Aleksander Ludwik Birkenmajer (ur. 8 lipca 1890 w Czernichowie koło Krakowa, zm. 30 września 1967...
[click for more] w Warszawie), polski historyk nauk ścisłych i filozofii, bibliotekoznawca, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Warszawskiego Uniwersytet Warszawski jest jedną z ważniejszych uczelni państwowych Polski. Jego władze, część administracyjna i niektóre z wydziałów urzędują w zabytkowych gmachach przy Krakowskim Przedmieściu, wśród których wyróżnia się pałac Tyszkiewiczów z końca XVIII wieku oraz klasycystyczny Pałac Kazimierzowski, wzniesiony w XVII wieku jako letnia rezydencja króla Władysława IV (obecnie siedziba rektoratu). Na terenie uniwersytetu znajduje się "Szkoła Główna", budynek w którym do nie...
[click for more].
Był synem astronoma i historyka nauki Ludwika Antoniego oraz Zofii z Karlińskich, wnukiem astronoma Franciszka Karlińskiego. Brat Aleksandra Józef był poetą, tłumaczem i historykiem literatury, bratanek Krzysztof Birkenmajer został geologiem, członkiem PAN.
Kształcił się w szkole powszechnej i gimnazjum w Czernichowie i Chyrowie. W latach 1908-1912 studiował filologię klasyczną, fizykę, matematykę oraz nauki pomocnicze historii na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1914 obronił doktorat na UJ na podstawie pracy Henri Bate z Mechlinu, astronom i filozof wieku XIII, a przypisywana mu "Krytyka tablic króla Alfonsa", przygotowanej pod kierunkiem Władysława Natansona. Jeszcze w czasie studiów pracował w Obserwatorium Astronomicznym UJ; w 1918 uzyskał dyplom profesora gimnazjalnego. Od 1919...
[click for more] był związany z Biblioteką Jagiellońską; pracował początkowo jako starszy bibliotekarz, od 1924 kierował Działem Rękopisów i Starych Druków. Po przedstawieniu pracy Renesans nauk matematycznych i przyrodniczych w wiekach średnich został w 1929...
[click for more] docentem i kierownikiem Katedry Historii Nauk Ścisłych UJ. Od 1937 był również docentem bibliotekoznawstwa, w 1938 otrzymał nominację na profesora nadzwyczajnego. Z kierowania Katedrą Historii Nauk Ścisłych zrezygnował w 1931...
[click for more] w proteście wobec braku działań Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświaty Publicznej oraz władz uczelni na rzecz rozwoju nauki polskiej.
W listopadzie 1939 został uwięziony w obozie koncentracyjnym w SachsenhausenKonzentrazionslager Sachsenhausen był niemieckim obozem koncentracyjnym założony we wrześniu 1936, w pobliżu Oranienburga; około 30 km na północ od Berlina. Funkcjonował do 1945....
[click for more]; zwolniony jesienią 1940, powrócił do pracy w Bibliotece Jagiellońskiej (na stanowisko dyrektora) i zabezpieczał zbiory przed zagrożeniami wojennymi. Kierował biblioteką do 1944, a także po wojnie w latach 1947-1951...
[click for more]. Był również dyrektorem Biblioteki Uniwersytetu Poznańskiego (1939, 1945-1947). W 1951 podjął pracę na Uniwersytecie Warszawskim; został profesorem zwyczajnym i kierownikiem Katedry Bibliotekoznawstwa. Przeszedł na emeryturę w 1960. W latach 1954...
[click for more]-1966...
[click for more] kierował także Sekcją Historii Nauk Matematycznych, Fizyko-Chemicznych i Geologiczno-Geograficznych w Zakładzie Historii Nauki i Techniki PAN oraz przewodniczył Radzie Naukowej tego Zakładu.
Przygotował wydanie I księgi dzieła Kopernika De revolutionibus (1953...
[click for more]). Badał dorobek, życie i znaczenie Witelona, ustalił autorstwo dzieła Philosophia Pauperum św. Alberta WielkiegoAlbert Wielki, Albert z Kolonii (1193-1280 - filozof scholastyczny, dominikanin. Albert jako pierwszy zaczął w systematyczny sposób łączyć filozofię Arystotelesa z teologią katolicką. Dzieło to kontynuował jego najwybitniejszy uczeń, Tomasz z Akwinu. Albert Wielki pierwszy głosił odrębność metody teologii od metody nauk przyrodniczych, inny charakter prawd wiary niż prawd naukowych. W dziedzinie przyrodoznawstwa, a zwłaszcza botaniki zapoczątkował szkołę naukową....
[click for more], zajmował się pracami ArystotelesaArystoteles, 'Αριστοτέλης, Aristotelēs (384 – 322 p.n.e.) – jeden z dwóch, obok Platona największych filozofów greckich. Stworzył opozycyjny do platonizmu i równie spójny idealistyczny system filozoficzny, który bardzo silnie oddziałał na filozofię i naukę europejską, a jego chrześcijańska odmiana zwana tomizmem była od XIII wieku i jest po dziś dzień oficjalną filozofią Kościoła Katolickiego....
[click for more]. Ogłosił łącznie ponad 380 prac naukowych, m.in.:
- Prądy umysłowe XII i XIII stulecia (1921)
- Studia nad Witelonem (1921)
- Krakowskie wydanie tzw. Philosophia Pauperum Alberta Wielkiego (1924)
- Nowoczesne budownictwo biblioteczne (1929)
- Nowe szczegóły o dziejach księgozbioru Jakóba Brzeźnickiego (1932)
- Odkrycia fragmentów nieznanych pism przyrodniczo-filozoficznych Dawida z Dinant (1935)
- Zarys dziejów drzeworytnictwa ilustracyjnego w XV wieku (1935)
- Witelo, najdawniejszy śląski uczony (1936)
- Belgijski bibliofil Arseni Fasseau (1961)
Był uznanym światowym autorytetem w dziedzinie badań nad Kopernikiem i Arystotelesem; w połowie lat 30.Lata : 1930, 1931, 1932, 1933, 1934, 1935, 1936, 1937, 1938, 1939...
[click for more] skoncentrował się na problematyce bibliotekoznawstwa i księgoznawstwa, uważano go za eksperta oprawy romańskiej. W 1936...
[click for more] został członkiem korespondentem, w 1945...
[click for more] członkiem czynnym PAU; pełnił funkcje sekretarza kilku komisji tej akademii - Komisji Historii Nauk Matematyczno-Przyrodniczych, Komisji Historii Medycyny i Nauk Matematyczno-Przyrodniczych, a także Komitetu Słownika Łaciny Średniowiecznej w Polsce. W 1943...
[click for more] wchodził w skład Komitetu Obchodu Rocznicy Śmierci Mikołaja Kopernika PAU. Brał również udział w pracach innych akademii i towarzystw naukowych polskich i zagranicznych; był członkiem Międzynarodowej Akademii Historii Nauki (od 1935) i jej wiceprzewodniczącym (1959-1965), członkiem Królewskiego Towarzystwa Historycznego w Londynie, członkiem Związku Bibliotekarzy Czeskich w Pradze. Uczestniczył w XIII Międzynarodowym Zjeździe Bibliotekoznawców w Oslo (1947) oraz Międzynarodowych Kongresach Historii Nauki we Florencji (VIII, 1956) i Barcelonie (IX, 1959).
Został odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1933, 1948), Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia PolskiOrder Odrodzenia Polski, Polonia Restituta - jedno z najwyższych polskich odznaczeń cywilnych, nadawane za wybitne osiągnięcia na polu oświaty, nauki, kultury, sztuki, gospodarki, obronności kraju, działalności społecznej, służby państwowej oraz rozwijania dobrych stosunków z innymi krajami. Ustanowione dekretem Naczelnika Państwa z 4 lutego 1921....
[click for more] (1956), medalami X-lecia Polski Ludowej (1954) i 1000-lecia Państwa Polskiego (1966).
Źródła:
- Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983