Galicja (ukr. Галичина) – nazwa stosowana na określenie ziem zaboru austriackiego, oficjalnie zwanych w ramach c.k. monarchii Królestwem Galicji i Lodomerii. W jej skład wchodziły ziemie południowej Małopolski po Wisłę (od 1846 roku wraz z Krakowem), Rusi Czerwonej oraz zachodnia część PodolaPodole – kraina historyczna nad środkowym Dniestrem i Bohem. Historia Podole zamieszkałe było już od prehistorii. W neolicie zasiedlała go ludność kultury pucharów lejkowatych i kultury amfor kulistych....
[click for more] wraz z Tarnopolem.
Nazwa krainy pochodzi od nazwy miasta Halicz, w średniowieczu ośrodka ruskiego księstwa halickiego. Lodomeria jest z kolei latynizmem utworzonym od nazwy miasta Włodzimierz na pograniczu Rusi Czerwonej i Wołynia. Obie formy trafiły do języka polskiego za pośrednictwem łacińsko-niemieckim.
Księstwo Halickie w średniowieczu było miejscem politycznego współzawodnictwa Węgier i PolskiPolska - państwo położone w środkowej części Europy nad Morzem Bałtyckim, należące do Unii Europejskiej oraz NATO. Graniczy z Niemcami, Czechami, Słowacją, Ukrainą, Białorusią, Litwą i Rosją....
[click for more], a później również Litwy. Węgrzy od końca XI wieku (w latach 1099...
[click for more] i 1149–52...
[click for more]) parokrotnie interweniowali w Haliczu, a po śmierci księcia Jarosława Ośmiomysła w roku 1187...
[click for more] zdołali na krótko osadzić na tronie halickim królewicza węgierskiego Andrzeja (syna Beli III). Po wygaśnięciu na synu Jarosława, Włodzimierzu, linii Rościsławiczów halickich w 1198, wybuchły gwałtowne walki o tron halicki, przy czym Halicz kilkakrotnie dostawał się w ręce Węgrów. W roku 1206...
[click for more] król węgierski Andrzej II, zająwszy Halicz, po raz pierwszy przyjął tytuł Rex Galiciæ et Lodomeriæ, którego odtąd używali kolejni królowie węgierscy, a po przejęciu korony węgierskiej – również monarchowie austriaccy, jakkolwiek faktycznie królowie węgierscy nie zdołali utrzymać Halicza dłużej niż kilka lat (1214...
[click for more]–1220...
[click for more], 1227...
[click for more]–1229...
[click for more], 1378...
[click for more]–1387...
[click for more]).
W roku 1238...
[click for more] na tronie w Haliczu zasiadł Daniel Halicki...
[click for more], będący już wówczas księciem włodzimierskim. Dzięki jego talentom dyplomatycznym, Księstwo Halicko-Włodzimierskie jako jedyne z księstw ruskich nie trafiło pod władzę chanów mongolskich. W 1254 roku Daniel otrzymał insygnia królewskie od papieża Innocentego IV. Po wygaśnięciu w 1323...
[click for more] roku halickiej linii Romanowiczów, o osadzenie swojego władcy na tronie walczyły Polska, Węgry i Litwa. Ostatecznie w drugiej połowie XIV wiekuXIII wiek XIV wiek XV wiek Lata 1300-1309 Lata 1310-1319 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more] Księstwo Halickie weszło na trwałe w skład państwa polskiego (województwo ruskie).
Określenie „Galicja i Lodomeria” szerszy rezonans zdobyło po I rozbiorze Polski, kiedy to Austrii przypadły ziemie obejmujące m.in. Ruś Czerwoną ze Lwowem, Przemyślem, Sanokiem i Bełzem, południową Małopolskę z Oświęcimiem, Tarnowem i Nowym Sączem oraz fragmenty Podola (Tarnopol, Zbaraż) i ziemi chełmskiej z Zamościem. Dyplomacja austriacka starała się w ten sposób wykazać prawo monarchów austriackich – jako spadkobierców korony węgierskiej – do ich dziedzictwa. Po III rozbiorze w 1795...
[click for more] roku do monarchii habsburskiej przyłączono ziemie, które nazwano Nową Galicją (w odróżnieniu od „starej”, obejmującej tereny otrzymane w 1772 roku). Nowa Galicja obejmowała terytoria między Pilicą...
[click for more] i Bugiem wraz z Krakowem, Radomiem, Kielcami, Lublinem, Chełmem i Białą Radziwiłłowską. Ziemie Nowej Galicji (wraz z Zamościem) zostały w 1809 roku przyłączone do Księstwa Warszawskiego i nie wróciły już do Austrii, stając się po 1815 częścią Królestwa Kongresowego.
Po początkowo silnej germanizacji, w 1861...
[click for more] roku Galicja uzyskała autonomię z sejmem krajowym i rządem w stołecznym Lwowie. W 1867 roku, w związku z ustanowieniem monarchii dualistycznej (Galicja pozostała krajem koronnym Cesarstwa Austrii), autonomię Galicji poszerzono. Rząd austriacki zagwarantował, że namiestnicy będą odtąd powoływani spośród Polaków. Dzięki temu Galicja stała się ośrodkiem polskiego ruchu niepodległościowego. Działały tu polskie partie polityczne i organizacje paramilitarne - Sokół, Związek Strzelecki „Strzelec”, Drużyny Bartoszowe, które stanowiły bazę sformowanych na początku XX wiekuXIX wiek XX wiek XXI wiek Lata 1900-1909 Lata 1910-1919 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more] Legionów.
Galicja odegrała także ważną rolę w dziejach nowożytnej Ukrainy, będąc do dziś ośrodkiem ukraińskich ruchów niepodległościowych. Mieszkało tu wielu wybitnych pisarzy (Iwan Franko), historyków (Mychajło Hruszewski) i polityków, działało Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki, stowarzyszenie Proswita i stowarzyszenia sportowo-paramilitarne Sokił i Sicz. Na Uniwersytecie Lwowskim działały katedry ukraińskie.
Wspólne zamieszkiwanie Polaków i Ukraińców było powodem licznych konfliktów. Po 1867 roku stanowiska w administracji były stopniowo przejmowane przez Polaków, co nie podobało się Ukraińcom. W roku 1890 stronnictwa polskie i ukraińskie zawarły w sejmie krajowym tzw. pierwszy kompromis, przewidujący między innymi rozszerzenie szkolnictwa podstawowego i średniego w języku ukraińskim. Współpraca załamała się jednak po kilku latach, kiedy to Polacy doprowadzili m. in. do zupełnej polonizacji Uniwersytetu Lwowskiego. W początkach XX wieku Galicja była areną zabójstw politycznych, m. in. namiestnika Galicji hr. Andrzeja Potockiego i ukraińskiego polityka Adama Kocki. Do kolejnej próby porozumienia doszło dopiero w przededniu I wojny światowej; tzw. drugi kompromis przewidywał zmianę ordynacji wyborczej do sejmu krajowego na korzyść Ukraińców (byli oni niedoreprezentowani w stosunku do liczby głosów) oraz utworzenie państwowego uniwersytetu ukraińskiego we Lwowie. Postanowienia te nie mogły już jednak zostać zrealizowane. Koniec wojny stworzył dogodną sytuację dla obu narodów, czego skutkiem był wybuch walk o Galicję Wschodnią w latach 1918...
[click for more]–1919...
[click for more], kiedy to Ukraińcy proklamowali Zachodnioukraińską Republikę Ludową. Napięcia narodowościowe nie znikły w okresie II Rzeczypospolitej, z czym wiązała się działalność OUN i UPA w okresie międzywojennym i w czasie II wojny światowej.
Odmienne losy Galicji Wschodniej i reszty ziem ukraińskich były również źródłem napięć wewnątrzukraińskich na gruncie politycznym, kulturowym, językowym i religijnym. Ich przezwyciężenie uważano za jeden z głównych problemów na drodze do niezależności narodowej Ukraińców.
Galicja była tradycyjnie regionem wielonarodowościowym i wielowyznaniowym. Obok Polaków i Ukraińców (jak wtedy mawiano: Rusinów) mieszkali tu Żydzi, NiemcyNiemcy (nazwa oficjalna Republika Federalna Niemiec, niem. Bundesrepublik Deutschland) to kraj leżący w środkowej Europie, będący członkiem Unii Europejskiej, Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8 oraz NATO. Do 1970 r. (do traktatu pomiędzy RFN a Polską) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna (NRF)....
[click for more], Ormianie, Wołosi, RosjanieRosjanie ( усские - Ruskie) to jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. NB: często słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji. W języku rosyjskim istnieje dodatkowe "politycznie poprawne" słowo ( оссиянин - Rossijanin) oznaczające osobę o dowolnym pochodzeniu etnicznym która jest obywatelem Rosji. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji...
[click for more] i inne narodowości. Istniały trzy kościoły chrześcijańskie: katolicki (obrządki: rzymski, bizantyjski i ormiański), ewangelicki i prawosławny, ponadto żyli tu mozaiściMozaizm - określenie judaizmu, używane głównie w zachodnim chrześcijaństwie, nazwa wywiedziona od Mojżesza. Wśród współczesnych odłamów judaizmu większość (te, które uznają Talmud) nie używa tej nazwy i podkreśla, że Mojżesz to tylko jeden, jakkolwiek bardzo ważny, z tych przez których przemawia Pan. Wydaje się, że tylko karaimi określają się jako mozaiści....
[click for more] i muzułmanie. Sam Lwów był siedzibą trzech metropolii katolickich (rzymskokatolickiej, greckokatolickiej (unickiej) i ormiańskokatolickiej).
Po I wojnie światowej cała Galicja znalazła się na terenie odrodzonego państwa polskiego. Podzielono ją na cztery województwa: krakowskie, lwowskie, stanisławowskie i tarnopolskie. Należała do regionów bardzo przeludnionych i zacofanych, co próbowano zmienić, umiejscawiając tam w latach trzydziestych Centralny Okręg Przemysłowy (COP...
[click for more]). Po 1945...
[click for more] roku Galicja została podzielona na część polską i radziecką. Na skutek masowych przesiedleń ludności, obie części stały się praktycznie jednolite pod względem narodowościowym.
W obrębie Galicji tradycyjnie zwykło się wyróżniać część zachodnią i wschodnią, dokonując podziału na zachód od linii SanuSan to rzeka w południowo-wschodniej Polsce i (w niewielkiej części) na Ukrainie o długości 443,4 km, prawobrzeżny dopływ Wisły. Powierzchnia jej dorzecza 16,8 tys. km2. Swój bieg San zaczyna w Bieszczadach Zachodnich na wysokości ok. 900 m n.p.m., na terenie Ukrainy. Przepływa przez Bieszczady, Pogórze Środkowobeskidzkie i Kotlinę Sandomierską. W górnym biegu, na odcinku ok. 55 km, tworzy granicę między Polską i Ukrainą....
[click for more] (vide: linia Curzona), która w dużej mierze odwzorowywała podział etniczny tego terenu z przewagą ludności polskiej na zachodzie oraz ukraińskiej (w tym BojkowieBojkowie - grupa etniczna pochodzenia rusińskiego osiadła w XV - XVI wieku, zamieszkująca Karpaty Wschodnie od Wysokiego Działu w Bieszczadach na zachodzie, do doliny Łomnicy w Gorganach. Na zachodzie sąsiadowali z Łemkami, na wschodzie z Hucułami. Po II wojnie światowej część terenów zamieszkałych przez Bojków znalazła się w Polsce. Większość wysiedlono do ZSRR, resztę w wyniku Akcji Wisła rozproszono po Polsce....
[click for more], Łemkowie i Hucułowie) na wschodzie. Zachodnia Galicja obejmowała Kraków, Nowy Sącz i Tarnów, do wschodniej zaliczano m.in. Rzeszów, Przemyśl, Lwów i Tarnopol.
Po ponad 80 latach, mimo rozpadu monarchii habsburskiej i de facto rozpadu samego organizmu Galicji - której ziemie podzielone są między Polskę i Ukrainę - nazwa wciąż utrzymuje się w użyciu, będąc niejednokrotnie błędnie utożsamianą z nazwą Małopolska.
Zobacz też
Linki zewnętrzne