Azja Mniejsza - półwysep w zachodniej AzjiAzja to część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Sąsiaduje z Europą od zachodu, Afryką od południowego zachodu Oceanem Indyjskim i Australią od południa, oraz Pacyfikiem od wschodu. Dokładny przebieg zachodniej granicy geograficznej przedstawiony jest w haśle granica Europa-Azja....
[click for more], tworzący pomost lądowy łączący ten kontynentKontynent - podstawowa, obok oceanów, jednostka podziału świata. Odnosi się do olbrzymich pod względem powierzchni (rzędu kilku mln km2) obszarów lądu na Ziemi. Geografia fizyczna zwraca uwagę na aspekt "wyspiarski" kontynentów, które otoczone są ze wszystkich stron morzami i oceanami, a z innymi kontynentami połączone są co najwyżej wąskimi przesmykami (Ameryka Północna i Ameryka Południowa, Afryka i Azja). Jednak potoczne użycie tej nazwy odbiega od tej, niekiedy kontestowanej, defini...
[click for more] z EuropąEuropa (gr. i łac. Europa, może związane z gr. europos, 'łagodnie wznoszący się', względnie od asyr. ereb 'zachód') – część świata (a według niektórych kontynent), która rozciąga się od Oceanu Atlantyckiego na zachodzie, do gór Ural włącznie na wschodzie, oraz od Morza Śródziemnego, Morza Czarnego i obniżenia Kumsko-Manyckiego na południu do Morza Arktycznego na północy. Dokładny przebieg wschodniej granicy geograficznej przedstawiony jest w haśle granica Europa-Azja....
[click for more]. Półwysep oblewają morza: Śródziemne, EgejskieMorze Egejskie - morze we wschodniej części Morza Śródziemnego, położone między Półwyspem Bałkańskim, Azją Mniejszą a wyspami Kretą, Karpathos i Rodos. Poprzez cieśninę Dardanele łączy się z Morzem Marmara i Morzem Czarnym, a przez Kanał Koryncki z Morzem Jońskim. Linia brzegowa tego morza jest doskonale rozwinięta (liczne półwyspy i zatoki), a powierzchnię wodną urozmaicają liczne wyspy (archipelagi Cykladów, Sporadów, Sporadów Północnych, pojedyncze wyspy Eubea, Chios, Limn...
[click for more], MarmaraMorze Marmara - morze, część Morza Śródziemnego. Znajduje się między Płw. Bałkańskim a Azją Mniejszą; przez cieśninę Bosfor łączy się z Morzem Czarnym, przez Dardanele z Morzem Egejskim. Morze Marmara zajmuje powierzchnię 11 472 km2, a w najgłębszym miejscu ma 1355 m głębokości. Marmara wyznacza część umownej granicy między Europą i Azją. Największym miastem portowym na tym morzu jest Stambuł (Turcja)....
[click for more] i CzarneMorze Czarne (w starożytności : Pontus Euxinus co znaczy Morze Gościnne) jest morzem śródlądowym Oceanu Atlantyckiego rozciągającym się pomiędzy Azją mniejszą na południu, Kaukazem na wschodzie , Niziną Wschodnioeuropejską na północy i Półwyspem Bałkańskim na zachodzie....
[click for more]. Od Europy oddzielają go cieśniny BosforBosfor (tur. Bogaziçi) - cieśnina łączącą Morze Czarne z Morzem Marmara, położona między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą, oddziela Europę od Azji. Wraz z Dardanelami łączy Morze Czarne z Morzem Śródziemnym. Obie cieśniny stanowią szlak morski o międzynarodowym znaczeniu....
[click for more] i DardaneleDardanele - cieśnina między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą, łączy morza Egejskie i Marmara. W starożytności cieśnina nosiła nazwę Hellespont....
[click for more]. Zajmuje powierzchnię ok. 500 tys. km2. Na półwyspie tym leży azjatycka część TurcjiTurcja (Türkiye, Republika Turecka - Türkiye Cumhuriyeti), państwo położone w Azji na półwyspie Azja Mniejsza, a częściowo również w Europie ze stolicą w Ankarze. Część azjatycka zwana jest Anatolią. Część europejska (Tracja) stanowi 3% powierzchni i oddzielona jest Morzem Marmara i cieśninami Bosfor i Dardanele. Turcja jest krajem czterech mórz, gdyż dodatkowo od północy otacza ją Morze Czarne, od zachodu Morze Egejskie, a od południa Morze Śródziemne. Graniczy z 8 państwami, c...
[click for more] Anatolia.
Geografia
Wnętrze półwyspu zajmują stare, zrębowe płaskowyże i kotliny Wyżyny Anatolijskiej o wysokościach 900-1500 m n.p.m., z najwyższym szczytem Erciyes Dagi (starożytny Argajos) - 3917 m n.p.m. Środek wyżyny zajmuje słony stepStep (z ros. stepe) - równina pozbawiona drzew, rzek i jezior. Step przypomina pod tym względem prerię, z tą różnicą, że preria jest z reguły zdominowana przez wysokie trawy, a step może być obszarem półpustynnym lub pokrytym trawą i krzewami (czasem w zależności od pór roku). Zamieszkany przez: myszy, chomiki, świstaki, susły, orły, sokoły, wilki. Dawniej również przez antylopy i dzikie konie. Występuje w warunkach klimatu umiarkowanego z gorącym suchym latem....
[click for more] ze słonym jeziorem Tuzgölü. Bardziej żyzne tereny położone są w centralnej części Anatolii zwanej KapadocjąKapadocja - kraina historyczna w Anatolii w Turcji, obecnie znana przede wszystkim z powodu charakterystycznych form tufowych tworzących księżycowy krajobraz oraz z domów wykutych w tufowych skałach....
[click for more], przez którą przepływa Kizilirmak (gr. Halys). Wyżyna otoczona jest od południa i północy dwoma równoleżnikowymi łańcuchami młodych gór fałdowania alpejskiego: Gór Pontyjskich (3932 m n.p.m.), które opadają stromo w kierunku Morza Czarnego i Taurusu (3734 m n.p.m.), które na wschodzie łączą się tworząc Wyżynę Armeńską, geograficznie zaliczaną już do Azji właściwej. Półwysep potrzaskany jest licznymi uskokamiUskok to struktura tektoniczna powstała w wyniku rozerwania mas skalnych i przemieszczenia ich wzdłuż powstałej powierzchni (lub wąskiej strefy zniszczenia), zwanej powierzchnią uskoku (lub strefą uskokową). Z uskokami związane jest powstawanie zrębów i zapadlisk (np. rowów tektonicznych). Masy skalne przemieszczone wzdłuż powierzchni uskoku w dół są zwane skrzydłem zrzuconym, przemieszczone w górę – skrzydłem wiszącym. Wyróżnia się najczęściej uskoki normalne, powstałe na skut...
[click for more] (uskok anatolijski) i nawiedzany jest często przez katastrofalne trzęsienia ziemi.
Historia
Obszary Azji Mniejszej były zasiedlane już od paleolitu. W neolicieNeolit (zob. neo, lit), końcowy okres epoki kamienia (poprzedzający epokę brązu), trwający od około 5500 do 2300 p.n.e. jego początek wiąże się z pojawieniem gospodarki wytwarzającej. W neolicie pojawiają się nowe techniki obróbki kamienia, jak gładzenie i wiercenie otworów. Człowiek zaczyna uprawiać dziko rosnące zboża i udomawiać zwierzęta. Proces ten nazwano "rewolucją neolityczną"....
[click for more], w południowej Anatolii rozwijała się osada w Çatal Hüyük. W okresach późniejszych osadnictwo przyciągały żyzne aluwialne równiny nadmorskie: CylicjaCylicja to kraina historyczna w południowo-wschodniej Azji Mniejszej, obecnie terytorium Turcji. Kolejno pod panowaniem Hetytów, Asyrii, Persji i Syrii, później Grecji, Rzymu i Bizancjum. Stolicą Cylicji był Tars....
[click for more] i Pamfilia oraz wybrzeża i doliny anatolijskie. W Azji Mniejszej swe kultury i państwa rozwijali: HetyciHetyci (biblijni חתי lub HTY) – lud indoeuropejski posługujący się językiem hetyckim, który około XVII w. p.n.e. stworzył potężne państwo z centrum w Hattusa (dzisiejsze Bogazköy) w Anatolii. Potęga państwa opierała się na znakomicie jak na owe czasy uzbrojonej armii (broń z żelaza, zbroje, doskonałe rydwany bojowe). W okresie największej świetności Hetyci kontrolowali Anatolię, północną Mezopotamię, Syrię i Palestynę. Państwo Hetytów upadło około 1200 p.n.e. pod naporem...
[click for more], Huryci, Luwitowie, FrygowieFrygia (łac. Phrygia) to starożytna kraina w zachodniej części Azji Mniejszej, położona między Bitynią, Myzją, Lidią, Karią, Lycją, Pamfylią, Lykaonią i Galacją. Była znana z kwitnącego rolnictwa i chowu bydła, kopalni złota i kamieniołomów marmuru. Zamieszkiwali ją spokrewnieni z Trakami indoeuropejscy Frygowie, którzy przybyli na te ziemie około 1000 r. p.n.e. Stolicą Frygii było Gordion. Aż do najazdu Kimmerów (około 700 p.n.e.) Frygia była niezależnym królestwem. Około 6...
[click for more], Lidyjczycy, PersowiePersowie – lud indoeuropejski zamieszkujący od początków I tysiąclecia p.n.e. tereny zachodniego Iranu. W 550 p.n.e. Persowie zajęli Medię i utworzyli na jej terenach rozległe imperium perskie. W V w. p.n.e. próbowali podbić Grecję (wojny perskie). W latach 334-327 p.n.e. ulegli potędze Aleksandra Macedońskiego. Zapoczątkowało to okres dominacji nad Persami, początkowo grecko-macedońskiej, a później partyjskiej. Niezależność przywrócili Persom w pierwszej połowie III w. n.e. władcy...
[click for more], Celtowie, PelazgowiePelazgowie pierwotni, przedgreccy mieszkańcy Grecji. Identyfikuje się ich z neolityczną kulturą rozwijającą się w Tessalii. Zasiedlali głównie środkową Grecję, zwłaszcza Tesalię – a ich kraj nazywany był później Pelasgiotis i Pelasgikom Argos. Mitycznym przodkiem Pelazgów był Pelasgos, syn Zeusa i Niobe....
[click for more], GrecyGrecy to naród pochodzenia indoeuropejskiego. Tworzące go plemiona dotarły na tereny Grecji w II tysiącleciu p.n.e.. W starożytności Grecy dzielili się na...
[click for more], OrmianieOrmianie (nazwa własna Հայ (Haj) w liczbie pojedynczej, Hajer w liczbie mnogiej) to lud indoeuropejski zamieszkujący obszar obecnej Armenii, Turcji, Azerbejdżanu i Gruzji. Prócz tego, niezwykle liczna jest diaspora ormiańska na świecie, obecna niemal w każdym jego zakątku. Jest ona efektem m.in. Rzezi Ormian w roku 1915....
[click for more], Rzymianie, Bizantyjczycy, Kurdowie, Turcy seldżuccy i Turcy otomańscy.
Zobacz też: Anatolia.