Józef Antoni Poniatowski (7 maja
1763...
[click for more] Wiedeń - 19 października
1813 pod Lipskiem), książę,
polski generał dywizji, minister wojny i wódz naczelny, marszałek
Francji.
Syn Andrzeja Poniatowskiego i Teresy z
książąt Kinskych. Wychowany w Wiedniu i Pradze, jednak dzięki
opiece wuja, króla polskiego, uniknął
wynarodowienia. Jak ojciec, wstąpił do wojska austriackiego i
doszedł w nim do stopnia pułkownika. W 1788...
[click for more], jako adiutant cesarski, został ranny podczas wojny
austriacko-tureckiej podczas oblężenia twierdzy Sabacz w Serbii...
[click for more]. W 1789...
[click for more]
na życzenie króla i sejmu wezwany został do służby w wojsku
polskim, otrzymał stopień generał-majora i dowództwo IV Dywizji,
stacjonującej w województwach bracławskim i kijowskim.
Później, po uchwaleniu Konstytucji 3 maja, otrzymał dowództwo nad
całością wojsk koronnych nad granicą rosyjską na Ukrainie. W tym
okresie poświęcił się pracy na polu organizacji i wyćwiczenia
wojska, uzyskując w tym zakresie znaczne sukcesy i dowodząc swych
wybitnych umiejętności wojskowych. W roku 1792 dowodził wojskiem koronnym w wojnie z Rosją.
Wobec wielkiej przewagi przeciwnika, zgodnie z ówczesnymi regułami
sztuki wojennej, starał się głównie o zachowanie podległych mu
oddziałów wojska. Zręcznie i szczęśliwie przeprowadził ich odwrót z
kresów ukraińskich poprzez Wołyń (bitwa pod Połonnem) na
Lubelszczyznę. W bitwie pod Zieleńcami 18 czerwca
1792 zwyciężył jeden z
korpusów rosyjskich, Markowa. Po daremnej obronie rubieży Bugu (bitwa
Kościuszki pod Dubienką), musiał opuścić
linię rzeki. Na wiadomość o akcesie króla do Targowicy, w rozpaczliwej walce pod
Markuszowem szukał
śmierci; nie zdecydował się natomiast na proponowany mu zamach i
porwanie króla. Wraz z wielu innymi zgłosił dymisję, żegnany z
uwielbieniem przez wojsko.
Po wybuchu powstania 1794 zgłosił się do obozu
Kościuszki jako żołnierz-ochotnik. Bił się
dzielnie pod Warszawą Warszawa jest miastem w centralnej Polsce, od 1596 stolicą Polski, a także ważnym ośrodkiem naukowym, kulturalnym, politycznym oraz gospodarczym. W Warszawie mieści się siedziba parlamentu, prezydenta i władz centralnych. Warszawa jest największym miastem Polski....
[click for more]
w czasie jej oblężenia przez
Prusaków; w obronie Powązek 26 sierpnia dowodził nieszczęśliwie,
ale z największym poświęceniem i narażeniem życia; z poświęceniem
walczył również w październiku na linii BzuryBzura to rzeka w środkowej Polsce, lewy dopływ Wisły. Długość rzeki wynosi 166 km, a powierzchnia dorzecza 7660 km2. Źródła rzeka bierze w pn. części Łodzi, a uchodzi do Wisły w okolicy Wyszogrodu. Dopływy: lewobrzeżne Ochnia Słudwia prawobrzeżne Moszczenica Mroga Struga Bobrówka Skierniewka Rawka Pisia Sucha Utrata Miejscowości położone nad Bzurą:...
[click for more].
Po klęsce powstania i III rozbiorze Polski wycofał się
pozornie z życia publicznego. Przebywał wówczas głównie w swych
rezydencjach - warszawskim pałacu Pod Blachą i podwarszawskiej
Jabłonnie. Hulaszczy i bezmyślny tryb życia jego i skupionego wokół
niego środowiska budził powszechną krytykę.
W 1806, po wejściu wojsk
Joachima
Murata do Warszawy, stanął na czele milicji miejskiej,
organizowanej przez zamożną część społeczeństwa miasta. Po
dłuższych pertraktacjach z Muratem i Józefem Wybickim, zdecydował się wystąpić
po stronie Napoleona, pociągając za sobą żywioły zachowawcze. 14
stycznia 1807...
[click for more]) został
dyrektorem wojny Komisji Rządzącej i wodzem
naczelnym; utrzymał się na tym stanowisku mimo intryg Józefa
Zajączka. 5 października 1807 został Ministrem Wojny
Księstwa Warszawskiego. Mając do
zwalczenia nieufność NapoleonaNapoleon Bonaparte, Napoleon I (kors. Nabulione Buonaparte) (15 sierpnia 1769 w Ajaccio - 5 maja 1821 na Wyspie Świętej Heleny) - pierwszy konsul Republiki 1799-1804, cesarz Francuzów w latach 1804-1814 oraz przejściowo w 1815 (tzw. Sto dni Napoleona), król Włoch w latach 1805-1814....
[click for more], a później Davouta, nienawiść Józefa Zajączka,
niechęć Henryka Dąbrowskiego i wielu dawnych
legionistów, stopniowo zdobywał sobie zaufanie ogólne i
przywiązanie wojska, nie reagując na propozycje najpierw współpracy
z Prusami przy tworzeniu nieokreślonego "Księstwa Wielkopolskiego"
(1807), a potem (1811...
[click for more], za pośrednictwem Adama
Jerzego Czartoryskiego) przejścia z wojskiem na stronę władcy
Rosji, Aleksandra I, który miał rzekomo
zamiar odbudować Polskę w granicach przedrozbiorowych.
W roku 1809 stawił czoło
dwukrotnie przeważającym siłom austriackim; w nierozstrzygniętej
bitwie pod Raszynem 19
kwietnia zaimponował swoim i przeciwnikom bohaterstwem osobistym.
Podjąwszy na radzie wojennej, mimo opozycji francuskiego rezydenta
i polskich radykałów ("jakobinów"), domagających się uzbrojenia
ludu i obrony stolicy, decyzję o oddaniu Warszawy, wykorzystał
moment zaskoczenia, przeprowadzając ofensywę po wschodniej stronie
Wisły, na terenach zaboru austriackiego, zdobywając Lublin, Zamość, SandomierzSandomierz – miasto w województwie świętokrzyskim nad rzeką Wisłą. Położone na kilku wzgórzach, na krawędzi Wyżyny Sandomierskiej....
[click for more] i Lwów. W ten sposób doprowadził
do załamania się ofensywy armii austriackiej i opuszczenia przez
nią Warszawy, po czym wkroczył zwycięsko do Krakowa. Dzięki sukcesom w
prowadzeniu działań wojennych zdobył bezwzględne zaufanie i
szacunek Napoleona i Francuzów, co pozwoliło mu
rozstrzygnąć na swą korzyść zatargi z Józefem Zajączkiem i
Henrykiem Dąbrowskim. W Polsce miał, mimo zarzucanych mu - często
niesłusznie - błędów i niedociągnięć w dziedzinie administracyjnej,
ogromny autorytet; szczególnie uwielbiany był przez wojsko, gdyż
potrafił dbać o warunki bytowe żołnierzy, jak też nawiązywać
doskonały kontakt z szeregowymi.
Książę Józef Poniatowski uczestniczył w przygotowaniach do
wojny z
Rosją. Otrzymał on dowództwo części wojsk polskich, tworzącej V
korpus Wielkiej Armii. Podczas
kampanii 1812 odznaczył się
wielokrotnie: pod Smoleńskiem,
Możajskiem,
Czyrykowem, Winkowem. Po katastrofie armii napoleońskiej objął od
razu pracę nad odtworzeniem wojska polskiego. W roku 1813 przeciwstawił się naleganiom
rządu i opinii polskiej, skłaniającej się do ugody z Aleksandrem I; wyprowadził wojsko
polskie z Krakowa przez Austrię do Saksonii, gdzie jako dowódca VIII korpusu Wielkiej
Armii, walczył pod Lützen, następnie bronił pasma
gór czeskich i walczył na lewym brzegu Łaby. W pierwszym dniu bitwy pod
LipskiemBitwa pod Lipskiem, znana jako Bitwa Narodów - bitwa stoczonej pod Lipskiem w dniach 16 - 18 października 1813 roku między wojskami francuskimi pod przywództwem Napoleona, a wojskami koalicji antyfrancuskiej (złożonej z Austrii, Prus, Rosji i Szwecji). Była to największa bitwa w kampaniach Napoleona i jego najcięższa porażka, aczkolwiek bardziej symboliczną stała się bitwa pod Waterloo....
[click for more], 16 października, mianowany marszałkiem Francji.
Parokrotnie ranny w ciągu bitwy. 19 października, w osłonie
odwrotu, gdy most na Elsterze wysadzono przedwcześnie, znowu ciężko
raniony, rzucił się z koniem do wezbranej rzeki i utonął.
Okoliczności śmierci spowodowały powstanie późniejszej legendy, iż
było to samobójstwo w obliczu możliwości niewoli, ze słowami: "Bóg
mi powierzył honor Polaków i Bogu go tylko oddam" na ustach. W
rzeczywistości jednak brak jest przekonujących dowodów na
wypowiedzenie przez niego tych słów, a utonął prawdopodobnie
próbując przeprawić się przez rzekę.
Zwłoki jego sprowadzono do Polski w 1819...
[click for more] i uroczyście złożono w katedrze na Wawelu. W roku 1829...
[click for more] w Warszawie stanął jego klasycyzujący pomnik
dłuta Bertela Thorwaldsena, po 1831...
[click for more] wywieziony przez Rosjan, w roku
1923 ustawiony w Warszawie na
placu Saskim. Wkrótce po jego śmierci rozwinął się w Polsce swoisty
kult jego postaci, stanowiący polską wersję legendy napoleońskiej.
Ponowny rozwój kultu księcia jako polskiego bohatera nastąpił w
początku XX w., wraz z odżywającymi tendencjami
niepodległościowymi; jego wynikiem są m. in. naukowe opracowania
jego biografii pióra Adama Skałkowskiego i Szymona Askenazego.
Bibliografia:
A.
Skałkowski, Książę Józef Poniatowski, Bytom 1913;
S.
Askenazy, Książę Józef Poniatowski, szereg. wyd.,
ostatnie Warszawa 1974; W. Tokarz, Książę Józef jako
wychowawca wojska, w: W. Tokarz, Rozprawy i szkice, t.
2, Warszawa 1959.
