Definicja Pretor

*Cursus honorum*
suo anno	Nazwa urzędu
30 lat	KwestorKwestor (łac. Quaestor) w starożytnym Rzymie, w początkach republiki, urzędnik sprawujący funkcję sędziego śledczego oraz oskarżyciela publicznego w sprawach karnych. Później powierzono kwestorowi administrację skarbem publicznym, a funkcje sądownicze przeszły na edylów i trybunów. Początkowo kwestorów było dwóch, od 421 p.n.e. czterech, od 267 p.n.e. 8, od czasów Sulli 20, a Cezar zwiększył ich liczbę do 40. Odpowiedzialni byli za sprawy finansowe: nadzór nad kasą państwową, gro... [click for more]
36 lat	EdylEdyl (łac. aedilis – l.mn. aediles) – urzędnik w antycznym Rzymie w okresie republiki. Nazwa ‘edyl’ pochodzi od słowa aedes (świątynia) i wskazuje, że początkowo edylowie byli urzędnikami świątynnymi, a konkretnie związanymi z plebejską świątynią. W 367 roku p.n.e. utworzono dwóch patrycjuszowskich edylów kurulnych (aediles curules), wybieranych na komicjach trybusowych w liczbie dwóch na roczną kadencję. Edylowie kurulni uchodzili za wyższych rangą od swych plebejskich kolegó... [click for more]
39 lat	Pretor
42 lata	KonsulKonsul (łac. consul – l.mn. consules) – w starożytnym Rzymie, w okresie republiki był jednym z dwóch najwyższych rangą urzędników, wybieranych przez komicja centurialne na roczną kadencję.... [click for more]
Magistratury poza cursus honorum
Trybun
CenzorCenzor (censor – l.mn. censores) – urzędnik w republikańskim Rzymie wybierany wraz z kolegą (cenzorów było dwóch) na okres 18 miesięcy raz na 5 lat, przez komicja centurialne. Urząd cenzorów powołano w 443 r. p.n.e. i początkowo wybierano ich w nieregularnych odstępach, wynoszących od trzech do dwunastu lat.... [click for more]
DyktatorDyktator (Dictator) - w republice rzymskiej był to urzędnik nadzwyczajny (extraordinarii), któremu przyznawano na okres maksymalnie sześciu miesięcy władzę absolutną, aby zapobiegł nadzwyczajnym kryzysom (np. podczas ciężkiej wojny lub wewnętrznych rewolt). Wybór dyktatora należał początkowo do komicjów centurialnych. Później powoływany był on przez konsulów na polecenie senatu i był to jedyny urząd w republice rzymskiej na który mianowano, a nie wybierano. Dyktator powoływał dow�... [click for more]
Magister equitum
Pontifex MaximusPontifex Maximus (łac. pons, pontis - most; facio, facere, feci, factum - robić, budować; razem: budowniczy mostów [łac.] pontifex- kapłan) – najwyższy w hierarchii kapłan w cesarstwie rzymskim, zwierzchnik kolegium pontyfików. W cesarstwie rzymskim był nim cesarz, który pełnił swą sakralną funkcję podczas licznych świąt pogańskich.Tytuł ten wskzaywał także na opiekuńczą funkcję cesarza w stosunku do wszystkich religii w cesarstwie. Cesarz mógł, więc ustanawiać kapłanów i ka... [click for more]
Princeps senatus

Pretor (łac. praetor – l.mn. praetores) – wyższy urzędnik w antycznym Rzymie mający tzw. władzę mniejszą (imperiumImperium - współczesny termin pochodzi od łacińskiego imperium, który pierwotnie w czasach republikańskiego Rzymu, oznaczał zakres władzy, terminologicznie rozbitej na dwie podstawowe kategorie: imperium maius - zakres władzy większej, czyli wojskowej i religijnej, przysługującej konsulom i dyktatorowi (chociaż, ściślej rzecz biorąc, temu ostatniemu przysługiwało summum imperium - czyli największa niczym nieograniczona władza) oraz zakres władzy mniejszej (imperium minus), która przys�...
[click for more] minus). W czasie nieobecności konsulów, pretor (później dwóch) przejmował najwyższą władzę w mieście, mogąc nawet zwoływać posiedzenia senatu...
[click for more]. Zasadniczym jednak zadaniem pretorów było sądownictwo. Ważnym uprawnieniem pretora było wydawanie edyktów...
[click for more] (edykty pretorskie), w których ustalał on sposoby postępowania w sprawach niedostatecznie jasno uregulowanych przez ustawy (leges) czy prawo zwyczajowe...
[click for more]. Owe edykty odegrały ważną rolę w rozwoju prawodawstwa i były uwzględniane w późniejszych kodyfikacjach prawa rzymskiegoPoprzez termin prawo rzymskie rozumiemy zazwyczaj prawo starożytnego Rzymu, które rozwijało się od czasów prawa zwyczajowego (po raz pierwszy spisanego w ustawie XII tablic), aż do kodyfikacji Justyniana I Wielkiego (VI wiek n.e.)....
[click for more].

Do uprawnień pretora należało ponadto mianowanie prefektów (praefecti), którzy mieli władzę sądowniczą i porządkową w miastach italskich.

Oznakami władzy pretora było przysługujące mu krzesło kurulne i dwóch liktorów niosących fasces.

W okresie wczesnej republiki, był tylko jeden pretor określany jako praetor maximus o nie do końca dla nas jasnych kompetencjach. Od 366 ...
[click for more] lub 367 roku p.n.e. powołano urząd pretora miejskiego (praetor urbanus) w celu odciążenia konsulów od obowiązków jurysdykcyjnych i którego podstawowym zadaniem była właśnie jurysdykcja cywilna na terenie miasta Rzymu Rzym (wł. Roma) - stolica Włoch, miasto w środkowej części kraju w otoczeniu wzgórz, nad Tybrem, ośrodek administracyjny i polityczny (siedziba prezydenta, ministerstw i urzędów); stolica i główne miasto regionu administracyjno-historycznego Lacjum. Obszar administracyjny 1523 km2, liczba ludności 2,6 mln (zespół miejski 3,8 mln). Światowy ośrodek turystyczny z bardzo bogatymi zabytkami starożytności i średniowiecza (Koloseum, pałace, akwedukty, fontanny i inne budowle), niezwykle bogat...
[click for more]. Pretor ten był wybierany tylko spośród patrycjuszy a od tego właśnie roku plebejuszeW starożytnym Rzymie plebejusze to warstwa społeczna, prawdopodobnie wywodząca się od ludów pobliskich, podbitych terenów lub osiedlających się w Rzymie. Plebejusze byli wolni, lecz (do pewnego momentu) nie mieli praw obywatelskich. Między plebejuszami a patrycjuszami trwały walki o dostęp do ziemi (VI-III wiek p.n.e)....
[click for more] uzyskali pełny dostep do konsulatu. Dlatego patrycjusze przeforsowali odebranie władzy sądowniczej konsulowi. Od 242 r.p.n.e. ...
[click for more] istniał pretor do spraw cudzoziemców (praetor peregrinus), zajmujący się sprawami związanymi z coraz liczniej napływającymi do Rzymu cudzoziemcami. W 227 r. p.n.e., po przyłączeniu Sycylii i Sardynii jako prowincji, powołano do ich zarządzania dodatkowo 2 pretorów. Po reformach SulliLucjusz Korneliusz Sulla (urodził się 138 p.n.e. - zmarł w 78 p.n.e.) rzymski polityk i dowódca wojskowy. Pochodził z rodziny patrycjuszy. W 107 p.n.e. został mianowany kwestorem przez trybuna Gajusza Mariusza. Brał udział w wyprawie Mariusza przeciwko Numidyjczykom, gdzie wyróżnił się wzięciem do niewoli króla numidyjskiego Jugurty, tym samym kończąc wojnę. Następnie brał udział w walkach z germańskimi plemionami Cymbrów i Teutonów w latach 105-101 p.n.e. W 93 p.n.e. otrzymał stanow...
[click for more] liczba pretorów wzrosła do 8, w czasach Cezara do 16, a za cesarza Klaudiusza do 18.

Nowe urzędy pretorskie, jakie powstawały od czasów Sulli miały z reguły szczególne kompetencje, czyli byli to urzędnicy jurysdykcyjni do konkretnych spraw: praetor de liberalibus causis, praetor fideicommisarius, praetor fiscalis, praetor hastarius, praetor tutelaris, praetor aerarii.

W okresie republiki pretorzy byli wybierani przez komicja centurialne na jeden rok. Po utworzeniu cesarstwa, za pryncypatu, pretorzy utrzymali swe uprawnienia w jurysdykcji cywilnej i karnej, ale już w czasach dominatu...
[click for more] nie odgrywali większej roli.

Kategorie stron: Starożytny Rzym