Planty krakowskie, Planty – parkPark - teren rekreacyjny, przeważnie z dużą ilością flory, w tym często zadrzewiony. W miastach ma charakter dużego, swobodnie ukształtowanego ogrodu z alejami spacerowymi. W XV - XVI wieku w Anglii, Francji i Włoszech oznaczał zwierzyniec - ogrodzone tereny leśne przeznaczone do polowań. W epoce baroku określenie park zaczęło odnosić się do ogrodów ozdobnych....
[click for more] miejski w Krakowie otaczający Stare Miasto, założony w latach 1822 – 1830. Powierzchnia 21 ha, obwód 4 km.
Historia powstania
Planty powstały na miejscu fortyfikacji otaczających miasto: murów obronnych oraz położonej na ich przedpolu fosy i wałów ziemnych. Był to grząski, zaniedbany teren pełniący rolę śmietniska i ujścia ścieków. W 1820 roku podjęto decyzję o utworzeniu „ogrodów miejskich” na miejscu wyburzonych na początku XIX w. murów (stąd nazwa Planty - od splantowania, czyli wyrównania rumowisk, a nie od plantacji, jak się powszechnie uważa). Głównym inicjatorem tej idei, twórcą pomiarów i planów był Feliks Radwański. Po jego śmierci w 1826 r., kierownictwo robót objął Florian Straszewski, który w 1830 r. założył fundację z przeznaczeniem na utrzymanie Plant.
Początkowe prace polegały na niwelacji terenu, zasypaniu fosy nawiezioną ziemią itp. W obrębie tworzonego parku pozostał BarbakanBarbakan - budowla obronna, służąca do zwiększenia ochrony bramy. Składał się z osłoniętego przejścia (tzw. szyi), która łączyła mur obronny z np.: basztą, wieżą, basteją, rondelą, tarasem, bastionem lub rawelinem. Barbakan rozpowszechnił się w średniowieczu i w różnych formach przetrwał do połowy XVIII w. Najstarszy zachowany barbakan w Europie pochodzi z I połowy XIII w. i znajduje się w Carcassonne we Francji. W Polsce zachowały się: barbakan w Krakowie (XV w.), w zamku bisk...
[click for more]. W kolejnym etapie przystąpiono do obsadzania terenu drzewami (głównie kasztanowce, także klony, lipy...
[click for more], jesionyJesion (Fraxinus) jest to rodzaj z rodziny oliwkowatych (Oleaceae), który obejmuje ok. 60 gatunków drzew i krzewów. Występuje w umiarkowanej strefie półkuli północnej. W Polsce w stanie naturalnym występuje jeden gatunek, jesion wyniosły (Fraxinus exelsior). Dorasta on do 40 m wysokości, występuje najczęściej w wilgotnych lasach łęgowych, w górach rośnie do 1000 m n.p.m. Jesiony uprawiane są także w parkach i ogrodach jako drzewa ozdobne....
[click for more], topole, pojedyncze egzemplarze drzew egzotycznych) i krzewamiKrzew - roślina wieloletnia o zdrewniałej łodydze, czasem także korzeniach, przekraczająca 0,5 metra wysokości. Krzewy mają pęd głowny krótki, z którego wyrastają równorzędne, rozgałęziające się pędy boczne. W przeciwieństwie do drzew u krzewów brak osi głównej, która u drzew przechodzi przez system pędowy. W rozwoju krzew powstaje przez rozwój pączków bocznych znajdujących sie u nasady pędu głównego, który zostaje szybko opanowany przez tworzące się liczne pędy boczne i ...
[click for more], zakładania trawnikówTrawnik (ang. lain) - zespół powiązanych ze sobą systemem korzeniowym sadzonek traw pospolitych, wykorzystywany w celach ozdobnych w parkach, ogrodach, przydomowych ogródkach itp., strzyżony systematycznie na niewielkiej wysokości w celu wytworzenia maksymalnej jednorodności i uniknięcia wytworzenia się kwiatostanów....
[click for more] i kwietników oraz wyznaczania alejek i placów zabaw. W późniejszych latach powstawały kioski, pawilon koncertowy i in. Prowadzono zwykłe prace pielęgnacyjne, zajmowali się nimi ogrodnicy zwani plantowymi. Planty stały się miejscem spacerów, spotkań towarzyskich, a nawet uroczystości narodowych. W 1880 r. zdecydowano o upiększeniu Plant pomnikami wybitnych Polaków. Podczas II wojny światowej doszło do znacznej dewastacji parku – wycięto krzewy i zdemontowano ogrodzenie. W okresie powojennym ograniczano się tylko do zapobiegania dalszej degradacji Plant. Decyzję o ich rewaloryzacji, według projektu prof. Janusza Bogdanowskiego, podjęto w 1989 r. Planty podzielono na 8 ogrodów: Wawel, Uniwersytet, Pałac Sztuki, Florianka, Barbakan, Dworzec, Gródek, Stradom. Przywrócono małą architekturę – stylowe lampy, ogrodzenia, ławki; za pomocą kamiennych murków zarysowano dawny przebieg murów obronnych oraz rozmieszczenie baszt i bram miejskich.
Pomniki na Plantach:
- Pomnik Harfiarza – dla uczczenia Bohdana Zaleskiego, 1886 r.
- Pomnik Jadwigi i Jagiełły, 1886
- Pomnik Lilii Wenedy – dla uczczenia Juliusza Słowackiego, 1885 r.
- Pomnik Artura Grottgera – 1901 r.
- Pomnik Mikołaja Kopernika – 1900 r., ustawiony na Plantach w 1953 r.
- późnobarokowa figura Matki Boskiej Łaskawej, przeniesiona tutaj podczas II wojny św.
- Pomnik Grażyny i Litawora – dla uczczenia Adama MickiewiczaAdam Bernard Mickiewicz (urodzony 24 grudnia 1798 w Zaosiu koło Nowogródka - zmarł 26 listopada 1855 w Konstantynopolu) - polski poeta, publicysta i działacz polityczny. Jeden z wielkich poetów polskiego romantyzmu....
[click for more], 1886 r.
- Popiersie Tadeusza Boya-Żeleńskiego – 1985 r.
- Pomnik płk. Narcyza Wiatra-Zawojnego – 1992 r.
- Pomnik Michała Bałuckiego – 1911 r.
- Pomnik Floriana Straszewskiego – 1874 r.
Pomniki nieistniejące:
- Pomnik Fryderyka ChopinaFryderyk Franciszek Chopin urodził się 1 marca (za mniej pewną datę uważa się obecnie 22 lutego) 1810 w Żelazowej Woli niedaleko Warszawy, zmarł 17 października w 1849 w Paryżu....
[click for more], ok. 1888, rozebrany w 1931 r. z powodu planów budowy okazalszego pomnika (uniemożliwionych przez wojnę),
- Pomnik ku czci żołnierzy radzieckich poległych podczas wyzwalania Krakowa w 1945 r., usunięty.
Zobacz też: PlantyPlanty (od słów „plantacja”, „plantowanie”) – rodzaj miejskich terenów zielonych: parku lub zieleńca zakładanego zazwyczaj na miejscu likwidowanych fortyfikacji miejskich: murów obronnych, wałów ziemnych, fos czy dawnego koryta rzecznego....
[click for more], Planty Dietlowskie.
Bibliografia
- Torowska Joanna, Planty krakowskie: przewodnik dla nauczycieli, Kraków 2003, ISBN 83-88618-39-3
Linki zewnętrzne