Ten artykuł dotyczy Generalnego Gubernatorstwa utworzonego przez hitlerowskie Niemcy na części terytorium Rzeczypospolitej podczas okupacji w latach 1939-1945.
Zobacz też: odrębny artykuł o Generalnym Gubernatorstwie istniejącym w latach 1915-1918.
Generalne Gubernatorstwo (1939-1945) - (potocznie zwane Generalną Gubernią, w skrócie GG; niem. Generalgouvernement für die besetzten polnischen Gebiete) było jednostką administracyjno-terytorialną, utworzoną na podstawie dekretu HitleraAdolf Hitler (urodzony 20 kwietnia 1889 w Braunau am Inn - popełnił samobójstwo 30 kwietnia 1945 w Berlinie) - polityk niemiecki, założyciel i przywódca Narodowo-Socjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej (NSDAP), ideolog niemieckiej odmiany faszyzmu zwanej od jego nazwiska hitleryzmem, twórca Trzeciej Rzeszy, zbrodniarz wojenny....
[click for more] z 12 października 1939...
[click for more], z mocą obowiązującą od 26 października 1939, obejmującą część okupowanego terytorium II Rzeczypospolitej, która nie została wcielona do Rzeszy. Przeczytaj więcej o polskich obszarach włączonych do Rzeszy przez Niemcy hitlerowskie.
Generalne Gubernatorstwo podzielono na cztery jednostki administracyjne (dystrykty, niem. Distrikt):
- krakowski
- lubelski
- radomskiRadom jest miastem leżącym w centralnej Polsce w województwie mazowieckim nad rzeką Mleczną. Liczba mieszkańców : 228,695 (styczeń 2004); obszar 111,7 km2. Słynie głównie z Zakładów Metalowych "Łucznik", fabryki obuwia: "Radoskór", obecnie w stanie upadłościowym oraz z corocznych pokazów lotniczych na przełomie sierpnia i września: Air Show. Do roku 1975 w województwie kieleckim, w latach 1975-1998 stolica województwa radomskiego, a od roku 1998 miasto powiatowe....
[click for more]
- warszawski
Obejmowało obszar 94,1 tys. km2, który zamieszkiwało 12,1 mln ludności. Po agresji Trzeciej RzeszyTrzecia Rzesza (niem. Das Dritte Reich) - nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 - oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich). Po raz pierwszy nazwa ta pojawiła się w 1923 roku w książce Arthura Moellera van den Brucka pod takim samym tytułem. Wyrażała ona ideę obalenia republiki weimarskiej oraz wskrzeszenia zjednoczonej monarchii niemieckiej (I Rzeszą było Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego, a II Rzeszą - Cesarstwo Niemiec...
[click for more] na Związek Radziecki tereny dawnych województw: lwowskiego, tarnopolskiego, stanisławowskiego i wołyńskiego, pod nazwą dystryktu galicyjskiego, weszły w skład Generalnego Gubernatorstwa na mocy dekretu Hitlera z 1 sierpnia 1941. Wówczas obszar GG wynosił 145,2 tys. km2, zamieszkiwany przez 16,6 mln mieszkańców. Dystrykty dzieliły się na powiaty (niem. Kreis). Zlikwidowano polską administrację, pozostawiając tylko polską policję jako jednostkę pomocniczą przy policji niemieckiej. Jedyne jednostki samorządowe pozostawione w Generalnego Gubernatorstwa to gminy i sołectwa. Niemcy dopuścili działanie straży pożarnej, PCK, a od roku 1940 Rady Głównej Opiekuńczej.
Na terenie Generalnego Gubernatorstwa zakazano działalności kulturalnej oraz ograniczono szkolnictwo do podstawowego i zawodowego niższej rangi. Wprowadzono zakaz prowadzenia działalności artystycznej, sportowej czy naukowej. Przemysł i rolnictwo pozostawało pod zarządem niemieckim. Na wieś nałożono dostawy przymusowe, a w zakładach przemysłowych utrzymywano urzędowo niskie płace. Zaopatrzenie polegało na kartkowym systemie racjonowania żywności. W Generalnym Gubernatorstwie panował terror, częste aresztowania i wywózki na roboty do Niemiec. Żydzi, zarówno pochodzący z tym ziem, jak i zesłani tu w 1941 roku z germanizowanego Kraju Warty zostali zamknięci w kilkuset utworzonych gettachGetto (wł. ghetto - pierwotne znaczenie wyrazu huta, odlewnia ) - odizolowane miejsce wybrane dla zamieszkania mniejszości narodowej, kulturowej lub religijnej: wydzielony obszar miasta, w którym przymusowo osiedlano Żydów. Idea odseparowania Żydów od chrześcijan kiełkowała już w Średniowieczu. Pierwszym, nowożytnym miastem europejskim, w którym zrealizowano zalecenia Soboru Laterańskiego , by uniemożliwiać Żydom zamieszkiwanie wśród chrześcijan, była Wenecja. W 1516 część weneckich...
[click for more], a następnie , od 1942 roku wywożeni transportami do obozów zagłady: Treblinka, Belzec, SobiborSS-Sonderkommando Sobibor - nazwa hitlerowskiego obozu zagłady funkcjonującego w ramach "Einsatz Reinhard" w latach 1942-43, w lasach 4 kilometry od wsi Sobibór, niedaleko od lini kolejowej łączącej Chełm z Włodawą....
[click for more], a także MajdanekKonzentrationslager Lublin, Vernichtungslager Lublin, Kriegsgefangenenlager Maydanek, KL Majdanek - niemiecki obóz koncentracyjny oraz jeniecki w Lublinie, funkcjonujący w latach 1941-1944. Nazwa właściwa brzmi KL Lublin, potoczna nazwa "Majdanek" pochodzi od dzielnicy Lublina, na której się znajduje (Majdan Tatarski)....
[click for more] oraz - poza teren Generalnego Gubernatorstwa - do Birkenau. Represje dotknęły także polski kościół katolicki. Ludność polska pochodzenia niemieckiego została wciągnięta na tak zwane volkslistyVolkslista (niem. Deutsche Volksliste) - niemiecka lista narodościowa wprowadzona zarządzeniem z 4 marca 1941 roku w czasie II wojny światowej. Była przejawem rasistowskiej polityki III Rzeszy. Wprowadzona została w celu podziału ludności na zajętych terenach Polski - zarówno na terenie Generalnej Guberni jak i na terenach włączonych w granice administracyjne Rzeszy. Szczególnym naciskom poddawani byli mieszkancy Śląska, Wielkopolski oraz Kaszub. Na tych terenach stosowano całą gamę środk...
[click for more]. Administracja niemiecka pragnęła uzyskać przychylność górali powołując do życia "naród" góralski - GoralenvolkGoralenvolk, nazwa niemieckiej akcji germanizacyjnej w czasie II wojny światowej na terenie przedwojennego powiatu nowotarskiego w latach 1939-1944. Po zajęciu przez Niemców we wrześniu 1939 Podhala przedwojenny działacz OZN-u – dr Henryk Szatkowski zaczął przy wsparciu okupanta propagować ideę jakoby górale byli pochodzenia niemieckiego – Goralenvolk – lud góralski. 29 listopada 1939 Wacław Krzeptowski zwołał zebranie przedwojennego Związku Górali, które zaakceptowało idee Goralenvo...
[click for more].
Generalne Gubernatorstwo było traktowane jako rezerwuar siły roboczej oraz rolnicze i surowcowe zaplecze dla gospodarki Rzeszy.
Naczelną władzę sprawował generalny gubernator, mający swą siedzibę w Krakowie, a Warszawa została zredukowana do roli siedziby władz dystryktu warszawskiego. Stanowisko generalnego gubernatora przez cały czas istnienia pełnił Hans Frank.