Australia to najmniejszy z kontynentówKontynent - podstawowa, obok oceanów, jednostka podziału świata. Odnosi się do olbrzymich pod względem powierzchni (rzędu kilku mln km2) obszarów lądu na Ziemi. Geografia fizyczna zwraca uwagę na aspekt "wyspiarski" kontynentów, które otoczone są ze wszystkich stron morzami i oceanami, a z innymi kontynentami połączone są co najwyżej wąskimi przesmykami (Ameryka Północna i Ameryka Południowa, Afryka i Azja). Jednak potoczne użycie tej nazwy odbiega od tej, niekiedy kontestowanej, defini...
[click for more], jego powierzchnia (wraz z
Tasmanią i okolicznymi wyspami) wynosi 7,7 mln km².
Położenie geograficzne
Kontynent australijski leży na półkuli południowej, między 11 i 39 st. szerokości geograficznej południowej i między 113 i 153
st. długości geograficznej wschodniej. Otaczają go dwa oceany: SpokojnyOcean Spokojny, Pacyfik to ocean znajdujący się pomiędzy Azją, Ameryką Północną i Ameryką Południową, Antarktydą i Australią. Ocean ten jest największym, najgłębszym i najstarszym na świecie zbiornikiem wodnym. Z powierzchnią równą 179,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Południkowo rozciąga się pomiędzy Morzem Beringa, a Antarktycznym Morzem Rossa na około 15,500 km. Największą rozpiętość równoleżnikową Pacyfik osiąga między Indonezją, a wybrzeżem Ko...
[click for more]
(od wschodu) i Indyjski (od zachodu). Nie łączy się z żadnym innym
kontynentem.
Warunki geologiczne
Australia wchodziła kiedyś w skład superkontynentu GondwanyGondwana - w paleozoiku i na początku mezozoiku superkontynent południowy, na który składały się: Ameryka Południowa, Afryka, Indie, Australia, Antarktyda, Nowa Zelandia i południowo-wschodnia część Azji....
[click for more]. Końcowy kształt (po oderwaniu od Gondwany) nadała jej orogeneza kaledońska, która połączyła dwa najstarsze elementy
jej budowy geologicznej, południową i północną tarczę krystaliczną i orogeneza hercyńska, podczas której uległa wypiętrzeniu geosynklinaGeosynklina - podłużne zagłębienie w skorupie ziemskiej: oceanicznej lub kontynentalnej. Niektórzy uważają, że geosynklinami są rowy oceaniczne lub nawet całe oceany. Zobacz też: podstawowe zagadnienia z zakresu geografii...
[click for more] wytworzona w paleozoikuEra paleozoiczna to era, która rozpoczęła się 543 mln lat temu. Jest dzielona na starszy i młodszy paleozoik, co wiąże się ze zmianami świata organicznego, a także obecnością dwóch wyraźnie zaznaczonych okresów górotwórczych - kaledońskiego i hercyńskiego (in. waryscyjskiego). Końcowi paleozoiku przed 251 milionami lat towarzyszło masowe wymieranie większości gatunków zwierząt zamieszkujących wówczas kulę ziemską....
[click for more] na wschodzie kontynentu.
Orogeneza alpejska spowodowała ruchy w obrębie Gór Wododziałowych. Obniżenie poziomu wód oceanu w okresie plejstocenu umożliwiło migrację roślinności, zwierząt i ludzi z północy, a w okresie polodowcowym klimat uległ osuszeniu. Na wschodzie kontynentu znajdują się
masywy górskie wypiętrzone w orogenezie hercyńskiej, na zachodzie rozciągają się rozległe wyżyny. Pomiędzy wyżynami i górami
rozciągają się niziny a pod nimi znajduje się Wielki
Basen Artezyjski. Średnia wysokość kontynentu wynosi 292 m n.p.m. W budowie kontynentu wyróżnia się:
Od północnego-wschodu Australię otacza Wielka Rafa
KoralowaWielka Rafa Koralowa, Wielka Bariera Koralowa (ang. Great Barrier Reef) – największa na świecie rafa koralowa, położona u wybrzeży Australii. Jest to wyjątkowy, największy na Ziemi wytwór organizmów żywych, widoczny nawet z kosmosu (jako biała smuga na tle błękitnego oceanu)....
[click for more] (długości ponad 2000 km).
Na obszarze Australii występuje 6 dużych obszarów pustynnych lub półpustynnych:
- Wielka Pustynia Piaszczysta
- Pustynia Gibsona
- Wielka Pustynia WiktoriiWielka Pustynia Wiktorii ( ang. Great Victoria Desert) – piaszczysta pustynia w południowo-wschodniej części Australii Zachodniej i północno-zachodniej Australii Południowej granicząca od północy z Pustynią Gibsona. Obszar jej to 300 000 km², a roczna suma opadów wynosi 200-250 mm....
[click for more]
- Pustynia Simpsona
- Macdonnel Ranges
Australijskie rekordy
- Największa depresja: jezioro EyreJezioro Eyre (ang. Lake Eyre) – w nieczęstych przypadkach kiedy zostaje wypełnione wodą staje się największym jeziorem w Australii. Jest też najniżej położonym miejscem w Australii (w depresji 15m poniżej poziomu morza). Przy maksymalnym wypełnieniu zajmuje powierzchnię około 9,5 tys. km²....
[click for more] (12 m p.p.m.)
- Najwyższe wzniesienie: Góra Kościuszki (2228 m
n.p.m.)
- Najniższe średnie opady roczne (w porównaniu z pozostałymi kontynentami)
- Największy basen jeziorny: jezioro Eyre (9,5tys km²)
- Największy basen artezyjski: Wielki Basen Artezyjski (1554 km²)
- Największa rzeka: Murray - Darling (3490 km dł., przepływ 1000 m³/sek, powierzchnia dorzecza 1070 km³)
Jeziora
- Jezioro Eyre
- Jezioro Frome
- Jezioro Gairdner
- Jezioro TorrensJezioro Torrens (ang. Lake Torrens) – płytkie bezodpływowe słone jezioro o powierzchni 5776 km² położone w Australii Południowej, 345 km na północny zachód od Adelajdy. Przez większą część roku stanowi błotnisty teren, który napełnia się tylko po ulewnych deszczach. W porze letniej na znacznej powierzchni wysycha. Ma ok. 240 km długości i ok. 65 km szerokości. Jest drugim największym jeziorem Australii po jeziorze Eyre....
[click for more]
Linia brzegowa
Linia brzegowa liczy 25,760 km:
- Ocean Indyjski
- Zatoka Karpentaria
- Morze ArafuraMorze Arafura (ang. Arafura Sea) - morze przybrzeżne w zachodniej części Oceanu Spokojnego (bywa zaliczane do Oceanu Indyjskiego) między Australią, a wyspami: Tanimbar, Kai i Nowa Gwinea. Od wschodu, przez Cieśninę Torresa łączy się z Morzem Koralowym, od zachodu sąsiaduje z morzami Timor, Banda i Seram, od południa z Zatoką Karpentaria....
[click for more]
- Morze Timor
- Wielka Zatoka AustralijskaWielka Zatoka Australijska ( ang. Great Australian Bight) - szeroko otwarta zatoka Oceanu Indyjskiego u południowych wybrzeży Australii pomiędzy przylądkiem Pasley w Australii Zachodniej a przylądkiem Carnot w Australii Południowej. Odległość międzi nimi to ok. odległość 1,160 km. Przeciętna szerokość zatoki wynosi ok. 350 km....
[click for more]
- Zatoka Spencera
- Ocean Spokojny
- Morze KoraloweMorze Koralowe (ang. Coral Sea) - duże półotwarte morze na Oceanie Spokojnym przy północno-wschodnich wybrzeżach Australii. Jego powierzchnia wynosi 4068 tys. km² a średnia głębokość 2243 m. Maksymalna głębokość to 9140 m (Rów Bougainville'a). Zasolenie 34-35‰....
[click for more]
- Morze TasmanaMorze Tasmana (ang. Tasman Sea) - morze ograniczone od zachodu Tasmanią i Australią, od wschodu Nową Zelandią, Norfolkiem i Nową Kaledonią. Od północy przylega do Morza Koralowego. Na południowym zachodzie poprzez Cieśnine Bassa, łączy się z Oceanem Indyjskim. Główne porty: Sydney, Brisbane, Auckland. Jego powierzchnia wynosi ponad 3 mln km², a średnia głębokość 3285 m. Całkowita objętość wód to 11 mln km³....
[click for more]
Wyspy i półwyspy
Klimat
Australia leży w zasięgu trzech stref klimatycznych:
- podrównikowej (półwysep Jork,
Ziemia Tasmana i Ziemia ArnhemaZiemia Arnhema - kraina geograficzna na północy Australii. Duża część tego obszaru stanowi własność tubylczej ludności Australii. Większość tych ziem została ongiś rezerwatem ludności tubylczej, jednakże na mocy ustawy z roku 1976 została jej zwrócona na prawach własności. Jest to ziemia rodzinna ludu Yolngu....
[click for more])
- zwrotnikowej
(większa część kontynentu)
- podzwrotnikowej (klimat morski, południowe krańce Australii i Tasmania)
Flora
Australia z Tasmanią tworzy odrębne florystyczne państwo australijskie. 75% roślin tego obszaru to endemityEndemity - gatunki roślin i zwierząt unikalne dla danego miejsca albo regionu, naturalnie nigdzie indziej nie występujące. Obszar ich występowania może stanowić ich dawny areał życiowy pozostały po minionym okresie geologicznym, albo jak miało to miejsce na odległych wyspach, gdzie z powodu geograficznej izolacji czyli braku kontaktu ze swoim gatunkiem wraz z nowymi warunkami życia przez dostatecznie długi okres czasu wyewoluowały formy zupełnie różne od gatunków nie odizolowanych....
[click for more]. Wynika to z długotrwałej izolacji geograficznej. Florystycznie można Australię z Tasmanią podzielić na 3 obszary
florystyczne:
- północno-wschodnioaustralijski - 4 endemiczne rodziny, 200 endemicznych rodzajów
- prowincja północnoaustralijska
- prowincja queenslandzka
- prowincja południowo-wschodnioaustralijska
- prowincja tasmańska - 1 endemiczna rodzina i 13 endemicznych rodzajów
- południowo-zachodnioaustralijski - 4 endemiczne rodziny
- centralnoaustralijski (Eremea) - 85 endemicznych rodzajów
Fauna
Do najlepiej znanych zwierząt australijskich należą endemiczne ssakiSsaki (Mammalia) - zwierzęta należące do kręgowców, charakteryzujące się głównie występowaniem gruczołów mlekowych u samic, obecnością owłosienia (włosy lub futro) oraz stałocieplnością (potocznie "ciepłokrwistość"). U ssaków występuje serce o całkowicie oddzielonych od siebie 2 komorach i 2 przedsionkach oraz odrębne krążenie płucne i przepona oddzielająca jamę piersiową od brzusznej. Układ pokarmowy w zależności od pobieranego pokarmu cechuje się rozmaitymi przystosowan...
[click for more], uznawane za pierwotne z racji cech, które łączą je z gadami. Mowa o jajorodnych stekowcachStekowce (Monotremata) rząd prymitywnych ssaków charakteryzujących się jajorodnością. Ssaki te mają wiele cech upodobniających je do gadów, np. stek, jajorodność i kość kruczą, która u pozostałych ssaków nie występuje. Z cech upodobniających je do reszty ssaków należy wymienić:...
[click for more], których odkrycie stalo się ongiś prawdziwą sensacją naukową. Nie mniej
interesującą grupą są torbaczeTorbacze (Marsupialia), workowce, ssaki niższe, do których zalicza się około 280 gatunków, zarówno drapieżnych jak owadożernych i roślinożernych. Wg tradycyjnej klasyfikacji torbacze mają rangę rzędu i wyróżnia się w nim 19 rodzin - tę klasyfikację zamieszczono pod hasłem ssaki niższe. Wg najnowszych trendów torbacze mają rangę nadrzędu i wyróżnia się w nim 7 rzędów:...
[click for more], przy czym te nie są ograniczone do krainy australijskiej...
[click for more], bowiem występują też w Ameryce
Południowej.
w przygotowaniu
Zobacz też: Australia (państwo)Australia - państwo obejmujące cały kontynent australijski. Stanowi szóste pod względem powierzchni państwo świata. Ustrój polityczny Zobacz więcej: Ustrój polityczny Australii...
[click for more], Aborygeni, Odkrycia i badania
Australiira Australis była legendarnym kontynentem umieszczonym przez Ptolemeusza na jego słynnej mapie. Od tego momentu przez ponad tysiąc lat w świadomości Europejczyków istniał ten olbrzymi, nieznany i nieodkryty ląd. Umieszczenie go na mapie podyktowane było naiwną koncepcją konieczności równowagi kuli ziemskiej. Według niej, by glob zachował swe wertykalne położenie, na południu musiał istnieć kontynent o podobnych co Eurazja rozmiarach, równoważący ciężar północnej masy lądowej. Pie...
[click for more], stekowce, torbacze
| Kontynenty |
AfrykaAfryka jest drugim pod względem wielkości kontynentem na Ziemi, ma 30,316 mln km2 powierzchni, czyli 20,3 % powierzchni globu. Zamieszkuje go jedna dziesiąta populacji Ziemi, 810 mln ludzi. Jest najbiedniejszym i najbardziej zacofanym kontynentem na kuli ziemskiej, dotkniętym wieloma plagami - takimi jak malaria oraz AIDS - a także miejscem, gdzie największa część ludności cierpi niedożywienie lub nawet głód. W niektórych rejonach Afryki trwają wieloletnie wojny....
[click for more] | Ameryka Południowa | Ameryka
Północna | Antarktyda | Australia | AzjaAzja to część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Sąsiaduje z Europą od zachodu, Afryką od południowego zachodu Oceanem Indyjskim i Australią od południa, oraz Pacyfikiem od wschodu. Dokładny przebieg zachodniej granicy geograficznej przedstawiony jest w haśle granica Europa-Azja....
[click for more] | EuropaEuropa (gr. i łac. Europa, może związane z gr. europos, 'łagodnie wznoszący się', względnie od asyr. ereb 'zachód') – część świata (a według niektórych kontynent), która rozciąga się od Oceanu Atlantyckiego na zachodzie, do gór Ural włącznie na wschodzie, oraz od Morza Śródziemnego, Morza Czarnego i obniżenia Kumsko-Manyckiego na południu do Morza Arktycznego na północy. Dokładny przebieg wschodniej granicy geograficznej przedstawiony jest w haśle granica Europa-Azja....
[click for more] |