Odkrycie Australii
Australia, najmniejszy kontynent ziemski, położony na południe od indonezyjskich wysp Azji Południowo-Wschodniej, odkryty został po raz pierwszy przez Europejczyków w XVI w. Byli nimi Portugalczycy, którzy w tym czasie zakładali swe bazy handlowe w Indiach, Azji Płd.-Wsch. i w Chinach. Australia ich jednak nie zainteresowała, gdyż wydawała się niezamieszkała i nieprzyjazna dla Europejczyków pod względem przyrodniczym i klimatycznym. Podobnie Holendrzy, którzy penetrowali w XVII w. zachodnie i północne wybrzeża kontynentu, zadowolili się jedynie nazwaniem go Nową Holandią.
Po raz trzeci Australię odkrył żeglarz i podróżnik angielski James Cook w 1768 r. Przebadał on wschodnie wybrzeża lądu i stwierdził, że nadają się do zamieszkania przez Europejczyków, nazwał rozpoznane terytoria Nową Południową Walią i zaanektował je dla Korony brytyjskiej. W swych kilku wyprawach odkrył również wyspy Nowej Zelandii, Nowej Kaledonii i szereg innych, w tym archipelag, nazwany jego imieniem.
Kolonie karne w Australii
Wielka Brytania pod koniec XVIII w.XVII wiek XVIII wiek XIX wiek Lata 1700-1709 Lata 1710-1719 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more] była państwem o dynamicznie rozwijającej się gospodarce i handlu zamorskim, miała też wówczas wielkie ambicje kolonialne. Wkrótce po odkrywczych badaniach James Cook'a rząd brytyjski podjął więc decyzję o zasiedleniu nowoodkrytego kontynentu Australii, powodując się prawdopodobnie również chęcią rekompensaty za utracone w 1775 r. kolonie w Ameryce Północnej, które wybiły się wówczas na niepodległość.
W pierwszym rzędzie postanowiono w Nowej Południowej Walii, jak nazwał Cook odkryty przez siebie nowy kontynent, zorganizować kolonie karne dla skazanych przestępców. Pierwsza portowa osada Port Jackson (późniejsze Sydney), zaczęła przyjmować skazańców brytyjskich już w 1788...
[click for more] r. Przypadła im pionierska rola w zagospodarowaniu wschodnich wybrzeży Australii. Karczowali oni lasy, zagospodarowywali ugory, hodowali owceOwca domowa (Ovis aries L.) gatunek zwierzęcia domowego z rodziny krętorogich. Przodkiem były najprawdopodobniej różne podgatunki owcy dzikiej (Ovis ammon). Domestykacja nastąpiła między VIII a VI tysiącleciem p.n.e. w zachodniej Azji, prawdopodobnie jeszcze przed rozpoczęciem osiadłego życia w epoce brązu. Początkowo z owiec uzyskiwano jedynie skóry, mięso i mleko, obecnie również wełnę. Początkowo zwierzę hodowane na terenach górskich i stepowych rozpowszechniło się obecnie w ró...
[click for more] na rozległych sawannachSawanna (z dialektów karaibskich zawan) - trawiasta formacja roślinna strefy międzyzwrotnikowej o klimacie gorącym z wyraźnie zaznaczoną porą suchą, trwającą od 3 do 9 miesięcy....
[click for more]. Ale przede wszystkim budowali wzdłuż wybrzeży osady, które później przekształciły się w miasta portowe.
Od czasu założenia w 1788 r. pierwszej osady Port Jackson, przez ok. 40 lat Wielka Brytania traktowała Australię wyłącznie jako miejsce zsyłki więźniów. Do 1858...
[click for more] r. przewieziono ich z metropolii ponad 160 tysięcy. Właściwa kolonizacja, to jest większy napływ osadników wraz z rodzinami, zaczęła się dopiero po 1830...
[click for more] roku.
Australia w XIX wieku
Na początku XIX w. kontynent australijski zamieszkiwało ok. 300 tysięcy tubylczej ludności, zwanej aborygenamiAborygeni (ang. Aborigines, z łac. ab =od + origo,-inis =początek) - określenie ludności tubylczej, pierwotnej. W starożytności łacińską nazwą (w liczbie mogiej) Aborigines nazywano ludy tubylcze rejonów Lacjum i Kampanii, mieszkające tam "od początku" historii Rzymu. W XVIII w. termin ten zaczęto stosować w naukach przyrodniczych w znaczeniu "gatunki miejscowe", a później ograniczono go do ludzi zamieszkujących Australię "od początku", przed przybyciem Europejczyków....
[click for more]. Żyli oni na bardzo niskim poziomie cywilizacyjnym, jakby z epoki prehistorycznej, licząc w skali europejskiej. Prowadzili koczowniczy tryb życia, trudniąc się zbieractwem i łowiectwem, a na wybrzeżach rybołówstwem. W szeregu konfliktów europejscy przybysze dokonali masakry aborygenów i wyparli ich ze wschodnich terytoriów w głąb kontynentu.
Wnętrze Australii było trudno dostępne, z tego też względu zostało przebadane dopiero w drugiej połowie XIX w. Wcześniej rozpoznane zostały wybrzeża, zwłaszcza południowe oraz wschodnie, i na nich w dogodnych miejscach założono wiele portów i przystani. W 1851 r. na terenach w odległości ok. 400 km od wschodnich wybrzeży odkryte zostały bogate pokłady złota. Od tego czasu nastąpiło wielkie przyspieszenie osadnictwa. Ta „gorączka złota” sprawiła, że w 1861 r. zamieszkiwało Australię już milion osadników z Europy, głównie z Wielkiej Brytanii, i chińskich robotników kontraktowych. Zaś w 1890...
[click for more] r. liczba mieszkańców kontynentu wzrosła do ponad trzech milionów. Administracyjnie Australia podzielona została na 6 stanów, posiadających własne samorządy i zrzeszonych w Związku Australijskim, podległym bezpośrednio Koronie Brytyjskiej.
Odkrycia i badania Australii
Terra Australis była legendarnym kontynentem umieszczonym przez Ptolemeusza na jego słynnej mapie. Od tego momentu przez ponad tysiąc lat w świadomości Europejczyków istniał ten olbrzymi, nieznany i nieodkryty ląd. Umieszczenie go na mapie podyktowane było naiwną koncepcją konieczności równowagi kuli ziemskiej. Według niej, by glob zachował swe wertykalne położenie, na południu musiał istnieć kontynent o podobnych co Eurazja rozmiarach, równoważący ciężar północnej masy lądowej. Pierwszym wyłomem w ptolemejskim obrazie świata było odnalezienie wschodniej drogi do Indii (według ptolemejskiej wizji, zagrodzonej kontynentem południowym). Koncepcję tę obaliło ostatecznie odkrycie Australii i uświadomienie faktu, że jest on stosunkowo niewielkim lądem. Ostatecznej korekcji dokonano odkrywając AntarktydęAntarktyda kontynent, ląd o powierzchni około 14 mln km2 znajdujący się na półkuli południowej Ziemi, w rejonie koła podbiegunowego. Według teorii tektoniki płyt, Antarktyda z terenów równikowych przemieściła się w ciągu milionów lat na obecny obszar i tu się zatrzymała....
[click for more] (zobacz Odkrycia i badania Antarktydy Odkrycie Antarktydy Już od czasów Ptolemeusza spodziewano się istnienia ogromnej masy lądowej na południowej półkuli. Jednakże legendarna Terra Australis nie miała nic wspólnego z Antarktydą, kontynent ten zaś pozostał nie odkryty prawie do połowy XIX wieku, głównie z powodu trudnej żeglugi po otaczających wodach....
[click for more]).
Australia, podobnie jak Antarktyda, pozostała w pełnej izolacji od reszty świata aż do połowy XVIII wieku. Nie była znana także cywilizacjom wschodnioazjatyckim, choć zamieszkiwana była przez aborygenów - lud przybyły prawdopodobnie z Azji południowo-wschodniej kilkadziesiąt tysięcy lat przed odkryciem Australii.
Okres iberyjski i holenderski
Nie jest jasne, czy Portugalczycy, którzy mieli monopol na żeglugę po wodach Oceanu Indyjskiego w XVI wieku dotarli do Australii. W tamtych czasach, podobnie jak Hiszpanie, utrzymywali wiele swych odkryć w tajemnicy. Wiadomo, że w 1601 Godiho de Eredia żeglował przez Morze ArafuraMorze Arafura (ang. Arafura Sea) - morze przybrzeżne w zachodniej części Oceanu Spokojnego (bywa zaliczane do Oceanu Indyjskiego) między Australią, a wyspami: Tanimbar, Kai i Nowa Gwinea. Od wschodu, przez Cieśninę Torresa łączy się z Morzem Koralowym, od zachodu sąsiaduje z morzami Timor, Banda i Seram, od południa z Zatoką Karpentaria....
[click for more] i mógł wylądować także na Ziemi Arnhema w północnej Australii. Za oficjalnego odkrywcę Australii można uznać Holendra Willema Jansza...
[click for more], kapitana w służbie Kompanii Wschodnioindyjskiej...
[click for more]. Płynąc statkiem Duyfken wylądował on w 1606 na kontynencie nad zatoką KarpentariaZatoka Karpentaria (ang. Gulf of Carpentaria) - zatoka położona w południowo-wschodniej części Morza Arafura. Wcina się blisko 670 km w głąb północnej części kontynentu australijskiego pomiędzy Ziemię Arnhema a Półwysep Jork. Szerokość zatoki wynosi do 600 km, głębokość do 71 m, a powierzchnia wynosi ok. 328 tys. km². Wzdłuż zachodnich wybrzeży rozsiane są liczne wyspy. Największe z nich to Groote Eylandt oraz Wellesley....
[click for more]. Ostatnim epizodem dominacji żeglarzy iberyjskich na wodach australijskich była podróż Luisa Torresa...
[click for more], który w 1606 jako pierwszy opłynął Nową GwineęNowa Gwinea (ang. New Guinea, indonez. Irian) - wyspa w zachodniej części Oceanu Spokojnego, w Melanezji. Druga, po Grenlandii, pod względem wielkości wyspa świata. Od zachodu przylega do niej Archipelag Malajski, od wschodu - Archipelag Bismarcka i Wyspy Salomona, a od południa - Australia oddzielona od niej Cieśniną Torresa. Wnętrze wyspy zajmuje potężny łańcuch górski, którego najwyższy szczyt osiąga 5030 m n.p.m., natomiast na południu znajduje się zabagniona nizina, porośnięta bujn...
[click for more] i odkrył Cieśninę Torresa.
W momencie gdy Holendrzy wyparli Portugalczyków z tamtego rejonu świata, odkrycia zaczęły się mnożyć. Holenderscy nawigatorzy odkryli, że udając się do Indonezji po opłynięciu AfrykiAfryka jest drugim pod względem wielkości kontynentem na Ziemi, ma 30,316 mln km2 powierzchni, czyli 20,3 % powierzchni globu. Zamieszkuje go jedna dziesiąta populacji Ziemi, 810 mln ludzi. Jest najbiedniejszym i najbardziej zacofanym kontynentem na kuli ziemskiej, dotkniętym wieloma plagami - takimi jak malaria oraz AIDS - a także miejscem, gdzie największa część ludności cierpi niedożywienie lub nawet głód. W niektórych rejonach Afryki trwają wieloletnie wojny....
[click for more] należy trzymać się wschodniego kursu, w sferze silnych i stałych wiatrów, i dopiero na długości około 105°E odbić się na północ docierając prosto na Jawę Jawa - wyspa w Azji Południowo-Wschodniej, jedna z Wielkich Wysp Sundajskich. Należy do Indonezji. Trzynasta wyspa co do wielkości na świecie. Powierzchnia 126,7 tys. km² (dla porównania powierzchnia Polski to 312 tys. km²). Mieszkańcy Jawy trudnią się przede wszystkim rolnictwem. Warunki klimatyczne panujące na wyspie sprzyjają dużym zbiorom w ciągu roku....
[click for more] lub Sumatrę. Oczywistym było, że wiele podróży musiało przypadkowo osiągnąć zachodnie wybrzeża Australii. W taki to właśnie sposób kapitan Dirk Hartog wylądował w 1616 w Zatoce Rekina, na zachodnim wybrzeżu. Odkryty kraj wydał się wysoce niegościnny. Ograniczono się więc tylko do wbicia pala z odpowiednią inskrypcją. W 1624...
[click for more] niemal w tym samym miejscu i równie przypadkowo wylądował inny holenderski kapitan - Vlaming, który pozostawił po sobie drugi pal (przetrwał tam aż do 1817...
[click for more], gdy został odnaleziony przez francuskiego podróżnika Luisa de Freycient). W następnych latach stopniowo poznano większość zachodniego wybrzeża kontynentu. W 1627...
[click for more] Pieter Nuyts zwiedził także część wybrzeży południowych. Do roku 1640...
[click for more] wybrzeża kontynentu, z wyjątkiem zachodniej części, znane były Holendrom dość dokładnie - wyłaniał się obraz olbrzymiej wyspy nazwanej przez nich Nową Holandią. Przez pewien czas wydawało się, że wraz z Nową Holandią odkryto północny przylądek legendarnej Terra Australis...
[click for more]. W celu zweryfikowania tej tezy w swą słynną wyprawę wyruszył Abel Tasman. Odkrył wtedy Ziemię van Diemena, wyspę na południowym krańcu Australii, przemianowaną w 1856 na Tasmanię Tasmania - wyspa u południowo-wschodnich wybrzeży kontynentu australijskiego, a zarazem najmniejszy stan Australii. W skład stanu Tasmania wchodzą też mniejsze wyspy w Cieśninie Bassa oraz wyspa Macquarie (w południowej części Oceanu Indyjskiego)....
[click for more]. Ostatnim akordem holenderskiej obecności w tym rejonie świata była wyprawa Vlaminga, w 1697, który wylądował u ujścia Rzeki Łabędziej (Swan River) w okolicach dzisiejszego Perth i udał się w jej górę. Także ta wyprawa przekonała Holendrów o braku ekonomicznej sensowności eksploracji australijskiego lądu.
Angielska kolonizacja
W XVII wiekuXVI wiek XVII wiek XVIII wiek Lata 1600-1609 Lata 1610-1619 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more] odkrywca, przyrodnik i korsarz w jednej osobie William Dampier był pierwszym Anglikiem, który zbadał i wyrysował na mapie części Nowej Holandii (Australia) i Nowej Gwinei. Dopiero w latach siedemdziesiątych XVIII wieku Australia ponownie wzbudziła zainteresowanie. Tym razem za sprawą Anglików, którzy po Holendrach przejęli kontrolę nad szlakami komunikacyjnymi we wschodniej Azji i Oceanii. Pierwszym angielskim odkrywcą w tym rejonie był James Cook, który w czasie swoich dwóch wypraw badał wybrzeża Australii: najpierw w 1770 wschodnie wybrzeża, począwszy od Zatoki Botany. Następnie przesunął się wzdłuż wybrzeża w kierunku północnym, aż do Cieśniny Torresa, gdzie przedarł się przez Wielką Rafę Koralową. Na koniec przeszedł cały odcinek północnego wybrzeża.
W czasie swej drugiej wyprawy w 1777...
[click for more] opłynął kontynent od południa. Cook ostatecznie określił rozmiary lądu i udowodnił brak rozleglejszej masy lądowej na południu. Na przełomie wieków za sprawą Bassa i Flindersa ostatecznie została wykreślona cała linia brzegowa Australii. W 1817 Phillip Parker King jako pierwszy opłynął cały kontynent w czasie jednej wyprawy. W 1814...
[click for more] Matthew Flinders zaproponował, by wyspę traktować jako piąty kontynent i nazwać ją Australia. Nowa nazwa przyjęła się i wyparła używaną wcześniej - Nowa Holandia.
W 1788 Anglia zadecydowała, by założyć w Australii kolonię karną. Pierwsza osada karna powstała tego samego roku w okolicach Sydney. Niedługo później, w 1793, do Australii przybyli pierwsi wolni osadnicy. Początkowo osadnictwo rozwijało się na żyznych i przyjaznych klimatycznie wschodnich rejonach Australii, w okolicach dzisiejszego Sydney. Od kiedy wyprawa Gregory'ego Baxlanda przekroczyła Góry Błękitne i odkryła po ich zachodniej stronie żyzne pastwiska, osadnictwo, a wraz z nim wiedza o wnętrzu kontynentu, zaczęły się szybko rozwijać.
- 1828...
[click for more] - Charles Sturt badał źródła i środkowy bieg rzeki Darling i nieco później rzekę Murray w pełnym jej biegu.
- 1831...
[click for more], 1835...
[click for more], 1836...
[click for more] i 1845...
[click for more] - Thomas Livingstone Mitchell w serii czterech wypraw badał dorzecza Darling.
- 1839 - Edward John Eyre wyruszając z Adelaide najpierw odkrył jeziora wewnątrz kraju - Jezioro Eyre, Jezioro Torrens i inne, a następnie wzdłuż wybrzeża dotarł aż do dzisiejszego Albany na 117,5°E.
- 1837-1842 - John Wickham prowadził dokładne badania topograficzne wybrzeży podróżując słynnym okrętem Beagle...
[click for more].
- 1839-1844 - Polak Paweł Edmund Strzelecki jako pierwszy badał Alpy Australijskie i ustalił najwyższy szczyt kontynentu (Góra Kościuszki). Strzelecki jest też odkrywcą zasobów złota w Australii. Jego imieniem została nazwana także Pustynia Strzeleckiego, leżąca na zachód od Jeziora Eyre.
- 1844-1845 - Ludwig Leihart wyprawił się z Dawling Downes najpierw na północ, a potem na zachód. Celem wyprawy było Perth na zachodnim wybrzeżu, lecz wobec piętrzących się trudności wyprawa zakończyła się na Ziemi Arnhema.
- 1846...
[click for more]-1858 - Augustus Charles Gregory w swych wyprawach badał okolice Perth (1846), a później powtórzył wyczyn Leiharta, docierając lądem aż do Zatoki Józefa Bonaparte, zbadawszy przy tym bieg rzeki Sturt. W swej trzeciej wyprawie w 1858 dotarł do Jeziora Eyre od północnego-wschodu.
- 1847...
[click for more]-1848 - Edmund Kennedy badał półwysep Jork i wnętrze lądu w okolicach Jeziora Eyre
- 1860...
[click for more] - Robert O'Hara Burke jako pierwszy pokonał kontynent w kierunku południkowym, wyruszając z Broken Hills i docierając do zatoki Karpentaria
- 1869...
[click for more] - John McDouall Stuart pokonał kontynent wzdłuż równoleżnika 133E°.
- 1869, 1870, 1874...
[click for more] - John Forrest w trakcie trzech wypraw badał południowo-zachodnią Australię pomiędzy Jeziorem Eyre, a miastem Perth.
Doświadczenia i wiedza zgromadzone we wcześniejszych wyprawach przyczyniły się do sukcesu projektu budowy transkontynentalnej sieci telegraficznej w latach 1870-1872...
[click for more]. Połączyła ona Port Augusta na południu z Darwin na północy i liczyła 3000 km. Wkrótce wzdłuż linii telegraficznych, przy stacjach przekaźnikowych zaczęły powstawać liczne osady, z których wyruszały kolejne wyprawy, tym razem próbując pokonać kontynent w kierunku równoleżnikowym. Ernest Gilles w 1872 wyruszył w nieudaną wyprawę na zachód. Więcej szczęścia miał Peter Egerton Warburton, który tego samego roku dotarł aż do wybrzeża zachodniego. W tym samym czasie William Gosse był pierwszym Europejczykiem który dotarł do słynnego Ayer's Rock. W latach 1891...
[click for more]-1892...
[click for more] David Lindsay prowadził badania Wielkiej Pustyni Wiktorii. W 1896 David Carnegie przeszedł z Kalgorlie na południu do Kimberley na północy.
Także wiek XXXIX wiek XX wiek XXI wiek Lata 1900-1909 Lata 1910-1919 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90....
[click for more] przyniósł całą serię spektakularnych wypraw:
XX-wieczni podróżnicy wyposażeni w samochody, a potem w samoloty mieli ułatwione zadanie w dokonywaniu nowych odkryć geograficznych i do połowy wieku Australia przedstawiała się jako dobrze poznany kontynent.
