Konstytucja 3 maja (właściwie Ustawa Rządowa z dnia 3 maja) – uchwalona 3 maja 1791 roku ustawaUstawa to akt normatywny o charakterze powszechnie obowiązującym, najczęściej obecnie uchwalany przez parlament (w niektórych państwach zatwierdzany później przez organ władzy wykonawczej). W porządkach prawnych różnych państw występują ustawy: zasadnicze (konstytucje), organiczne i zwykłe....
[click for more] regulująca ustrój prawny Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Ponieważ trudno konkretnie stwierdzić co jest konstytucjąKonstytucja (od łac. constituo,-ere - urządzać, ustanawiać, regulować) - akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, który zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie....
[click for more] a co nią nie jest, istnieją sprzeczne informacje nt. kolejności ich powstawania. Powszechnie przyjmuje się, że Konstytucja 3 maja była pierwszą w Europie i drugą na świecie (po konstytucji amerykańskiej z 1787...
[click for more] r.) nowoczesną, spisaną konstytucją. Inne stanowiska uznają konstytucję korsykańskąKonstytucja Korsyki, konstytucja republiki powstałej w 1755 roku na Korsyce, uchwalona w tymże roku. Konstytucja obowiązująca do aneksji wyspy przez Francję w 1769 wprowadzała w krótkotrwałym państwie kosykańskich separatystów najbardziej demokratyczny i liberalny ustrój polityczny w ówczesnej Europie. Jednym z twórców konstytucji i przywódcą państwa był Pasquale Paoli....
[click for more] z 1755...
[click for more] r. za pierwszą na świecie, a tym samym amerykańską za drugą i polską za trzecią.
Geneza
Pracę nad ustawą rządową rozpoczął król Stanisław August Poniatowski wraz z kilkoma parlamentarzystami i intelektualistami, podczas Sejmu CzteroletniegoSejm Czteroletni (także Sejm Wielki) - Sejm zwołany w 1788 w Warszawie, mający na celu, w zamyśle organizatorów, przywrócenie pełnej suwerenności i przyśpieszenie rozwoju gospodarczego Rzeczypospolitej....
[click for more] w 1788...
[click for more] r. W pracach brali udział m.in. między innymi:
- Stanisław Małachowski – marszałek Sejmu
- Ignacy PotockiIgnacy Potocki (ur. 1750, zm. 1809), polityk polski. Był czołową postacią w polskim życiu publicznym w okresie panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, przywódcą stronnictwa reformatorskiego, współtwórcą Konstytucji 3 Maja. Pełnił m.in. funkcje marszałka Rady Nieustającej (1778-1780) i marszałka wielkiego litewskiego (1791-1793). Działał w Komisji Edukacji Narodowej.W drugiej połowie XIIIw. założył wraz z bratem Stanisławem Kostką-Potockim miejscowość Olesin....
[click for more]
- Hugo Kołłątaj
- Stanisław Staszic
- Scipione Piattoli
Konstytucję 3 maja uchwalono w najbardziej sprzyjających dla uchwalenia pierwszych dniach maja, gdyż większość posłów opozycji, sprzeciwiających się konstytucji, była jeszcze na urlopie wielkanocnym. Aby nic nie przeszkodziło w uchwaleniu ustawy, zdecydowano się złamać obowiązujący w Sejmie zwyczaj, który nakazywał wcześniejsze ogłoszenie projektu. Zlekceważono też konieczność przebywania na sali obrad minimum połowy posłów. Po siedmiogodzinnych obradach, ignorując protesty opozycji (m. in. posła Jana Suchorzewskiego, który groził że zabije własnego syna, jeśli konstytucja zostanie uchwalona), konstytucję przyjął Sejm, a następnie podpisał król Stanisław August Poniatowski.
Postanowienia Konstytucji 3 maja
Na mocy Konstytucji 3 maja:
- Katolicyzm ustanowiono religią panującą
- Ustanowiono wolność wyznania, choć apostazjaNazwa apostazja wywodzi się z języka greckiego i oznacza "oddalenie się". Odejście od wcześniej wyznawanej religii. Apostazja w chrześcijaństwie Można ją spotkać np. w Dziejach Apostolskich (Dz 5,37), gdzie przyjmuje znaczenie "powstania", "odejścia"....
[click for more], czyli odejście od katolicyzmu, było nadal przestępstwem
- Pozbawiono praw politycznych szlachtę gołotę, tzn. nie posiadającą dóbr ziemskich; szlachcie posesjonatom potwierdzono stare przywileje
- Na mieszczan rozciągnięto przywilej neminem captivabimus nisi iure victumNeminem captivabimus nisi iure victum (łac. nikogo nie uwięzimy bez wyroku sądowego) to zasada gwarantująca w I Rzeczypospolitej nietykalność osobistą, a więc zapewniająca, iż posiadający takie prawo nie zostanie uwięziony bez wyroku sądowego. Zasada ta została pierwotnie sformułowana w przywileju nadanym przez Władysława Jagiełłę w Brześciu Kujawskim 25 kwietnia 1425 roku, jednak nie wszedł on w życie. Ostatecznie wprowadzono ją przywilejami jedlneńskim z 4 marca 1430 roku i krakow...
[click for more]
- Wprowadzono trójpodział władzy
- Liczebność wojska miała zostać zwiększona do 100 tysięcy
- Tron polski miał być dziedziczny (dynastia WettinówWettynowie (Wettinowie) – dynastia niemiecka wywodząca się z dzisiejszej Saksonii-Anhaltu. Panowała w Miśni, Saksonii i księstwach Turyngii. Jej przedstawiciele zasiadali także na tronie w Warszawie (August II Mocny, August III Sas jako królowie Polski i wielcy książęta Litwy oraz Fryderyk August I jako książę warszawski). Boczną linią dynastii jest rodzina Koburgów, panująca w Wielkiej Brytanii (od 1917 r. pod nazwiskiem Windsor), Belgii, Bułgarii i Portugalii (pod nazwiskiem poprzednie...
[click for more] Saskich po śmierci Stanisława Augusta Poniatowskiego)
- Polska stała się monarchią konstytucyjną
- Zniesiono liberum veto, wolne elekcje...
[click for more], konfederacjeKonfederacja to związek państw (z bardzo ograniczoną władzą centralną), partia, związek, lub zrzeszenie utworzone przez grupę, albo miasta dla osiągnięcia określonych celów, mający istnieć do chwili osiągnięcia tego celu. W I Rzeczpospolitej, konfederacja oznaczała związek szlachty utworzony dla osiągnięcia określonych celów....
[click for more].
- Decyzje Sejmu miały być wiążące dla sejmików wojewódzkich
- Sejm składał się z dwóch izb – wybieranych na dwuletnią kadencję, a nie na 6 tygodni, przy czym Izba Poselska miała przewagę nad Senatem
- Stworzono tzw. Sejm Gotowy – posłowie, którzy w nim zasiadali byli wybierani co dwa lata i mogli być powołani na obrady Sejmu w każdej chwili.
- Co 25 lat od uchwalenia Ustawy Rządowej zbierać się miał Sejm Konstytucyjny, który mógł zmienić konstytucję.
- Władzę wykonawczą powierzono Straży Praw czyli rządowi, w której skład wchodzili król, prymas i pięciu ministrów wyznaczonych przez króla, którzy mu podlegali lecz których mógł usunąć tylko sejm, z dwóch sekretarzy (bez prawa głosu), z pełnoletniego następcy tronu (bez prawa głosu) i marszałka Sejmu (bez prawa głosu).
- Głową Straży Praw został nieodpowiedzialny politycznie ani konstytucyjnie król – jego decyzje, by weszły w życie, wymagały kontrasygnaty ministrów, którzy z kolei byli odpowiedzialni przed sejmem.
- Chłopi przeszli pod opiekę rządu.
Konstytucja faktycznie nie weszła w życie, została obalona przez konfederację targowicką popieraną przez RosjęFederacja Rosyjska ( оссийская Федерация, Rossijskaja Federacija), lub Rosja ( оссия, Rossija), państwo rozciągające się od wschodniej Europy poprzez północną część Azji aż po Ocean Spokojny. Rosja jest największym państwem na świecie, jej powierzchnia jest prawie dwa razy większa od Stanów Zjednoczonych czy Chin. Pod względem liczby ludności jednak zajmuje dopiero 7. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii i Pakistanie)...
[click for more] i Prusy.
Zobacz też
To jest tylko zalążek artykułu. Jeśli możesz, rozbuduj go.
