Kazimierz Wielki lub Kazimierz III Wielki (ur. 30 kwietnia Święta imieniny: Bartłomiej, Chwalisława, Eutropiusz, Jakub, Katarzyna, Lilla i Marian Demokratyczna Republika Konga - Dzień Edukacji Holandia - Urodziny Królowej Wietnam - Dzień Zwycięstwa Noc Walpurgii ...
[click for more] 1310...
[click for more], zm. 5 listopada 1370) – król PolskiPolska - państwo położone w środkowej części Europy nad Morzem Bałtyckim, należące do Unii Europejskiej oraz NATO. Graniczy z Niemcami, Czechami, Słowacją, Ukrainą, Białorusią, Litwą i Rosją....
[click for more] od 1333...
[click for more] r., ostatni z dynastii PiastówPiastowie byli pierwszą polską dynastią. Istnieją hipotezy, że nazwa piast była określeniem urzędu pełnionego, zapewne dziedzicznie, przez członków rodu – urzędu, do którego obowiązków należało opiekowanie się (piastowanie) potomstwem księcia czy też jego domem. Według legendy protoplasta dynastii, Piast, odsunął od rządów Popiela, władcę z poprzedniej, legendarnej dynastii Popielidów. Na prawdopodobieństwo tej hipotezy wskazuje historia frankońskich Karolingów, którzy odsu...
[click for more], na polskim tronie, syn Władysława Łokietka i Jadwigi, córki Bolesława Pobożnego.
Wywód rodowodowy
4. Kazimierz I KujawskiKazimierz I Kujawski (ur. ok. 1211, zm. 14 grudnia 1267) – książę kujawski od 1233, w wielkopolskim Lądzie w latach 1239-1261, w Wyszogrodzie od 1242, książę sieradzki w latach 1247-1261, książę łęczycki od 1247, książę dobrzyński 1248....
[click for more]
zm. 14 grudnia 1267...
[click for more] |
|
|
|
| |
|
2. Władysław Łokietek
zm. 2 marca2 marca jest 61. (w latach przestępnych 62.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 304 dni. // ...
[click for more] 1333 |
5. Eufrozyna Opolska...
[click for more]
zm. 4 listopada4 listopada jest 308. (w latach przestępnych 309.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 57 dni. // ...
[click for more] po 1291 |
|
|
|
|
| |
|
|
1. Kazimierz WielkiKazimierz Wielki lub Kazimierz III Wielki (ur. 30 kwietnia 1310, zm. 5 listopada 1370) – król Polski od 1333 r., ostatni z dynastii Piastów, na polskim tronie, syn Władysława Łokietka i Jadwigi, córki Bolesława Pobożnego....
[click for more]
zm. 5 listopada 1370 |
6. Bolesław Pobożny
zm. 13 lub 14 kwietnia 1279...
[click for more] |
|
|
| |
|
3. Jadwiga Kaliska
zm. 10 grudnia 1333 |
|
|
7. Jolenta Helena Węgierska
zm. 16 lub 17 czerwca17 czerwca jest 168. (w latach przestępnych 169.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 197 dni. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Bliźniąt....
[click for more] po 1304...
[click for more] |
|
|
|
| |
Żony i dzieci
1. Anna Aldona LitewskaAldona Anna Giedyminówna (ur. ok. 1310 - zm. 26 maja 1339), żona Kazimierza Wielkiego, królowa polska. Była córką wielkiego księcia litewskiego Giedymina i Jewny. Aldona po przybyciu do Polski przyjęła chrzest i imię Anna. 16 października 1325 w Krakowie miał miejsce ślub Aldony Anny z Kazimierzem III Wielkim. Po 1326 urodziła się im córka Elżbieta. Ponad miesiąc po śmierci Władysława I Łokietka - 25 kwietnia 1333 - Aldona Anna mimo sprzeciwu teściowej, Jadwigi Kaliskiej, koronowała ...
[click for more] (ur. 1309 lub 1310 - zm. 1339...
[click for more]), córka Giedymina
- córki: Elżbieta i Kunegunda
2. Adelajda Heska (ur.1324...
[click for more] - zm. ok. 1371), córka landgrafa heskiego Henryka Żelaznego
3. Jadwiga Żagańska (ur. ok. 1350...
[click for more] - zm. 1390), córka księcia żagańskiego Henryka V Żelaznego
- córki: Anna, Kunegunda, Jadwiga
Sytuacja przed objęciem tronu
Władysław Łokietek zmarł w 1333 roku. Państwo było nadal rozbite i zagrożone inwazją z zewnątrz. Składało się ono z dwóch nie spojonych prowincji – Małopolski i WielkopolskiWielkopolska - region geograficzny oraz kraina historyczna w zachodniej części Polski. Na terenie obecnej Wielkopolski znajdowało się w IX-X wieku terytorium plemienne Polan. Początkowo tereny te określano jako Polonia, po przyłączeniu do Polski dalszych terenów, w XIV-XV wieku utrwaliła się nazwa Polonia Maior (w odróżnieniu od Polonia Minor - Małopolski)....
[click for more]. W Ziemi Sieradzkiej rządził Przemysł, w Ziemi Łęczyckiej Władysław. Kujawy, Ziemia Dobrzyńska i Pomorze Gdańskie były w rękach Krzyżaków. Niemal cały Śląsk i Księstwo Płockie było w rękach LuksemburgówLuksemburgowie (czes. Lucemburkové) jest to dynastia niemiecka panująca od 1196 w hrabstwie Luksemburg, wywodząca się od Henryka II Wielkiego. W XIV wieku dzięki wyborowi Henryka VII na tron cesarski Luksemburgowie szybko zrobili wielką karierę zasiadając kolejno na tronach Czechach (1310), w Brandenburgii (1373-1415), na Węgrzech (1387) oraz w Rzeszy jako królowie Niemiec i cesarze rzymscy (z przerwami od 1308 do 1437)....
[click for more], inne księstwa mazowieckieMazowsze - kraina historyczna i region geograficzny położony w środkowym biegu Wisły oraz dorzeczu jej dopływów w centralnej oraz północno-wschodniej Polsce....
[click for more] nie uznawały zwierzchności Polski. W chwili śmierci ojca Kazimierz miał 22 lata. Koronował się niemal od razu (25. marca 1333 r.), jednak współcześni mu patrzyli z dystansem na poczynania nowego króla. Nie widziano w Kazimierzu wielkiego wojownika, jakim był Łokietek. Pogłębiała to wieść o tym, że Kazimierz zbiegł z pola bitwy po Płowcami. Dodatkowo wskazywano na zbytnie uzależnienie młodego władcy od kobiet. Mogło być to niebezpieczne, na co wskazywał dosyć niepewny historycznie incydent w czasie, gdy Kazimierz, jeszcze jako dyplomata, przebywał na Węgrzech. Podczas wizyty wpadła mu w oko dwórka królowej – Klara Zach. Próba jej zdobycia nie udała się, toteż z pomocą Kazimierzowi przyszła jego siostra. Przyszły król zamarkował przeziębienie, a królowa wraz z dwórkami zaczęła go odwiedzać. Pewnego razu wzięła królowa tylko Zachównę, którą po paru minutach zostawiła sam na sam z młodym królewiczem. Sytuację tę przyszły król polski oczywiście wykorzystał. Stary Zach – magnat węgierski dowiedziawszy się o tym wpadł w szał – jednak Kazimierz już odjechał. Mszcząc się wpadł do komnat AndegawenówAndegawenowie (fr. Anjou, wł. Angió) – dynastia francuska, młodsza gałąź dynastii Kapetyngów, panująca m.in. w: Neapolu 1266–1435 Węgrzech 1308–1395 Polsce 1370–1399 Anglii (Plantageneci) 1154–1399. Sycylii 1266-1282. Andegawenowie wywodzili się od Karola I, księcia Andegawenii, który w walce z Konradynem z dynastii Hohenstaufów opanował w 1266 r. Królestwo Sycylii, a po utracie w 1282 r. samej wyspy utrzymał się w Neapolu i przekazał go potomkom, którzy panowali tam do 1435. Pr...
[click for more] i rzucił się na Karola Roberta...
[click for more]. Elżbieta zasłoniła męża własnym ciałem, przypłacając to utratą czterech palców. Zemszczono się okrutnie za ten czyn ćwiartując możnowładcę, samej Klarze obcięto nos, wargi i ręce, obwożąc ją po kraju, wszyscy krewni do trzeciego stopnia zostali zabici, a powinowaci wypędzeni z kraju.
Jan Luksemburski wysuwał swoje pretensje do korony polskiej, dlatego też koronacja Kazimierza musiała się szybko odbyć. Niespodziewanie największą przeszkodą okazała się jego matka, która nie zezwalała na to, aby żona Kazimierza, Anna (od Giedymina) została królową Polski. W końcu jednak Kazimierz obwołał się królem w 1333 roku i wysłał swoją matkę na polityczną emeryturę do Sącza.
Stosunki zagraniczne
Po wstąpieniu na tron największym i najbardziej palącym problemem były dla Kazimierza stosunki z Luksemburgami i Krzyżakami. Kwestię luksemburską rozwiązywał na zjazdach w WyszehradzieW Wyszehradzie miały miejsce 2 zjazdy: w 1335 roku, na którym król Czech - Jan Luksemburski, Węgier - Karol Robert Andegaweński i Polski - Kazimierz III Wielki zawarli sojusz antyhabsburski. Jan Luksemburski zrzekł się praw do polskiej korony za 20 tysięcy kóp groszy praskich oraz uznanie jego zwierzchności nad Śląskiem. W sprawie sporu polsko-krzyżackiego królowi polskiemu przyznano Kujawy i Ziemię Dobrzyńską, w zamian za Ziemię Chełmińską i Pomorze Gdańskie, oddane w wieczystą darow...
[click for more]. Przybył tam zarówno król Polski, czeski, jak i węgierski. Za 20 tysięcy kop groszy praskich w 1335...
[click for more] roku zdołał wywalczyć Kazimierz zrzeczenie się przez Jana Luksemburskiego pretensji do korony polskiej i zamku w Bolesławcu. W roku 1339 również w Wyszehradzie potwierdzono założenia sprzed 4 lat, a także ustanowiono ściślejszy sojusz z Andegawenami węgierskimi. Za poparcie polityki zagranicznej Polski zyskiwali oni prawo do sukcesji w Polsce w razie bezpotomnej śmierci Kazimierza. Ze swojej strony Kazimierz rezygnował ze straconych już ziem Mazowsza i Śląska na rzecz króla Czech.
Również spór z Krzyżakami przeniósł się na płaszczyznę dyplomatyczną. Najpierw na zjeździe wyszehradzkim królowie Czech i Węgier uznali polskie prawa do Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej, zaś Kazimierz zgodził się na oddanie zakonowi Pomorza Pomorze (pomorski: Pòmòrze, kaszubski: Pòmòrskô, łac. Pomerania lub Pomorania, niem./szw. Pommern i Pommerellen, hol./duń. Pommeren) - kraina geograficzno-historyczna w północnej Polsce i północno-wschodnich Niemczech, obejmująca ziemie leżące na południowych wybrzeżach Morza Bałtyckiego, po obu stronach Odry między Wisłą na wschodzie i rzeką Reknicą na zachodzie....
[click for more] w charakterze "wieczystej jałmużny". Obie strony były jednak niezadowolone z rozwiązania sprawy i zwróciły się do papieża, który podważył wynik procesu w Wyszehradzie...
[click for more] i zobowiązał się zorganizować nowy. W 1337...
[click for more] odzyskano warunkowo Kujawy inowrocławskie i KruszwicęKruszwica to miasto w województwie kujawsko-pomorskim, powiecie inowrocławskim. Jest położone na Pojezierzu Gnieźnieńskim, w pobliżu północnego bieguna jeziora Gopło, w miejscu wypływania z niego rzeki Noteci. Nazwa Kruszwica pochodzi ponoć od kruszwy - bryły soli; w średniowieczu w tej okolicy "warzono" sól z okolicznych pokładów solanki. Liczba mieszkańców: 9,7 tys. Przemysł spożywczy - cukrownia, zakłady przemysłu tłuszczowego....
[click for more]. W roku 1339 doszło do procesu w neutralnej Warszawie w sprawie konfliktu polsko-krzyżackiego. Wydano wyrok przyznający Polsce obie sporne ziemie. Jednakże wpływy zakonu w kurii i ustępstwa w sprawie płacenia świętopietrza spowodowały zawieszenie wyroku. Wyrok spowodował jednak, że Polacy znaleźli się na lepszej pozycji w sporze, dzięki czemu w 1343 podpisano w Kaliszu traktat pokojowy z Krzyżakami. Wedle układu Krzyżacy zwracali Polsce Kujawy z Ziemią Dobrzyńską, a Kazimierz miał zrezygnować z Pomorza i Ziemi Chełmińskiej. Kazimierz jednak nie przestawał się tytułować władcą Pomorza. Choć z terytorialnego punktu widzenia pokój ten był niekorzystny, to w aktualnym momencie był dobry. Zwracał Polsce część utraconych ziem, zabezpieczał północne granice i stwarzał prawne podstawy do ewentualnej dalszej akcji rewindykacyjnej, a na wschodzie tymczasem czekała do rozwiązania sprawa ruska....
Rok po umowie wyszehradzkiej, w roku 1340 wybuchł nowy konflikt – tym razem na wschodzie. Ruś Halicko-Wołyńska była bogatym i urodzajnym krajem, leżącym przy wielkim szlaku handlowym wiodącym znad brzegu Morza CzarnegoMorze Czarne (w starożytności : Pontus Euxinus co znaczy Morze Gościnne) jest morzem śródlądowym Oceanu Atlantyckiego rozciągającym się pomiędzy Azją mniejszą na południu, Kaukazem na wschodzie , Niziną Wschodnioeuropejską na północy i Półwyspem Bałkańskim na zachodzie....
[click for more] do brzegów Bałtyku. Stała się Ruś obiektem zainteresowania Węgier, Polski i LitwyLitwa (Lietuva, Republika Litewska, Lietuvos Respublika) - państwo w północno-wschodniej Europie, jedna z republik nadbałtyckich. Graniczy od zachodu z Rosją, od południa z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą. Jest członkiem Unii Europejskiej....
[click for more]. To, że nie tak dawno przez jej tereny przetoczyła się nawałnica mongolska ułatwiało dodatkowo ekspansję na te tereny. Tron halicki miał przypaść w udziale Kazimierzowi w spadku po księciu mazowieckim Bolesławie Jerzym Trojdenowiczu, który w zamian za pomoc wyznaczył króla polskiego na swego następcę. Jego otrucie dało Polsce motyw do inwazji na Ruś. Początkowo miejscowe bojarstwo nie chciało się podporządkować. Dlatego też wyprawę ponowiono. Sukcesy Kazimierza na Rusi okazały się jednak nietrwałe. Następnych parę lat odciągnęło sprawę ruską na drugi plan, dlatego też w 1349...
[click for more] roku trzeba było Ruś niemal od nowa podbijać. Udało się Kazimierzowi opanować niemal całą Ruś Halicko-Wołyńską. Równolegle podboju dokonywali Litwini i z mniejszymi efektami Węgrzy. Tym samym Kazimierz opanował Księstwo Halickie z Haliczem i Lwowem i zachodnią część Wołynia – tereny te przetrwały przy Polsce aż do rozbiorówRozbiory Polski - okres w dziejach Polski od II poł. XVIII do początku XX wieku, w czasie którego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej było stopniowo rozdzielane (na podstawie dyplomatycznych ustaleń, a bez wchodzenia w stan wojny z Polską) pomiędzy trzy lub dwa zaborcze państwa ościenne: Austrię, Prusy i Rosję, kiedy po ostatnim z trzech rozbiorów nastąpił 123-letni okres braku państwowości polskiej. Po 1918 r. na większości polskich terenów porozbiorowych powstały nowe państwa: odrodz...
[click for more].
Początkowe zrzeczenie się Śląska traktował Kazimierz tylko jako rozgrywkę taktyczną, nie rozstawał się jednak z myślą późniejszego jego opanowania. W 1343 rewindykował zbrojnie Kazimierz Ziemię Wschowską. Następnie podpisał przymierze z cesarzem Ludwikiem Bawarskim wymierzone w Luksemburgów. W 1345 wybuchła wojna z Luksemburgami. Kraków został bezpośrednio zagrożony zbrojnym najazdem Jana Luksemburskiego. Niedługo potem śmierć Ludwika Bawarskiego i objęcie korony cesarskiejCesarz (od łac. Caesar) - suwerenny monarcha zazwyczaj o randze wyższej niż król. Termin "cesarz" pochodzi od przydomka (ostatniego członu nazwiska) rzymskiego dyktatora Gajusza Juliusza Cezara. Pierwszym władcą, którego uznaje się za cesarza jest Oktawian August, który używał tytułów: imperator (łac. wódz, stąd pochodzi angielskie emperor - cesarz), princeps (pierwszy, od tego pochodzi ang. prince - książę) i august (termin nieprzetłumaczalny, w przybliżeniu zainaugurowany, czyli zaap...
[click for more] przez Karola Luksemburskiego zmusiły Kazimierza do podpisania pokoju. W pokoju namysłowskim z 1348...
[click for more] roku Polska wycofywała się z wojny bez strat i korzyści. Luksemburczykom po paru latach udało się wcielić do swych ziem Śląsk, tak więc walka zbrojna nie przechyliła szali zwycięstwa na stronę Kazimierza. Polska posiadała jednak nadal silne wpływy na Śląsku w związku z podporządkowaniem tych terenów arcybiskupstwuArchidiecezja (gr. arche - pierwszeństwo) - jest jednostką terytorialną wyższej administracji kościelnej. Istnieją trzy rodzaje archidiecezji: archidiecezja stanowiąca ośrodek metropolii archidiecezja historyczna (nazywana obecnie tytularną) nadawana arcybiskupom tytularnym archidiecezja rezydencjalna - jest to archidiecezja nie należąca do żadnej metropolii, zależna bezpośrednio od Stolicy Apostolskiej. Nie posiada podległych jej sufraganii. Archidiecezje są tworzone zazwyczaj jako planowan...
[click for more] w Gnieźnie Gniezno to miasto we wschodniej części województwa wielkopolskiego, siedziba powiatu gnieźnieńskiego. Miasto leży na obszarze Pojezierza Gnieźnieńskiego, jest otoczone jeziorami: Jelonek, Świętokrzyskie, Winiary....
[click for more]. Jan Luksemburski początkowo zabiegał o założenie arcybiskupstwa w PradzePraga (czes. Praha) - stolica i największe miasto Czech. Nazwa została wyprowadzona od słowa czeskiego "prah" które oznacza próg domu (związane jest to z legendą o Libuszy) ale także próg na rzece. Położona po obu stronach rzeki Wełtawy. Obszar 496 km²; 1.205.000 mieszkańców (2002), główny ośrodek gospodarczy kraju. Przemysł maszynowy, elektrotechniczny, włókienniczy i inne. Uczelnie: m.in. Uniwersytet Karola (data założenia 1348, najstarszy uniwersytet w Europie Środkowej)....
[click for more], lecz potem sprawa upadła i przyrzekł Kazimierzowi już więcej sprawy nie podnosić. Parę lat później Kazimierz znów zaczął się dopominać praw do Śląska. Udało mu się nawet zdobyć poparcie papieskie dla akcji rewindykacyjnej na Śląsku, jednakże państwu brakło siły, aby plan wprowadzić w życie. Niestety następcy Kazimierza nie powrócili już do tej sprawy.
W roku 1351...
[click for more] po bezpotomnej śmierci mazowieckiego księcia Bolesława Korona zdobyła tereny płockie, zakroczymskie i wiskie Mazowsza, natomiast resztę uznano za polskie lennoLenno (łac. feodum) to w systemie feudalnym posiadłość nadawana przez seniora w użytkowanie wasalowi w zamian za wsparcie militarne, finansowe lub obronne. Lenno wygasało po śmierci jednej ze stron, jednakze powszechna praktyką był dążenie do przekazanie lenna swojej rodzinie. Napotykało to jednak na opór ze strony seniorów, którzy starali sie przeciwdziałać przekazywaniu swych ziem osobom niekompetentnym. W czasach późniejszych wlasnośc lenna stała sie dziedziczna, co spowodowało wzmo...
[click for more].
Dodatkowo udana polityka zagraniczna Kazimierza doprowadziła do opanowania przez Polskę części ziem Marchii Brandenburskiej, która wcześniej zabrała je Polsce.
Reformy administracyjne i sądowe
Kazimierz wzmacniał ustawicznie znaczenie urzędu starosty królewskiego, wprowadzonego już przez jego ojca – Władysława Łokietka. Jego powołanie miało związek z potrzebą powstania silnego scentralizowanego państwa o silnej organizacji administracyjnej. W pierwszych latach panowania króla rola możnowładztwa była olbrzymia, toteż nowy urząd był znakomitym środkiem, aby tę samowolę możnych ukrócić. Pomysłodawcą był Wacław II. Łokietek ustanowił starostów we wszystkich dawniejszych dzielnicach z wyjątkiem Małopolski, gdzie władzę posiadał sam król. Starosta był powoływany i odwoływany samodzielnie przez króla i nie musiał pochodzić z danej ziemi. Miał kompetencje zarówno militarne jak i administracyjne.
Za Kazimierza rozpoczęło się silne kształtowanie centralnych urzędów państwowych, takich jak marszałek, podkanclerzy...
[click for more], czy podskarbi. Podczas obsadzania tych urzędów król promował szczególnie oddanych mu Małopolan – to z nich głównie powstała rada królewska – organ doradczy zajmujący się całokształtem polityki państwowej). Dodatkowo szczególnie z Wielkopolski król obsadzał ludzi nowych na stanowiska państwowe – nie związanych ze starymi rodami. Sprawami polityki zajmowały się zjazdy i wiece prowincjonalne – z nich zaczęły się wykształcać sejmiki.
Kazimierz zreorganizował również sądownictwo. Obok sędziów królewskich zaczęły działać dwa sądy dla szlachty: ziemski, który rozstrzygał drobne spory i zajmujący się sprawami cywilnymi i grodzki – z udziałem starosty rozpatrujący cięższe przestępstwa oraz apelacje. W związku z rozwojem osadnictwa na prawie niemieckim – zorganizował również Kazimierz sąd wyższy prawa niemieckiego. Przed panowaniem Kazimierza w Polsce były trzy niezależne rodzaje praw: prawo ziemskie...
[click for more], prawo niemieckiePrawo magdeburskie (prawo niemieckie) (łac. ius municipale magdeburgense) - prawo miejskie wzorowane na prawie miasta Magdeburga. Na ziemie polskie przyniesione zostało przez niemieckich zasadźców. Z czasem wykształciły się lokalne odmiany takie jak prawo poznańskie, prawo średzkie, prawo chełmińskie. Na prawie magdeburskim lokowano głównie miasta Śląska (Złotoryja, Lwówek Śląski) oraz inne, znaczące miasta w pozostałej części kraju (Poznań). Pierwsze lokacje miejskie dokonały się ...
[click for more] i prawo kościelne. Dodatkowo żaden dokument nie ustalał, kiedy i gdzie, które prawo ma być stosowane. Przeważało zaś nadal prawo zwyczajowe, które istniało "od niepamiętnych czasów". Dlatego też Kazimierz Wielki wydał swoje statuty – by zapobiec procederowi dopasowywania systemu prawnego do aktualnego procesu.
Kazimierz Wielki wydał swoje statuty oddzielnie dla Małopolski i oddzielnie dla Wielkopolski, gdyż sytuacja wewnętrzna tych dzielnic bardzo od siebie odbiegała. Wcześniejszy – statut wielkopolski wydany został w Piotrkowie, następny dla Małopolski został wydany w Wiślicy – oba w połowie XIVXIII wiek XIV wiek XV wiek Lata 1300-1309 Lata 1310-1319 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more] w. Statuty...
[click for more] tyczyły się ustroju państwa i prawa sądowego. O przyczynie wydania statutów Kazimierz wspomina: "stosownie do dawnej praktyki poddanych naszej władzy większość spraw w sądach rozstrzygana jest nie jednakowo, ale zależnie od opinii poszczególnych osób w różnorodny sposób, chociaż chodzi o jeden i ten sam fakt". W XV w. oba systemy połączono, jednakże nie zostały one wydane.
Wojskowość i budownictwo
Wzmocnieniu siły władającego pomaga również silna armia. Toteż nic dziwnego, że i tą sprawą Kazimierz się zajął, przeprowadzając reformę organizacji wojska. Wykorzystał on fakt obowiązku wojskowego wszystkich posiadaczy ziemskich (prócz duchowieństwa) – dodatkowo dołączył do tego obowiązku sołtysów i wójtów. SzlachtaSzlachta - stan społeczny istniejący w Królestwie Polskim, Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz na polskich, litewskich i ukraińskich ziemiach w czasie rozbiorów. To określenie, wywodzące się od niem. geschlecht (ród), a zarazem od starodolnoniemieckiego slahta, co oznacza "rąbać". Do Polski słowo to przyszło z Czech, wraz z innymi słowami dotyczącymi kwestii administracyjnych państwa. Szlachta posiadała szereg przywilejów oraz obowiązków. Większość przywilejów szlacheckich zostało...
[click for more] i sołtysi musieli wraz ze swoją kopią...
[click for more] stawać na wezwanie chorągwi terytorialnych. Dbano także o dyscyplinę w wojsku.
Nie mniej ważną sprawą było budownictwo obronne, którym Kazimierz zapisał się chwalebnie na kartach historii. Nie tylko Polska zaczęła doganiać pod tym względem sąsiadów, lecz inwestycje te pozostawiły po sobie zaplecze gospodarcze, a więc wapienniki i cegielnie. Za czasów Kazimierza wybudowano pięćdziesiąt kilka zamków i trzydzieści murowanych fortyfikacji miejskich. O wadze jaką miała armia dla władcy miał się Kazimierz szybko przekonać. Kiedy usunął ze starostwa opozycjonistę Maćka Borkowica ten zawiązał konfederacjęKonfederacja to związek państw (z bardzo ograniczoną władzą centralną), partia, związek, lub zrzeszenie utworzone przez grupę, albo miasta dla osiągnięcia określonych celów, mający istnieć do chwili osiągnięcia tego celu. W I Rzeczpospolitej, konfederacja oznaczała związek szlachty utworzony dla osiągnięcia określonych celów....
[click for more] przeciwko państwu. Dzięki silnej władzy udało się stłumić bunt i skazać Maćka na śmierć.
Gospodarka i skarb państwa
Wielkie też są zasługi Kazimierza na polu gospodarczym. Przede wszystkim wspomagał energiczną kolonizację puszczy. Otoczył też opieką miasta, co nie było w zwyczaju u jego ojca. Nadał tym samym przywileje handlowe Krakowowi. Za panowania Kazimierza założono niemal 100 nowych miast. Fundowanie miast na prawie niemieckim powodowało, że zarówno chłopi, jak i specjaliści z Zachodu ruszali do naszego państwa.
Skarb państwa opierał się na dochodach z rozległych dóbr królewskich. Dzięki rewindykacji dóbr, które znalazły się nie zawsze zgodnie z prawem w rękach szlachty i Kościoła skarb zwiększył swoje dochody. Lokacje zaś nowych wsi i "melioracje" starych wzmogły ich dochodowość. Zwiększeniu dochodów sprzyjała również zmiana nadzwyczajnego poradlnego na coroczny podatek. To samo spowodował rozwój handlu. Zachowane regalia (szczególnie żupy solne w BochniBochnia to miasto w południowej Polsce w województwie małopolskim nad rzeką Rabą. Liczba mieszkańców: 30,0 tys. (2001) Historia Bochnia jest jednym z najstarszych miast Małopolski. Pierwsza wzmianka w źródłach pisanych o Bochni pochodzi z roku 1198, kiedy to patriarcha jerozolimski Monachus w piśmie potwierdzał darowanie przez Mikora Gryfita soli z Bochni klasztorowi Bożogrobców z Miechowa. Była to sól warzona, uzyskiwana ze źródeł solankowych, których w tych okolicach nie brakowało....
[click for more] i w WieliczceWieliczka – miasto powiatowe w województwie małopolskim, znane z unikatowej w skali świata kopalnią soli, którą odwiedza około 900 tys. turystów rocznie (dane za 2004 rok). // ...
[click for more]) stanowiły ważną część dochodu króla.
Dochody wpływały również z mennic. Kazimierz przeprowadził reformę monetarną. Jako pierwszy władca polski bił monetę groszową (grosz krakowskiGrosz krakowski, srebrna moneta polska, wprowadzona przez Kazimierza Wielkiego w 1367 roku. Moneta była wzorowana na groszu praskim zarówno co do wartości jak i typologii. Na awersie widniała korona i napis w podwójnym otoku: KAZIMIRVS PRIMUS DEI GRATIA REX POLONIE. Rewers zdobił piękny orzeł otoczony napisem GROSSI CRACOVIENSSES....
[click for more]). Za czasów Kazimierza nastąpiło pogorszenie jakości monety, co także służyło doraźnemu zyskowi skarbu królewskiego.
Zdarzało się również, że dosyć często władza królewska przechwytywała i zatrzymywała dla siebie świętopietrze przeznaczone dla kurii papieskiej...
[click for more].
Roczny dochód skarbu królewskiego pod koniec panowania Kazimierza sięgał stu tysięcy grzywien srebra.
Kultura i oświata
Jedną z największych zasług Kazimierza Wielkiego było ufundowanie w 1364...
[click for more] roku Akademii KrakowskiejUniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna) - najstarsza polska wyższa uczelnia, jeden z najstarszych w Europie uniwersytetów, mieszczący się w Krakowie. Należy do największych i najlepszych uczelni wyższych w Polsce. Powstał w 1364 roku z inicjatywy Kazimierza III Wielkiego, odnowiony i unowocześniony przez Jadwigę i Władysława Jagiełłę. W XIX wieku nadano mu nazwę Jagielloński by podkreślić jego związki z tą dynastią....
[click for more]. Kazimierz pisał: "Pragnąc gorąco jako obowiązani jesteśmy, aby rzecz każda pożyteczna i wszelkie powodzenie rodzaju ludzkiego wzmagało się, w przekonaniu, że się to duchownym i poddanym naszego państwa przyda, w mieście naszym Krakowie postanowiliśmy miejsce wyznaczyć, gdzie by studium powszechne we wszelkiej nauce dozwolonej się rozwijało. I niech będzie perłą wiedzy przemożnej, aby wydawało ludzi dojrzałością rady znamienitych, cnót ozdobą jaśniejących, różnej wiedzy kierunków pełnych; niech będzie tam nauki źródło dobroczynne, z którego czerpać będą mogli wszyscy pragnący się oświecić naukowo". Szkoła była wzorowana wedle praw na uniwersytety w Bolonii i Padwie. Kazimierz chciał przede wszystkim, aby nowa szkoła kształciła prawników, którzy mogliby pokierować i wzmocnić administrację państwową, o którą tak bardzo dbał. Uczniowie Akademii mieli wiele przywilejów, takich jak zwolnienie z ceł i opłat. Zanim jednak dzieło owo zostało dokończone, Kazimierz zmarł.
Zakończenie
Pomimo tego, iż Kazimierz Wielki miał liczne żony, nie udało mu się pozostawić syna na świecie. Jeszcze w 1369 roku Kazimierz potwierdził prawa Andegawenów do tronu polskiego. Kiedy więc umarł na zapalenie płuc po wypadku na polowaniu w okolicach Przedborza w miejscowości Żeleźnica w roku 1370, tuż po jego pogrzebie pojawił się z Węgier Ludwik Andegaweński, który błyskawicznie się koronował w Katedrze Gnieźnieńskiej. Tym samym wygasła dynastia Piastów jako panująca na tronie polskim.
Zobacz też: Kronika Janka z Czarnkowa.
Podsumowanie okresu
Bilans panowania Kazimierza Wielkiego musi budzić podziw. W chwili objęcia przez niego władzy Polska zajmowała drugorzędną pozycję międzynarodową. Za jego panowania stopniowo przekształciła się w silny organizm polityczny. Terytorium państwa wzrosło ponad dwa razy. Do Polski przyłączono Ruś Halicką i Włodzimirską, PodolePodole – kraina historyczna nad środkowym Dniestrem i Bohem. Historia Podole zamieszkałe było już od prehistorii. W neolicie zasiedlała go ludność kultury pucharów lejkowatych i kultury amfor kulistych....
[click for more], częściowo Mazowsze, Wałcz, Czaplinek. Nie udało się odzyskać Śląska i Pomorza Gdańskiego. Rezygnację z tych terytoriów, podobnie jak ekspansję w kierunku Rusi, krytycy rządów Kazimierza Wielkiego oceniają jako poważny błąd polityczny. Kazimierz Wielki był zręcznym politykiem. Układy z Luksemburgami czy Krzyżakami są przykładem realizmu politycznego. Nic w nich nie stracił, a zyskał czas i siły na późniejsze działanie. "Królik krakowski" z początków panowania wyrósł na arbitra sporów międzynarodowych, partnera cesarza, cenionego sprzymierzeńca. Kazimierz Wielki był zapobiegliwym gospodarzem i budowniczym. Skarb był pełen, wzrosła liczba miast, wsi i zamków, rozwijał się handel, zreformowano skarb, administrację i prawo. Kazimierz budował nową Polskę i nowe społeczeństwo. Jak pisał Henryk Samsonowicz, "był bohaterem czasów nowożytnych zaplątanym w średniowiecze". I jako polityk i jako człowiek uosabiał sobą współczesnych, z jednej strony tkwiących mocno w realiach średniowiecznego świata, ale z drugiej, inicjujących działania będące zapowiedzią przyszłości.
Podsumowaniem działalności króla Kazimierza Wielkiego jest znane przysłowie, iż zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną.
Bibliografia
- Henryk Samsonowicz, Historia Polski do roku 1795, Warszawa 1985.
- Henryk Samsonowicz, Kazimierz III Wielki [w:] Poczet Królów i Książąt Polskich, Warszawa 1991.
- Bogusław Leśnodorski, rozdział z Historii ustroju i prawa polskiego, Warszawa 2001.
- Karol Olejnik, Kazimierz Wielki 1310/1370, Warszawa 1975.
- Kronika polski – praca zbiorowa, Warszawa 2000.
- Jerzy Lesław Wyrozumski, Historia Polski do 1505, Warszawa 1998.
