Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза - КпСС), ostatnia nazwa partii komunistycznej (monopartia), rządzącej w Rosji i ZSRRZSRR - skrót nazwy: Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ros. Союз Советских Социалистических еспублик - CCCP, alternatywnie: Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich - ZSRS, w skrócie Związek Radziecki lub Związek Sowiecki) - państwo komunistyczne w Europie wschodniej i północnej oraz północnej i środkowej Azji. Obejmowało obszar od Morza Bałtyckiego i Czarnego do Pacyfiku. Państwo to istniało od 30 grudnia 1922 do 8 grudnia 1991....
[click for more] od 1917...
[click for more] do 1991 roku. Partia powstała - pod nazwą Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików) SDPRR(b) - jako odłam socjaldemokracji rosyjskiej SDPRRSDPRR - Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji lub RSDPR - Rosyjska Socjal-Demokratyczna Partia Robotnicza (ros. СД П - оссийская социал-демократическая рабочая партия), to rosyjska partia, poprzednik partii komunistycznej KPZR....
[click for more] na jej II Zjeździe w 1903...
[click for more], na którym zwolennicy Lenina uzyskali większość; pozostali delegaci dali początek partii mienszewików. Bolszewicy głosili hasła rewolucjiRewolucja to proces gwałtownych przemian zachodzących w społeczeństwie. Rewolucje społeczne to stosunkowo szybki proces przechodzenia państwa z jednej formy społeczno-ekonomicznej w drugą. Gdy władze państwowe nie są w stanie dostosować się do nich, dochodzi do rewolucji politycznej. Rewolucje polityczne stanowią punkt kulminacyjny rewolucji społecznych i są od nich o wiele gwałtowniejsze. Jeśli są udane prowadzą do zmiany typu państwa oraz przejścia władzy z rąk jednej grupy społec...
[click for more] socjalnej oraz obalenia caratuCarat - absolutystyczny ustrój polityczny w Rosji. Carat krystalizował się w XVI wieku i trwał do roku 1917. Istotą caratu było sprawowanie władzy absolutnej przez cara, a szczyt hierarchii aparatu urzędniczego stanowili arystokraci promowani przez panującego....
[click for more] i wprowadzenia demokratycznej republiki...
[click for more]. Wzięli udział w Rewolucji 1905 rokuRewolucja rosyjska 1905 roku była na ogólnokrajowym spontanicznym zrywem skierowanym zarówno przeciw rządowi, jak i przeciw przemocy państwa wobec obywateli. Uważa się, że był to początek zmian ustrojowych w Rosji, prowadzający do rewolucji 1917....
[click for more], której upadek osłabił działalność partii i zmusił najwybitniejszych działaczy (Lenin, Grigorij Zinowiew) do emigracji. Podczas I wojny światowej zajęli antywojenne stanowisko, szukając poparcia u pacyfistycznie nastawionych socjaldemokratów europejskich (Konferencja Zimmerwaldzka).
Po rewolucji lutowej...
[click for more] w Rosji uzyskała możliwość legalnego działania. Nie zrezygnując z propagandy antywojennej umacniała swoje pozycje wśród robotników oraz żołnierzy frontowych (korzystając z wsparcia niemieckiego). Była organizatorem i główną siłą sprawczą rewolucji październikowej. Po krótkim okresie koalicji z partią lewicowych socjalistów-rewolucjonistów (eserów) zaprowadziła w Rosji rządy dyktatorskie i terrorystyczne (ustrój ten określano jako dyktatura proletariatu). W 1918...
[click for more] roku zmieniła nazwę na Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików) RKP(b), co symbolizowało zerwanie z socjaldemokracją i realizację radykalnego programu rewolucyjnych przekształceń - zbudowania bezklasowego (komunistycznego) społeczeństwa. RKP(b) i partie o podobnym programie utworzyły w 1919...
[click for more] roku Międzynarodówkę Komunistyczną, która istniała do 1943 roku.
Rewolucja odniosła połowiczny sukces: udało się ustanowić tzw. władzę radziecką na całym terytorium Rosji, Zakaukaziu i znacznych obszarach Ukrainy i Białorusi, stłumić wystąpienia "kontrrewolucyjne" (do których zaliczano wszelkie działania antyrządowe - stąd partią kontrrewolucyjną obwołano także niezgadzających się z terrorem mienszewików), zbudować siły zbrojne (Armia CzerwonaArmia Czerwona, ros. Красная Армия, pełna nazwa Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona (od 1946 Armia Sowiecka, stosowane również polskie tłumaczenie: Armia Radziecka). Siły zbrojne Związku Radzieckiego. 23 lutego 1918 roku dotychczasowe siły zbrojne Rosji Radzieckiej, zwane Gwardią Czerwoną, na mocy dekretu Rady Komisarzy Ludowych zostały przekształcone w Robotniczo-Chłopską Armię Czerwoną. Początkowo była to formacja ochotnicza, bez stopni i rang, a oficerowie przez krótki okres...
[click for more]), która zwyciężyła przeciwników nowej władzy ("biali") oraz wspierające je oddziały interwencyjne (Wojna domowa w Rosji). Jednocześnie program rozpętania rewolucji światowej i "wyzwolenia" Europy (wojna polsko-bolszewickaWojna polsko-bolszewicka (zwana również wojną polsko-rosyjską 1919-1921,wojną 1920 r., wojną bolszewicką i - niepoprawnie - wojną polsko-sowiecką) to określenie wojny pomiędzy nowo powstałą Drugą Rzecząpospolitą Polską a znajdującą się w środku wojny domowej bolszewicką Rosją, przekształcającą się w ZSRR....
[click for more]) poniósł fiasko, a eksperymenty ekonomiczne (komunizm wojenny...
[click for more]) doprowadził do załamania gospodarczego i klęski głodu w latach 1920...
[click for more]-1922...
[click for more], a także licznych powstań, co zmusiło władze do przywrócenia reglamentowanej gospodarki rynkowej (NEP) w 1921 roku. Partia w 1922 skonsolidowała swoją władzę tworząc z rządzonych przez siebie republik nowe państwo - ZSRR. W 1925 roku zmieniła nazwę na Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików) - WKP(b).
W latach 1917-1922 uformowała się swoista organizacja partii. Najwyższą władzę stanowił zjazd partii, który wybierał Komitet Centralny. Rozwiązywaniem bieżących politycznych zajmowało się Biuro Polityczne. W miarę jak partia zaczynała kontrolować coraz więcej aspektów działalności państwa, a także gospodarkę, coraz większego znaczenia nabierał aparat partyjny. Partia (de facto jej aparat) decydowała o rozmieszczeniu zaufanych ludzi na ważnych stanowiskach poprzez system "rekomendacji" (tzw. nomenklatura), kontrolowała Armię Czerwoną poprzez komisarzy (politruków), sprawowała nadzór nad tajną policją (CzeKa Czeka, CzK, WCzK (ros.: ЧК, ВЧК) - akronim nazwy radzieckiego ogranu czuwającego nad bezpieczeństwem państwa, odpowiedzialnego za represje w Rosji Sowieckiej w latach 1917 - 1922. Początkowo nosiła pełną nazwę Wsierossijska Czriezwyczajnaja Komissija po Bor'bie s Kontrriewolucyjej i Sabotażom (Wszechrosyjska Komisja Nadzwyczajna do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem), od sierpnia 1918 roku Wsierossijska Czriezwyczajnaja Komissja po Bor'bie s Kontrriewolucyjej, Spiekulacyjej i Priestupleniam...
[click for more]). W konsekwencji aparat uzyskał także kontrolę nad wyborem władz partyjnych i wewnątrzpartyjna demokracja przybrała fasadowy charakter. Do 1921 roku w partii istniały frakcje opozycyjne, jednak w obawie o jedność wprowadzono na X Zjeździe w 1921 roku zakaz działalności frakcyjnej. Uchwała ta następnie stała się podstawą do usuwania wszystkich niezgadzających się z "linią generalną", czyli polityką KC. Władzę aparatu umocniło wprowadzenie w 1922 stanowiska sekretarza generalnego KC RKP(b), którego funkcja początkowo była ograniczona do kierowania bieżącą pracą pracowników aparatu obsługujących KC. Stanowisko to objął Józef Stalin.
Choroba i śmierć (21 stycznia21 stycznia jest 21. dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostało 344 (w latach przestępnych 345) dni. // ...
[click for more] 1924...
[click for more])niekwestiowanego przywódcy partii - Lenina spowodowały walkę o władzę w partii. Początkowo najbliżsi współpracownicy Lenina - Grigorij Zinowiew i Lew Kamieniew w sojuszu ze Stalinem usunęli uważanego za drugą osobę w partii Trockiego. Następnie Stalin usunął Zinowiewa i Kamieniewa w sojuszu ze zwolennikami NEPu - Nikołajem Bucharinem, Aleksiejem Rykowem i Michaiłem Tomskim. W 1929 sojusz ten upadł, a rządy przejęli zwolennicy Stalina, którzy podjęli decyzję dokończenia przekształceń rewolucyjnych: kolektywizacji rolnictwa, wprowadzeniu gospodarki planowej i uprzemysłowieniu kraju. Towarzyszyło temu przekształcenie ZSRR w państwo w pełni totalitarne, oparte o terror i pracę przymusową (GUŁAG), a także o propagandę wychwalająca Stalina i "generalną linię" partii.
Chociaż od XVII Zjazdu WKP(b) w 1934...
[click for more] (zwanego "zjazdem zwycięzców") niemożliwe była jakiekolwiek opozycja, a nawet krytyka, Stalin podejrzewał swoich współpracowników o złe zamiary. "Wielka czystka", którą zainicjowało tajemnicze morderstwo popularnego działacza Siergieja KirowaSiergiej Kirow - właściwie nazywał się Sergiej Kostrikow. Urodził się 1886 r. Brał udział w Wojnie Domowie w Rosji 1917-1920 r. Od 1930 r. członek Biura Politycznego KC Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (Bolszewików). W 1934 r. Podczas Zjazdu WKP(b) został za dzieła przywitany dłuzszymi niż Józef Stalin oklaskami. W kręgach partyjnych był on uważany za zdolnego Administratora (brał czynny udział w pierwszej pięciolatce) i dlatego uważano by on został pierwszym sekretarzem. Sam j...
[click for more] pochłonęła tysiące działaczy partyjnych: z początku dawnych zwolenników Trockiego, Zinowiewa i Kamieniewa (ich poglądy określano jako "odchylenie lewicowe"), następnie zwolenników Bucharina, Rykowa i Tomskiego (których poglądy określano jako "odchylenie prawicowe"), a na końcu zwolenników Stalina, których podejrzewano o nadmierną niezależność. Przez pewien czas głównym narzędziem władzy było NKWD, a miejsce dawnego aparatu zajęli młodzi karierowicze, w obawie o swoje życie ślepo posłusznych Stalinowi i nie wyznający żadnych przekonań.
Momentem zwrotnym w historii partii (w 1952...
[click for more] przemianowanej na Komunistyczną Partię Związku Radzieckiego - KPZR) była śmierć Stalina 5 marca5 marca jest 64. (w latach przestępnych 65.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 301 dni. // ...
[click for more] 1953...
[click for more] roku. W walce o władzę zwyciężył Nikita ChruszczowNikita Siergiejewicz Chruszczow, (Ники́та Серге́евич Хрущёв) (urodzony 17 kwietnia 1894 - zmarł 11 września 1971) - polityk radziecki, działacz partyjny i państwowy, I Sekretarz Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR) w latach 1953 - 1964 i premier ZSRR w latach 1958 - 1964....
[click for more], który objął nowy urząd pierwszego sekretarza KC, będącego faktycznym przywódcą partii i państwa. Postanowił on dokonać pewnej liberalizacji systemu ("odwilż"). Na XX zjeżdzie KPZR w 1956 roku wygłosił referat, określający rządy Stalina jako "kult jednostki", oskarżający go o odejście od "leninowskich norm" oraz rehabilitujący niektóre jego ofiary. Destalinizacja została zaakceptowana przez większą część aparatu, a próba obalenia Chruszczowa w 1957 roku przez stalinowców (Wiaczesława Mołotowa, Łazara Kaganowicza i Georgija MalenkowaGeorgij Maksymilianowicz Malenkow (Георгий Максимилианович Маленков) (ur. 8 stycznia 1902 w Orenburgu - zm. 14 stycznia 1988 w Moskwie) - radziecki działacz państwowy i partyjny. Jeden z najbliższych współpracowników Józefa Stalina, a po jego śmierci przez niespełna dwa lata (1953-1955) premier ZSRR i faktyczny przywódca tego państwa....
[click for more]) nie powiodła się. Jednak reformy nie poszły daleko, ponieważ realizowali je dawni pracownicy stalinowskiego aparatu (z którego zresztą wywodził się sam Chruszczow). Niektóre nieprzemyślane działania Chruszczowa (np. jego obietnica "zbudowania" komunizmu do 1980...
[click for more] roku) spowodowały utratę poparcia aparatu i obalenie w przewrocie pałacowym w 1964...
[click for more] roku.
Lata 1964-1985...
[click for more] określa się jako "okres zastoju". Nowy sekretarz generalny - Leonid Breżniew - zamierzał prowadzić wielkomocarstwową politykę, natomiast w ZSRR konserwować stworzony przez Stalina system polityczny i gospodarczy. Ten jednak szybko murszał, a ideologia partii (materializm dialektyczny) była coraz mniej atrakcyjna dla młodych ludzi. Partia mogła metodami policyjnymi prześladować opozycję demokratyczną ("dysydentów"), ale nie potrafiła przekonać do sensowności swojej polityki. W partii formowały się dwie opcje: "reformatorska", nawiązująca do idealizowanej opozycji "starych bolszewików" przeciwko rządom Stalina oraz "konserwatywna", dążąca do przywrócenia stalinowskichStalinizm to system polityczno-ekonomiczny, jaki powstał w ZSRR pod władzą Józefa Stalina. Początkiem tego systemu był komunizm wojenny wprowadzony jeszcze przez Lenina, opierający się na całkowitym scentralizowaniu wszelkich decyzji polityczno-ekonomicznych i "prawie rewolucyjnym", czyli ostrym terrorze wprowadzanym metodą ogłaszania "ukazów" i bezwględnego ich egzekwowania bez pośrednictwa normalnego systemu prawnego....
[click for more] metod sprawowania władzy oraz wprowadzenia w ideologii nacjonalistycznej nuty. Po śmierci Breżniewa, po krótkotrwałych rządach Jurija Andropowa i Konstantina CzernienkiKonstantin Ustinowicz Czernienko (Константин Устинович Черненко) (24 września 1911 we wsi Bolszaja Tieś, Kraj Krasnojarski - 10 marca 1985 w Moskwie), działacz partyjny i państwowy ZSRR....
[click for more] do władzy w 1985 doszedł umiarkowany zwolennik reformowania systemu - Michaił Gorbaczow.
Rządy Gorbaczowa (pierestrojkaPieriestrojka (ros. przebudowa) - potoczna nazwa procesu przekształceń systemu komunistycznego w ZSRR w latach 1985-1991. Początkowo pierestrojka wraz z hasłami głasnosti (ros. jawności) i uskorienia (ros. przyspieszenia) stanowiły symbol nowego kursu politycznego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR). Został on zapoczątkowany przez Michaiła Gorbaczowa w 1985 po objęciu przezeń stanowiska sekretarza generalnego Komitetu Centralnego KPZR. Podstawowe zasady pierestrojki określił Gor...
[click for more]) cechowało lawirowanie między "reformatorami", domagającymi się głębszych reform a "konserwatystami", żądającymi ich zaniechania. Wprowadzone przez Gorbaczowa reformy: zwłaszcza wprowadzenie "jawności" (głasnost' - ograniczenie cenzury) i elementów demokracji podważyło władzę KPZR. Społeczeństwo dowiedziało się o zbrodniach związanych z rządami bolszewików, także w czasach oficjalnie gloryfikowanego Lenina oraz zweryfikowało propagandowe tezy o wysokim poziomie życia w porównaniu z krajami zachodnimi. Niemożność znalezienia lekarstwa na pogłębiający się kryzys gospodarczy do reszty pogrzebała autorytet władz. Gorbaczow nie zadowolił żadnej z partyjnych frakcji: "reformatorzy" (Borys Jelcyn, Eduard SzewardnadzeEduard Szewardnadze (gruz. ედუა დ შევა დნაძე) (ur. 25 stycznia 1928) gruziński polityk, minister spraw zagranicznych ZSRR za rządów Michała Gorbaczowa (1985-1990), prezydent Gruzji od 1995 do 23 listopada 2003, gdy ustąpił po nieudanej próbie sfałszowania wyniku wyborów....
[click for more]) stopniowo opuścili partię, tworząc nowe polityczne organizacje; natomiast "konserwatyści" obwiniali go o upadek władzy i postanowili usunąć. Nieudany przewrót dokonany przez zastępującego Gorbaczowa Gienadija Janajewa 19 sierpnia 1991 roku przypieczętował utratę władzy przez KPZR. Decyzją parlamentu rosyjskiego z 28 sierpnia KPZR została zakazana, a jej majątek - zasekwestrowany. Później w wielu dawnych republikach ZSRR powstało wiele partii, uznających się za spadkobierców KPZR. Największą z nich jest reaktywowana w 1993...
[click for more] Komunistyczna Partia Federacji Rosyjskiej KPRF.
Zobacz też: Włodzimierz Lenin, stalinizm, ZSRR, Krótki kurs historii WKP(b), Hymn Partii Bolszewików