socjalistyczny podlegał podziałom z powodu sporów ideologicznych, stosunku do ZSRR, taktyki działania. Główne siły w ruchu socjalistycznym XX wiekuXIX wiek XX wiek XXI wiek Lata 1900-1909 Lata 1910-1919 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more] to:
- socjaldemokracja - partie socjaldemokratyczne realizowały interwencjonizm państwowy w ramach gospodarki rynkowej; dużą wagę przywiązywały do demokracji, oraz polityki laickiej, upowszechnienia oświaty, pokojowej polityki międzynarodowej. Obecnie dużą rolę odgrywają w krajach europejskichEuropa (gr. i łac. Europa, może związane z gr. europos, 'łagodnie wznoszący się', względnie od asyr. ereb 'zachód') – część świata (a według niektórych kontynent), która rozciąga się od Oceanu Atlantyckiego na zachodzie, do gór Ural włącznie na wschodzie, oraz od Morza Śródziemnego, Morza Czarnego i obniżenia Kumsko-Manyckiego na południu do Morza Arktycznego na północy. Dokładny przebieg wschodniej granicy geograficznej przedstawiony jest w haśle granica Europa-Azja....
[click for more], także w Kanadzie, Australii, Ameryce Łacińskiej, m.in SPD w Niemczech, Partia Pracy w Wielkiej Brytanii, Partia Pracy w Holandii.
- demokratyczni socjaliści - partie na lewo od socjaldemokracji, krytykujące zarówno przesuwanie się w stronę centrum sceny politycznej głównych partii socjaldemokratycznych, jak i odcinające się od antydemokratycznego leninizmu. Najsilniejsze w Europie i Ameryce Południowej, m.in. Partia Lewicy w Szwecji, Socjalistyczna Partia Ludowa w Danii, Partia Lewicy w Niemczech, Blok Lewicy w Portugalii.
- komunizm - partie komunistyczne wyznawały ideologię określaną jako marksizm-leninizm; ich program przewidywał budowę państwa o gospodarce planowej, najczęściej totalitarnego. Ruch komunistyczny uległ dalszym podziałom (trockizmTrockizm - nazwa koncepcji ideologiczno-politycznej głoszonej przez Lwa Trockiego, powstała w ZSRR w toku sporu o taktykę partii bolszewickiej i światowego ruchu komunistycznego. Jednym z podstawowych elementów trockizmu jest teoria permanentnej rewolucji swego czasu przeciwstawiana stalinowskiej koncepcji "budowy socjalizmu w jednym kraju". Teoria rewolucji permanentnej opiera się na marksistowskim założeniu, że budowa socjalizmu, a wcześniej dyktatury proletariatu musi mieć charakter międzynar...
[click for more], maoizm, eurokomunizm). Pod koniec XX wieku i na początku XXI wiek...
[click for more] w obliczu fiaska komunizmu sowieckiego wiele partii komunistycznych przyjęło program socjaldemokratyczny.
- W marksizmie, typ państwa i społeczeństwa, w który przekształca się kapitalizm i który poprzedza komunizm: jego cechą konstytutywną jest zasada "od każdego według jego zdolności, każdemu według jego pracy". Państwa rządzone przez partie komunistyczne oficjalnie określały się jako "socjalistyczne", chociaż socjaldemokraci uważali to określenie za nieadekwatne.
- Jako "socjalistyczną" określano także gospodarkę planową, a także politykę gospodarczą zwiększającą równość ekonomiczną kosztem wolności gospodarczej. Narzędziami takiej polityki były:
- redystrybucja dochodu narodowego (progresywne podatki, dotacje do towarów i usług);
- reglamentacja towarów i usług;
- nacjonalizacja (najczęściej upaństwowienie) środków produkcji, także wspieranie spółdzielczości.
|