Amazonka...
[click for more] (Rio Amazonas, Río Amazonas) - rzeka w Ameryce Południowej, tworząca największy system wodny na świecie (dorzeczeDorzecze - obszar, z którego wody powierzchniowe spływają do jednej rzeki, zwanej rzeką główną. Rzeki wpadające do rzeki głównej noszą nazwę dopływów. Zobacz też: podstawowe zagadnienia z zakresu geografii...
[click for more] o powierzchni 5,97 mln km²) o największych zasobach wodnych.
Bieg rzeki
Płynie przez Peru, BrazylięBrazylia (pełna nazwa: Federacyjna Republika Brazylii ; port. Brasil, República Federativa do Brasil) - największe pod względem powierzchni i liczby mieszkańców państwo Ameryki Południowej....
[click for more] i częściowo, jako rzeka graniczna, przez Kolumbię...
[click for more]. Źródła Amazonki znajdują się w AndachAndy (hiszp. Los Andes, Cordillera de los Andes) to góry fałdowe znajdujące się w Ameryce Południowej na terenie Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru, Boliwii, Chile oraz Argentyny. Góry ciągną się wzdłuż Oceanu Spokojnego od zatoki Paria na północy po Ziemię Ognistą na południu, na przestrzeni ponad 9000 km. Szerokość Andów wynosi 200–800 km. Najwyższe szczyty to Aconcagua (6959 m n.p.m.), Ojos del Salado (6893 m n.p.m.) oraz Nevado Pissis (6882 m n.p.m.)....
[click for more], skąd rzeka płynie w kierunku wschodnim przez Nizinę AmazonkiNizina Amazonki jest największą na świecie niziną zajmującą obszar 3,5 mln km². Większość jej obszaru leży w dorzeczu Amazonki. Nizina Amazonki leży w wilgotnym klimacie równikowym gdzie występuje niska amplituda temperatur. Roczna suma opadów wynosi 4000 mm. Charakterystycznymi roślinami dla lasów równikowych Niziny Amazonki są: palmy, kauczukowce, liany i orzesznica brazylijska....
[click for more]. Amazonka posiada kilka rzek źródłowych, w zależności od przyjęcia jednej z nich za główną, podaje się różną długość. Najczęściej za rzekę źródłową przyjmuje się Ukajali...
[click for more], rzadziej Maraňón. Według pomiarów peruwiańskich Amazonka jest najdłuższą rzeką świata. Razem z Ukajali i Apurimac liczy prawie 7100 km. Natomiast długość Amazonki wraz z Maraňón wynosi około 6400 km.
W środkowym biegu, od ujścia Javari do ujścia Rio Negro, Amazonka nazywana jest Solimôes. Szerokość rzeki dochodzi w środkowym biegu do 20 km, zaś w biegu dolnym do 100 km. Ujście Amazonki do Atlantyku ma postać rozległej deltyDelta to ujście rzeki w postaci kilku odnóg, tworzących obszar nizinny o charakterze bagiennym (np. Żuławy Wiślane w Polsce), przypominający kształtem grecką literę Δ (delta). Pochodzi od nazwy nadanej przez starożytnych Greków ujściu Nilu, które rzeczywiście przypomina tę literę....
[click for more] z licznymi, oddzielonymi od siebie, ramionami. Największe z nich mają charakter estuariówEstuarium (z łaciny aestuarium = droga morska) nazywamy poszerzone, lejkowate ujście rzeki, które podlega pływom morskim. Przypływy i odpływy działają erozyjnie i poszerzają ujście rzeki, jednocześnie uniemożliwiając utworzenie się delty z materiału osadowego przyniesionego biegiem rzeki. Estuaria dzielimy na otwarte (uchodzące do otwartego morza) i przegrodzone (czyli uchodzące do zamkniętej laguny)....
[click for more], rozpoczynających się nawet 350 km od oceanu. Przy ujściu rzeka ma prawie 80 km szerokości.
Maksymalny przepływ przy ujściu dochodzi do 300 tys. m³/s (średni roczny wynosi ok. 120 tys. m³/s). Tak duże masy słodkiej wody powodują wysładzanie wody oceanicznej w odległości do 400 km od ujścia. Ze względu na różnice w pojawianiu się deszczów zenitalnych na półkuli północnej i południowej Amazonka wzbiera dwukrotnie w ciągu roku.
Dopływy
Główne prawostronne dopływy Amazonki to:
- Ukajali
- Jarua
- Purus
- MadeiraMadera (port. Madeira) – archipelag na Oceanie Atlantyckim u północnych wybrzeży Afryki, na północ od Wysp Kanaryjskich. Region autonomiczny Portugalii, który obejmuje wyspy: Madera (741 km²), Porto Santo (42,5 km²) i kilka mniejszych wysp....
[click for more]
- Tapajós
- Xingu
- Tocantins
Główne lewostronne dopływy Amazonki to:
Żeglowność
Amazonka jest rzeką żeglowną na długości 4300 km i główną drogą komunikacyjną w tej części kontynentu. Statki do wyporności 5 tys. BRT docierają aż do Manaus...
[click for more], o wyporności do 3 tys. BRT nawet do peruwiańskiego Iquitos.
Ważniejsze miasta położone nad Amazonką:
- Iquitos
- Manaus
- Obidos
- Santarem
- BelemBelém - stolica stanu Para w północnej Brazylii w delcie Amazonki, nad zatoką Marajo. Zwane jest także Para. W 1990 liczyło 1,2 mln mieszkańców. W 2003 roku liczyło już ponad 2 mln osób....
[click for more]
- Macapá
Zobacz też:
- AmazoniaAmazonia to las tropikalny w Ameryce Południowej pokrywający 5 milionów km² na obszarach państw Brazylia, Kolumbia, Peru, Wenezuela, Ekwador, Boliwia, Gujana, Surinam i Gujana Francuska. Las amazoński to ponad połowa pozostałego na świecie lasu tropikalnego....
[click for more]