Sandomierz – miasto w województwie świętokrzyskim nad rzeką Wisłą. Położone na kilku wzgórzach, na krawędzi Wyżyny Sandomierskiej.
Historia
Sandomierz jest położony na terenach zamieszkałych przez słowiańskie plemię Lędziców. Osada – w XIX wiek X wiek XI wiek Lata 901-909 Lata 910-919 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more] na terenie wzgórza zamkowego, od XI wiekuX wiek XI wiek XII wiek Lata 1001-1009 Lata 1010-1019 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more] gród, siedziba książęca. Obok zbudowanego później Domu Długosza, powstał w sąsiedztwie drugi gród, który dał początek miastu. Dzięki położeniu nad Wisłą, w miejscu przeprawy szlaku handlowego z Europy Zachodniej na Ruś, Sandomierz szybko zyskiwał na znaczeniu. W okresie rozbicia dzielnicowego był stolicą księstwa sandomierskiego.
Pierwszym władcą (w okresie od 1146 do 1166...
[click for more]) był Henryk Sandomierski, syn Bolesława Krzywoustego. Prawa miejskie Sandomierzowi nadał w 1227...
[click for more] r. Leszek Biały. Po zniszczeniach w czasie najazdów tatarskich, ponowna lokacja w 1286 r. nadana przez Leszka CzarnegoLeszek (II) Czarny (urodzony ok. 1241 roku - zmarł 30 września 1288 roku), książę sieradzki od 1261 roku, łęczycki od 1267 roku, książę inowrocławski w latach 1273-1278, krakowski i sandomierski od 1279 roku....
[click for more]. Ponownie handel odegrał ważną rolę w rozwoju miasta w XV wiekuXIV wiek XV wiek XVI wiek Lata 1400-1409 Lata 1410-1419 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more] (Sandomierz leżał na trasie drogi wiślanej związanej z handlem zbożem). XVI – XVII wiekXVI wiek XVII wiek XVIII wiek Lata 1600-1609 Lata 1610-1619 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more] to okres częstych pobytów dworu i króla w Sandomierzu, czas zjazdów szlacheckich.
W 1570...
[click for more] r. miał miejsce zjazd różnowierców, w wyniku którego doszło do „zgody sandomierskiej” – porozumienia w obronie przed kontrreformacją. Okres wojen szwedzkich to ponowny upadek miasta spowodowany zniszczeniami.
Pierwsze klasztory
Lokacje pierwszych klasztorów na Ziemi Sandomierskiej:
- 1185 r. – opactwo CystersówCystersi (łac. Cistercenses) - pełna łacińska nazwa Ordo Cisterciensis (OCist) - zakon katolicki, wywodzący się z benedyktynów i posługujący się regułą benedyktyńską, założony w 1098 przez św. Roberta z Molesme, pierwszego opata z Citeaux we Francji. Nazwa zakonu pochodzi od łacińskiej nazwy tego właśnie miejsca (Cistertium). Noszą biały habit z czarnym szkaplerzem przepasanym płóciennym pasem. Zakon wydał około 850 świętych i błogosławionych (najbardziej znanym był św. Bern...
[click for more], założone przez św. Bernarda z ClairvauxBernard z Clairvaux (1091-1153) - święty, od 1115 opat klasztoru Clairvaux, filozof, uczony, wpływowy teolog XII wieku. Odgrywał dużą rolę polityczną, był propagatorem II krucjaty....
[click for more] w Koprzywnicy
- 1226 r. – klasztor dominikański
- 1246...
[click for more] r. – klasztor Klarysek
Zabytki
Brama Opatowska
Brama Opatowska – gotycka brama wjazdowa do miasta z XIV wiekuXIII wiek XIV wiek XV wiek Lata 1300-1309 Lata 1310-1319 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more], zwieńczona renesansową attyką...
[click for more]. Fundowana przez króla Kazimierza WielkiegoKazimierz Wielki lub Kazimierz III Wielki (ur. 30 kwietnia 1310, zm. 5 listopada 1370) – król Polski od 1333 r., ostatni z dynastii Piastów, na polskim tronie, syn Władysława Łokietka i Jadwigi, córki Bolesława Pobożnego....
[click for more], jedyna zachowana. Do Sandomierza prowadziły cztery bramy w murach obronnych: Opatowska, Zawichowska, Lubelska, KrakowskaBrama Krakowska (521.3) – makroregion fizycznogeograficzny w południowej Polsce, w obrębie tektonicznych obniżeń Północnego Podkarpacia, sąsiadujący od zachodu z Kotliną Oświęcimską, od wschodu zaś z Kotliną Sandomierską; na południu z progiem Pogórza Wielickiego i na północy z Garbem Tenczyńskim (częścią Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej)....
[click for more] oraz dwie furty (zachowała się jedna – Dominikańska, nazywana Igielnym Uchem).
Stare Miasto
Zespół architektoniczno-krajobrazowy Starego Miasta – zachowany układ urbanistyczny miasta z drugiej połowy XIV wieku.
Ratusz
Ratusz i kamienice – gotycki, z XIV wieku. zbudowany na planie kwadratu z ośmioboczną wieżą. W XVI wiekuXV wiek XVI wiek XVII wiek Lata 1500-1509 Lata 1510-1519 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more] rozbudowany (w planie do prostokąta), całość został zwieńczona attyką. Istniejąca obecnie wieża został postawiona w XVII wieku. Wokół Starego Rynku zachowane renesansowe kamienice.
Kamienica Oleśnickich
W kamienicy Oleśnickich znajduje się wejście do udostępnionych do zwiedzania podziemnych korytarzy służących dawniej jako magazyny kupieckie. Powstały one w okresie od [XIII wiek|XIII]] do XVI wieku przez wydrążenie w lessowych pokładach komór i korytarzy pod budynkami, placem Starego Rynku. Głębokość lochów dochodziła nawet do 15 m. Kopane były bez żadnych zabezpieczeń ścian i stropów.
W XX wieku, przez przenikanie wody do pokładów lessu, stały się zagrożeniem dla sandomierskiej starówki. (Less w kontakcie z wodą traci wytrzymałość, powodując obsuwanie się ścian lochów i zapadanie stropów). W latach 1964 – 1977...
[click for more] zostały przeprowadzone prace zabezpieczające, po wykonaniu ich udostępniono trasę do zwiedzania. Z lochami związana jest legenda o Halinie Krępiance, która przechytrzyła Tatarów w czasie najazdu w XIII wiekuXII wiek XIII wiek XIV wiek Lata 1201-1209 Lata 1210-1219 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more].
Kościoły
- Zespół podominikański kościoła św. Jakuba – zbudowany w latach 1226 – 1250 z fundacji Iwa Odrowąża. Trójnawowy, bazylikowyBazylika (od greckiego βασιλικός królewski) – pierwotnie budowla w starożytnej Grecji w której urzędowali archontowie. Następnie w starożytnym Rzymie hala targowo-sądownicza na głównym rynku (forum)....
[click for more] z późnoromańskim ceglanym portalem
- Kościół św. Ducha – gotycki, z XIV wieku
- Synagoga z przełomu XVII i XVIII wiekuXVII wiek XVIII wiek XIX wiek Lata 1700-1709 Lata 1710-1719 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more]
- Pałac biskupów Sandomierskich – klasycystycznyKlasycyzm (z łac. classicus - doskonały) - styl w muzyce, sztuce, literaturze i architekturze odwołujący się się do osiągnięć starożytności greckiej i rzymskiej. W Europie tzw. "powrót do źródeł" (klasycznych) pojawił się już w renesansie, a następnie występował równolegle do baroku, czyli od XVII wieku do końca wieku XVIII, w niektórych krajach trwał do lat 30. następnego stulecia, a nawet dłużej. Zmodyfikowany klasycyzm przeradzał się czasem w eklektyzm końca XIX wieku. Klas...
[click for more] obiekt z XIX wiekuXVIII wiek XIX wiek XX wiek Lata 1800-1809 Lata 1810-1819 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more]
- Katedra – gotycki, halowy kościół przekryty sklepieniamiSklepienie...
[click for more] krzyżowo-żebrowymi, wewnątrz zachowane polichromiePolichromia - wielobarwna ozdoba malarska ścian, sufitów, podniebienia sklepień, rzeźb stosowana do dekoracji wewnętrznych i zewnętrznych. Polichromie wykonywano nie tylko na materiałach kamiennych i tynkach ale także na drewnie, wewnątrz i na zewnątrz pomieszczeń w budownictwie sakralnym i świeckim....
[click for more] z 1421 roku
- kościół św. Pawła z XV wieku
- kościół św. Michała z XVII wieku
- kościół św. Józefa z XVII wieku
Inne
- Collegium Gostomianum – jedna z najstarszych szkół średnich w Polsce, najstarsze skrzydło wybudowano w 1602...
[click for more] roku
- Dom Długosza – budynek wzniesiony z fundacji Jana Długosza w 1476 roku, obecnie mieści się w nim Muzeum Diecezjalne
- spichlerz z 1696...
[click for more] roku
- zamek z XIV wieku, przebudowany w roku 1525, zniszczony podczas potopu szwedzkiegoMianem potop szwedzki określa się szwedzki najazd na Polskę w 1655 roku w czasie II wojny północnej (1655-1660). Po europejskiej wojnie trzydziestoletniej Szwecja usadowiła się mocno na południowych wybrzeżach Bałtyku, miała wielkie bezczynne armie i puste kasy królewskie. Sprawą zasadniczą dla Szwedów stało się więc uruchomienie tychże armii, celem zdobycia łupów na żołd dla nich. Takim łatwym łupem wydawała się być Rzeczpospolita, wyczerpana po wojnach z Kozakami Chmielnickiego...
[click for more] w 1656, zachowane skrzydło zachodnie
Inne atrakcje
Znani sandomierzanie
- Sebastian PetrycySebastian Petrycy z Pilzna (ur. 1554, zm. 1626), wybitny lekarz, filozof, tłumacz. W latach 1608–1615 wykładał medycynę w Akademii Krakowskiej. Zasłynął m.in. adaptacją pism Arystotelesa Rzeczpospolita Polska sposobem Arystotelesowym ułożona. Jeden z twórców polskiej terminologii filozoficznej; zajmuje jedno z ważniejszych miejsc w historii polskiej filozofii. Zwolennik umiarkowanego racjonalizmu i empiryzmu; nauczyciel i lekarz praktyk....
[click for more] z Pilzna – lekarz i tłumacz dzieł Arystotelesa
- Stanisław Bartolon Starszy – lekarz
- Marcin z Urzędowa – autor pierwszego słownika botanicznego
- Mikołaj Gomółka – kompozytor epoki renesansu, autor Melodii na Psałterz Polski do słów Jana KochanowskiegoJan Kochanowski, herbu Korwin (urodzony w roku 1530 w Sycynie koło Radomia, zmarł w roku 1584 w Lublinie), wybitny poeta staropolski....
[click for more]
Edukacja
Sandomierz jako garnizon wojskowy
Jednostki stacjonujące przed 1939
Jednostki stacjonujące po 1945 (rozwiązane)
Jednostki stacjonujące po 1945
Zobacz też
Linki zewnętrzne