Liryka - jeden z trzech głównych rodzajów literackich
(obok dramatu i epikiEpika jest jednym z trzech podstawowych rodzajów literackich (oprócz liryki i dramatu). Ukształtowała się z ustnych sag, podań, legend, mitów o przeszłości. Wyznacznikami epiki są: obecność narratora, który opowiada zdarzenia - jest on usytuowany na zewnątrz świata przedstawionego świat przedstawiony fabuła i akcja (układ przyczynowo-skutkowy zdarzeń) zapis prozą (wyjątki - epopeja "Pan Tadeusz", powieści poetyckie) Gatunki epickie:...
[click for more]). Obejmuje utwory,
których głównym przedmiotem przedstawienia są przeżycia wewnętrzne przekazywane za pośrednictwem wypowiedzi monologicznej,
odznaczającej się subiektywizmem, podporządkowanej funkcji ekspresywnej języka. Centralnym elementem utworu lirycznego jest tzw.
podmiot lirycznyPodmiot liryczny - termin z teorii literatury. W formach poetyckich, pisanych w pierwszej osobie, podmiot liryczny mówi o sobie "ja". Zazwyczaj nie występuje bezpośrednio w utworach poetyckich lecz istnieje w tle utworu, jako osoba przemawiająca bezpośrednio do czytelnika....
[click for more].
Główne gatunki liryki
- hymnHymn (z greckiego hymnos = pieśń pochwalna) - uroczysta i podniosła pieśń pochwalna o apostroficznym charakterze wypowiedzi, komponowana na cześć bóstwa, Boga, szczególnej osoby, wydarzenia,ojczyzny(kraju)a także idei.Znanym polskim hymnem jest "Hymn do miłości ojczyzny" stworzony przez Ignacego Krasickiego.Ma swoją odmianę liturgiczną śpiewaną w czasie nabożeństw. W szczególności rozbudowane są hymny protestanckie (pierwszy skomponowany przez Marcina Lutra)....
[click for more]
- oda
- pieśń
- elegiaElegia - utwór liryczny o treści poważnej, refleksyjny, utrzymany w tonie smutnego rozpamiętywania, rozważania lub skargi, dotyczący spraw osobistych lub problemów egzystencjonalnych (przemijanie, śmierć, miłość). Należy do najbardziej charakterystycznych form liryki bezpośredniej. W poezji starogreckiej, skąd wywodzi się ten gatunek, obowiązkowa była dla niego forma wierszowa dystychu elegijnego. Wyróżniamy także elegie miłosne (wyrażające cierpienia osoby nieszczęśliwie zakochane...
[click for more]
- trenTren - wierszowany utwór liryczny, wywodzący się z poezji starogreckiej - był blisko spokrewniony z elegią, a także epicedium; odmiana pieśni, rozpowszechniony w czasach antyku i Odrodzenia, jednak nie cieszył się w starożytności zbyt dużą popularnością zarówno w Rzymie, jak i w przylegających do niego prowincjach. Utwór ten był poświęcany zmarłej osobie i wyrażał żal oraz smutek z powodu jej odejścia, a także przedstawiał jej cnoty i zasługi. Tren ma charakter żałobny....
[click for more]
- fraszka
- sonetSonet, to kunsztowna kompozycja poetyckiego utworu literackiego, która złożona jest z 14 wersów zgrupowanych w dwóch czterowierszach, rymowanych zwykle abba abba i dwóch tercetach. Pierwsza zwrotka zwykle opisuje temat, druga odnosi go do podmiotu wiersza, a tercety zawierają refleksję na jego temat....
[click for more]
Podział ze względu na sposób wypowiedzi podmiotu lirycznego
- bezpośrednia - bezpośrednio, wprost w 1 os. lp., "ja" liryczne wyznaje swoje uczucia, przeżycia, myśli (np. elegia)
- pośrednia - podmiot liryczny jest bardziej ukryty, nie wyznaje wprost lecz wyraża swe myśli przez sytuacje, zdarzenia, opisy.
Utwory te mają charakter narracyjny lub dialogowy, stąd mamy kilka odmian tego rodzaju liryki:
- opisowa - uczucia podmiotu lirycznego wyrażone są przez opis np. krajobrazu, przedmiotu
- sytuacyjna (narracyjna) - w formie wypowiedzi dialogowych i narracyjnych podmiot liryczny prezentuje jakieś zdarzenie
(sytuację), w którym nie brał udziału; oprócz podmiotu lirycznego pojawia się bohater liryczny (np. sielankaSielanka - utwór poetycki, przedstawiający w sposób wyidealizowany uroki życia wiejskiego; idylla. przen. beztroskie, spokojne, pogodne życie, otoczenie pozwalające na takie życie, niczym nie zmącona miłość. Twórcą sielanki w był Teokryt (III w. p.n.e ). Polskimi przedstawicielami tego gatunku poetyckiego byli między innymi:...
[click for more])
- zwrotu do adresata (inaczej inwokacyjna) - podmiot liryczny jest wyraźnie obecny, ale swe myśli kieruje do konkretnego
adresata (człowieka, grupy ludzi, przedmiotu, zjawiska, abstrakcyjnego pojęcia). Zazwyczaj utwory w stylu podniosłym (np.
oda...
[click for more], list poetycki)
- podmiotu zbiorowego - podmiot liryczny to tzw. "my" liryczne - grupa wypowiadająca się w utworze, prezentująca swój zbiorowy
pogląd, myśli (np. hymny)
- osobista - bezpośrednie wyznania podmiotu lirycznego prezentują rozważania na temat myśli, uczuć poety, utożsamianego z
podmiotem lirycznym
- roli - podmiot liryczny nie jest utożsamiany z poetą, a treści mają charakter ogólny, uniwersalny
- maski - podmiot liryczny przyjmuje postać np.: rośliny, zwierzęcia, rzeczy, przypisując im np. swoje uczucia
Podział liryki ze względu na typy wyrażanych przeżyć (tematyka)
- miłosna - tematem utworów jest miłość, jej oblicza, formy
- refleksyjno-filozoficzna - rozważanie pojęć, uczuć w uogólniający sposób
- patriotyczno-obywatelska - naród, ojczyzna i cała sfera zagadnień z tym związanych
- agitacyjno-polityczna - teksty w formie manifestów nawołujących do popierania jakiejś idei lub czynu wielkiej rangi
- funeralna - upamiętnia zmarłą osobę, wyraża żal po jej śmierci
|